คู่มือจัดซื้อ · Procurement Guide · ISO 8573-1
วิธีอ่านใบรับรอง ISO 8573-1: ถอดความ ppm น้ำมัน, Dew Point, Particle Count — คู่มือจัดซื้อ
ใบรับรองที่ถูกต้องควรบอกอะไรบ้าง — และกับดัก 3 ข้อที่ทำให้โรงงานรับ “oil-free certificate” ที่ไม่ครบมาตรฐาน
- ใบรับรอง ISO 8573-1 Class 0 ที่ถูกต้องต้องครอบ oil aerosol (ISO 8573-2) และ oil vapour (ISO 8573-5) พร้อมกัน — ใบที่ครอบเพียงด้านเดียวไม่เพียงพอ
- ฝ่ายจัดซื้อควรตรวจสอบ 5 จุด ก่อน accept ใบรับรอง: ผู้ออก (ISO 17025), reference point, revision date, scope ครบ 4 พารามิเตอร์, และ machine serial number
- AERZEN ใช้ TÜV Rheinland เป็น third-party testing body — Class 0 ที่แหล่งกำเนิด ไม่ใช่ Class 0 จาก downstream filter
AERZEN ออกแบบระบบ oil-free compression มาตั้งแต่ปี 1864 — และตลอด 160 ปีนั้น คำถามที่ทีมวิศวกรได้ยินซ้ำจากฝ่ายจัดซื้อคือ: “ใบรับรองนี้ดูยังไงให้รู้ว่าใช้ได้จริง?” บทความนี้ตอบคำถามนั้นโดยตรง ด้วยแนวทางที่ procurement engineer และ QA manager สามารถนำไปใช้กับใบรับรองจากผู้ผลิตรายใดก็ได้ — ไม่ใช่แค่ AERZEN
ทำไมฝ่ายจัดซื้อต้องอ่านใบรับรองเอง — ไม่ใช่รอให้วิศวกรอ่าน
ใน procurement workflow ทั่วไป วิศวกรโรงงานระบุ spec ว่า “ต้องการ ISO 8573-1 Class 0 oil-free” แล้วส่งต่อให้ฝ่ายจัดซื้อหา vendor ที่มีใบรับรองตรงกัน ปัญหาคือขั้นตอนนี้มักเกิด gap ที่ไม่มีใครตรวจ — ผู้ขายส่งใบรับรองมา, ฝ่ายจัดซื้อดูว่ามีคำว่า “Class 0” แล้วก็ผ่าน, วิศวกรได้รับเอกสารแล้วก็เก็บไว้โดยไม่ได้อ่าน detail
ผลที่ตามมาคือโรงงานอาจติดตั้งเครื่องที่ใบรับรองระบุ “Class 0” แต่จริง ๆ แล้ว:
- วัดเฉพาะ oil aerosol แต่ไม่ได้วัด oil vapour
- ทดสอบที่สภาวะที่ไม่ตรงกับ reference point ที่มาตรฐานกำหนด
- ใบรับรองออกโดย in-house lab ของผู้ผลิตเอง ไม่ใช่ third-party accredited body
- หมดอายุหรือเวอร์ชันไม่ตรงกับ machine model ที่จัดหามา
การที่ฝ่ายจัดซื้อสามารถอ่านใบรับรองได้เองจึงเป็นด่านป้องกันที่มีคุณค่า — ไม่ใช่เพื่อแทนที่วิศวกร แต่เพื่อกรองได้ตั้งแต่ขั้นตอนเปรียบเทียบ quotation ก่อนที่จะเสียเวลานำเสนอภายในองค์กร
โครงสร้าง 3 คอลัมน์ของใบรับรอง ISO 8573-1 — อ่านอะไรในแต่ละส่วน
ใบรับรอง ISO 8573-1 ที่สมบูรณ์จะแบ่งผลการทดสอบออกเป็น 3 กลุ่มพารามิเตอร์หลัก ซึ่งสอดคล้องกับโครงสร้างของมาตรฐาน:
กลุ่มที่ 1 — Solid Particle (อนุภาคของแข็ง)
รายงานผลใน 2 มิติ: ขนาด (µm) และความเข้มข้น (mg/m³ หรือ อนุภาคต่อ m³) ตาม ISO 8573-4 จุดที่ต้องตรวจ:
- ขนาดอนุภาคที่ทดสอบ — มาตรฐานแบ่งเป็น 3 ช่วง: 0.1–0.5 µm, 0.5–1.0 µm, 1–5 µm แต่ละช่วงมีเกณฑ์ class ของตัวเอง
- Class 1 particle — อนุภาค ≥0.1 µm ต้องไม่เกิน 20,000 อนุภาค/m³ (≥0.1–0.5 µm), 400 อนุภาค/m³ (0.5–1.0 µm) และ 10 อนุภาค/m³ (1–5 µm); ความเข้มข้นมวล ≤0.1 mg/m³
- Class 0 particle = เข้มงวดกว่า Class 1 ตามที่ผู้ผลิตและผู้ใช้ตกลงกัน — ต้องระบุค่าตัวเลขชัดเจน
กลุ่มที่ 2 — Water Content (ความชื้น)
รายงานผลในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง:
- Pressure Dew Point (PDP) ในหน่วย °C — ค่า PDP คือจุดที่ไอน้ำเริ่มควบแน่นที่ความดันใช้งาน ยิ่งค่าติดลบมากยิ่งแห้ง Class 1 water กำหนด PDP ≤ −70°C
- Water vapour content ในหน่วย g/m³ — บางใบรายงานในรูปแบบนี้แทน ต้องตรวจว่าวิธีวัดเป็นไปตาม ISO 8573-3
- ข้อสังเกต — atmospheric dew point (ADP) และ pressure dew point (PDP) ไม่ใช่ค่าเดียวกัน PDP ต่ำกว่า ADP ประมาณ 20°C ที่ความดัน 7 bar — ใบรับรองต้องระบุชัดว่าเป็น PDP
กลุ่มที่ 3 — Total Oil Content (น้ำมันรวม)
นี่คือพารามิเตอร์ที่สำคัญที่สุดสำหรับโรงงานที่ต้องการ oil-free compressed air และเป็นส่วนที่มักเกิด gap บ่อยที่สุด ค่าที่รายงานอยู่ในหน่วย mg/m³ หรือ ppm w/w (parts per million by weight)
Total oil = aerosol + liquid + vapour — ใบรับรองที่รายงานแค่ oil aerosol (ตาม ISO 8573-2) โดยไม่รายงาน oil vapour (ตาม ISO 8573-5) ด้วย ถือว่าไม่ครบ เพราะ vapour สามารถผ่าน coalescing filter ได้แม้ aerosol ถูกดักจับไปแล้ว
Class Matrix แบบ Practical — ดูตัวเลขที่ควรเห็นในใบรับรอง
ตารางต่อไปนี้แสดงค่าเกณฑ์จาก ISO 8573-1:2010 สำหรับ 3 พารามิเตอร์หลัก เรียงตามระดับ class ที่พบบ่อยในบริบทอุตสาหกรรม:
| Class | Solid Particle (ความเข้มข้นมวล, mg/m³) | Water (Pressure Dew Point, °C PDP) | Total Oil (mg/m³) | การใช้งานทั่วไป |
|---|---|---|---|---|
| Class 0 | เข้มงวดกว่า Class 1 ตามข้อตกลง (ต้องระบุค่าชัดเจน) | เข้มงวดกว่า Class 1 ตามข้อตกลง | เข้มงวดกว่า Class 1 ตามข้อตกลง (ต้องระบุตัวเลข) | F&B direct contact, Electronics, Semiconductor Cleanroom |
| Class 1 | ≤ 0.1 mg/m³ | ≤ −70°C PDP | ≤ 0.01 mg/m³ | High-quality process air, lab equipment, critical instrument air |
| Class 2 | ≤ 1 mg/m³ | ≤ −40°C PDP | ≤ 0.1 mg/m³ | Instrument air, precision painting |
| Class 3 | ≤ 5 mg/m³ | ≤ −20°C PDP | ≤ 1 mg/m³ | General industrial automation, pneumatic tools |
| Class 4 | ≤ 8 mg/m³ | ≤ +3°C PDP | ≤ 5 mg/m³ | Heavy-duty industrial, bulk pneumatic conveying |
เมื่ออ่านใบรับรอง ให้ตรวจว่าค่าที่วัดได้ (measured value) สอดคล้องกับ class ที่อ้าง และที่สำคัญ — สำหรับ Class 0 ต้องมีการระบุค่าตัวเลขจริงที่ต่ำกว่า 0.01 mg/m³ (เกณฑ์ Class 1) อย่างชัดเจน ไม่ใช่เพียงแค่ระบุว่า “Class 0” ลอย ๆ
“Class 0 ที่ไม่มีค่าตัวเลขกำกับ คือ Class 0 ที่ตรวจสอบไม่ได้ — และในงาน audit คือใบรับรองที่ควรถูกตั้งคำถาม”
กับดัก 3 ข้อที่พบบ่อย — ใบรับรอง oil-free ที่ไม่ครบมาตรฐาน
กับดักที่ 1 — รายงาน Oil Aerosol เพียงอย่างเดียว ไม่รายงาน Oil Vapour
ใบรับรองที่ทดสอบตาม ISO 8573-2 (oil aerosol test method) เพียงอย่างเดียวนั้นวัดได้เฉพาะน้ำมันในรูป liquid droplet และ aerosol mist แต่ oil vapour — ซึ่งเป็นน้ำมันในรูปก๊าซ — ต้องทดสอบแยกตาม ISO 8573-5 ด้วย GC-FID (Gas Chromatography Flame Ionization Detection)
ประเด็นคือ oil-flooded compressor ที่ติดตั้ง coalescing filter อาจผ่านการทดสอบ ISO 8573-2 ได้ (เพราะ filter ดัก aerosol ได้ดี) แต่ยังปล่อย oil vapour ผ่าน filter ออกมาได้ในปริมาณที่มีนัยสำคัญ — นี่คือเหตุผลที่ ISO 8573-1 Class 0 กำหนดให้ต้องครอบ ทั้งสอง มาตรฐานการวัด
กับดักที่ 2 — Test Condition ไม่ตรงกับ Reference Point ที่มาตรฐานกำหนด
ISO 8573-1:2010 กำหนดให้ค่าวัดที่รายงานต้องอ้างอิงที่ 1 bar(a), 20°C (หรือสภาวะอ้างอิงตาม ISO 8573-3) หากใบรับรองทดสอบที่สภาวะอื่น เช่น 7 bar(g) หรืออุณหภูมิสูงกว่า ค่าที่ได้จะแตกต่างจากที่ควรเป็น และอาจทำให้ผลดูดีกว่าความเป็นจริง ตรวจสอบว่าใบรับรองระบุ test conditions ไว้ชัดเจนหรือไม่
กับดักที่ 3 — ใบรับรองออกโดย In-House Lab หรือ Lab ที่ไม่ผ่าน ISO/IEC 17025 Accreditation
มาตรฐาน ISO/IEC 17025 กำหนดคุณสมบัติของห้องปฏิบัติการทดสอบและสอบเทียบ — เป็นมาตรฐานที่การทดสอบ ISO 8573-1 ที่น่าเชื่อถือต้องใช้ การทดสอบโดย lab ที่ไม่ได้รับการรับรอง ISO 17025 หรือทดสอบโดย in-house lab ของผู้ผลิตเองโดยไม่มี third-party oversight ทำให้ไม่สามารถยืนยัน impartiality และ traceability ได้
หน่วยงาน third-party ที่ยอมรับในอุตสาหกรรมสำหรับ ISO 8573-1 testing ได้แก่ TÜV Rheinland, TÜV NORD, TÜV SÜD และ DEKRA — ทั้งหมดเป็น accredited bodies ภายใต้ ISO/IEC 17025
ต้องการตรวจสอบใบรับรอง AERZEN
ขอดู TÜV Rheinland Certificate ได้เมื่อ Request a Quote
วิศวกร AERZEN ส่งเอกสาร test report + TÜV certificate พร้อมใบเสนอราคาทุกครั้ง — ไม่ต้องรอ audit
Checklist 5 ข้อสำหรับจัดซื้อ — ก่อน Accept ใบรับรอง
ใช้ checklist นี้เป็น pre-acceptance gate ก่อนยืนยัน purchase order หรือ rental contract ทุกครั้งที่มีข้อกำหนด ISO 8573-1 Class 0:
5 จุดตรวจก่อนรับใบรับรอง
-
ผู้ออกใบรับรองต้องเป็น Third-Party Accredited Lab (ISO/IEC 17025)
ตรวจชื่อ lab ในใบรับรอง — ต้องมี accreditation number และ scope ครอบคลุม compressed air testing ตาม ISO 8573 หาก lab ไม่คุ้นชื่อ ค้นหาจาก ILAC (International Laboratory Accreditation Cooperation) ที่ ilac.org -
Test Condition ต้องระบุ Reference Point ชัดเจน
ตรวจว่าใบรับรองระบุว่าทดสอบที่ความดันและอุณหภูมิใด ค่าอ้างอิงมาตรฐานคือ 1 bar(a), 20°C หรือ 101.325 kPa, 293 K ตาม ISO 8573-3 — หากไม่ระบุหรือทดสอบที่สภาวะอื่น ต้องขอคำอธิบายเพิ่มเติม -
ต้องมีเลข Revision และ Expiry Date (หรือ Issue Date + Validity Period)
ใบรับรองที่ไม่มีวันที่หรือ validity period ไม่สามารถยืนยันได้ว่า machine ที่จัดหามายังคงผ่านมาตรฐาน — ใบรับรองที่ออกเมื่อ 5–10 ปีก่อนโดยไม่มี re-certification ถือว่าควรตั้งคำถาม -
ต้องครอบ Oil Aerosol (ISO 8573-2) + Oil Vapour (ISO 8573-5) + Solid Particle (ISO 8573-4) + Humidity (ISO 8573-3) ครบ
ตรวจ “Scope of Testing” หรือ “Methods Used” section ในใบรับรอง — ต้องเห็น reference ถึง ISO 8573-2 และ ISO 8573-5 พร้อมกัน สำหรับ oil Class 0 ที่สมบูรณ์ -
ต้องระบุ Machine Model + Serial Number ที่ทดสอบ
ใบรับรองต้องผูกกับ machine model และ serial number ที่ระบุชัดเจน — ใบ “generic Class 0 certificate” สำหรับ product line ทั้งหมดโดยไม่ระบุ serial ไม่สามารถยืนยันได้ว่าเครื่องแต่ละเครื่องผ่านการทดสอบจริง
AERZEN: TÜV Rheinland · Class 0 ที่แหล่งกำเนิด ไม่ใช่จาก Downstream Filter
AERZEN ออกแบบเครื่องอัดอากาศและ blower แบบ oil-free มาตั้งแต่ปี 1864 — มากกว่า 160 ปีของประสบการณ์ dry-compression engineering ความแตกต่างที่สำคัญในแนวทางการรับรองของ AERZEN มี 2 ประการ:
1. Class 0 ที่แหล่งกำเนิด — ไม่ใช่ Class 0 จาก Filter
เครื่อง BVO (Positive Displacement Blower), BVS (Screw Blower) และ Delta Screw E-Compressor ของ AERZEN ผลิต oil-free air โดยกลไกภายในเครื่องที่ไม่ใช้น้ำมันในห้องอัด (dry-compression design) ไม่ใช่การใช้เครื่อง oil-flooded แล้วกรองน้ำมันออกด้วย downstream filter ความแตกต่างนี้มีนัยสำคัญ:
- ไม่มีความเสี่ยงจาก filter bypass หรือ filter failure ที่อาจทำให้ oil contamination หลุดเข้า process
- Class 0 คงสภาพตลอดอายุการใช้งานของเครื่อง ไม่ขึ้นกับอายุหรือประสิทธิภาพของ filter
- ค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษาต่ำกว่า เพราะไม่ต้องเปลี่ยน coalescent filter ทุก 2,000–4,000 ชั่วโมง
2. TÜV Rheinland เป็น Independent Testing Body
TÜV Rheinland เป็น accredited third-party testing organization ที่ได้รับการรับรองตาม ISO/IEC 17025 ผล test report ที่ออกโดย TÜV Rheinland มีข้อมูลครบ:
| องค์ประกอบ | รายละเอียดที่ควรระบุ | มาตรฐานอ้างอิง |
|---|---|---|
| Oil Aerosol (ละอองน้ำมัน) | ค่าวัดจริง (mg/m³) + วิธีการวัด + LOD/LOQ ของ lab | ISO 8573-2 |
| Oil Vapour (ไอน้ำมัน) | ค่าวัดจริง (mg/m³) + วิธี GC-FID + สภาวะทดสอบ | ISO 8573-5 |
| Solid Particles (อนุภาคของแข็ง) | จำนวนอนุภาคต่อ m³ แยกตามช่วงขนาด + ความเข้มข้นมวล | ISO 8573-4 |
| Pressure Dew Point (ความชื้น) | ค่า PDP (°C) + atmospheric dew point + สภาวะอ้างอิง | ISO 8573-3 |
| Class Designation | ระบุ class ชัดเจน (เช่น Class 0.0.0) + ค่าตัวเลขที่ได้ + declaration | ISO 8573-1:2010 |
| Machine Identity | Model + Serial Number + ปี manufacture + configuration | — |
| Test Conditions | ความดันอ้างอิง, อุณหภูมิ, flow rate, ณ outlet ของเครื่อง | ISO 8573-1:2010 §5 |
| Validity + Revision | Issue date + revision number + accreditation reference | ISO/IEC 17025 |
AERZEN Rental Thailand ส่งเอกสาร TÜV Rheinland certificate พร้อมกับ rental contract ทุกฉบับ — ฝ่ายจัดซื้อสามารถขอดูตัวอย่างใบรับรองได้ตั้งแต่ขั้นตอน quotation request ก่อนตัดสินใจ
ขอดู TÜV Certificate และ Test Report ก่อนตัดสินใจ
ทีม AERZEN Rental Thailand ส่งเอกสารรับรอง Class 0 ครบพร้อมใบเสนอราคา — ตอบกลับภายใน 24 ชั่วโมง
คำถามที่พบบ่อย — จัดซื้อและใบรับรอง ISO 8573-1
Pressure Dew Point (PDP) กับ Atmospheric Dew Point (ADP) ต่างกันอย่างไร?
Pressure Dew Point (PDP) คือจุดควบแน่นของไอน้ำที่วัดที่ความดันใช้งาน (เช่น 7 bar) ส่วน Atmospheric Dew Point (ADP) คือค่าที่วัดที่ความดันบรรยากาศ (1 bar) เมื่อ expand อากาศอัดจาก 7 bar ลง 1 bar ค่า dew point จะต่ำลงประมาณ 20°C ใบรับรอง ISO 8573-1 ต้องระบุว่าค่าที่รายงานเป็น PDP หรือ ADP และที่ความดันเท่าไร — ฝ่ายจัดซื้อควรตรวจว่าค่าที่ระบุใช้หน่วยเดียวกับที่วิศวกรโรงงานกำหนดใน spec
หากใบรับรองระบุแค่ “oil content < 0.01 mg/m³” โดยไม่ระบุ ISO 8573-2 หรือ ISO 8573-5 ถือว่าผ่านไหม?
ไม่ผ่านสำหรับงาน audit ที่เข้มงวด เพราะโดยไม่ระบุวิธีการวัด ไม่สามารถยืนยันได้ว่าค่า 0.01 mg/m³ นั้นครอบ total oil (aerosol + liquid + vapour) หรือเพียงแค่ aerosol อย่างเดียว ใบรับรองที่สมบูรณ์ต้องระบุทั้งค่าตัวเลข, หน่วย, วิธีการวัด (ISO 8573-2 และ ISO 8573-5), สภาวะทดสอบ และชื่อ testing body
เครื่อง oil-flooded ที่ใส่ activated carbon filter สามารถขอใบรับรอง Class 0 ได้ไหม?
ในทางทฤษฎีเป็นไปได้ หากระบบ multi-stage filtration + activated carbon กำจัดทั้ง aerosol และ vapour ได้ต่ำกว่าเกณฑ์ Class 1 ในทางปฏิบัติ ความเสี่ยงหลักคือ Class 0 จาก downstream filter ไม่ “คงสภาพตลอดอายุการใช้งาน” — filter มี rated life, breakthrough capacity และ failure mode ดังนั้นแม้จะได้ใบรับรองตอนทดสอบ แต่หาก filter เสื่อมลงระหว่างใช้งาน oil contamination อาจกลับมาโดยที่ระบบ monitoring ไม่รู้ทัน เครื่องที่ผลิต oil-free ตั้งแต่กลไกภายใน (dry-compression design) จึงมีความน่าเชื่อถือสูงกว่าสำหรับ application ที่ oil contamination เป็น critical risk
ppm w/w กับ mg/m³ แปลงกันอย่างไร?
ทั้งสองหน่วยวัด oil content แต่ต่างกัน: mg/m³ เป็นหน่วยความเข้มข้นของน้ำมันต่อปริมาตรอากาศ ส่วน ppm w/w (parts per million by weight) คือสัดส่วนน้ำหนักน้ำมันต่อน้ำหนักอากาศ การแปลงขึ้นกับความหนาแน่นของอากาศ ณ สภาวะทดสอบ ที่ 1 bar(a) และ 20°C ความหนาแน่นอากาศ ≈ 1.2 kg/m³ ดังนั้น 0.01 mg/m³ ≈ 0.0083 ppm w/w ในงาน procurement ควรยืนยันว่าใบรับรองระบุหน่วยและสภาวะอ้างอิงชัดเจน แทนที่จะแปลงเอง
ใบรับรองที่ออกในยุโรปใช้ได้กับการ audit ในไทยไหม?
ใช้ได้ — ISO 8573-1:2010 เป็นมาตรฐาน international ที่ใช้ร่วมกันทั่วโลก ใบรับรองที่ออกโดย TÜV Rheinland (เยอรมนี) หรือ testing body ในยุโรปที่ได้รับการรับรอง ISO/IEC 17025 ยอมรับได้ในการ audit ระดับสากล เช่น HACCP, ISO 22000 และ GFSI ในประเทศไทย กระนั้นควรตรวจสอบว่า audit body ที่โรงงานใช้ (เช่น SGS, Bureau Veritas, Intertek) มีนโยบายเฉพาะใดเพิ่มเติมหรือไม่
AERZEN สามารถจัดส่งใบรับรองภาษาไทยได้ไหม?
TÜV Rheinland test report ออกเป็นภาษาเยอรมัน/อังกฤษ เป็นมาตรฐาน ทีม AERZEN Rental Thailand สามารถจัดทำ summary sheet ภาษาไทย ที่อธิบายผลการทดสอบพร้อม verified values สำหรับใช้ประกอบเอกสาร audit ภายในองค์กร โดยใบรับรองต้นฉบับจาก TÜV จะแนบมาด้วยเสมอ ติดต่อทีมเพื่อขอรายละเอียดที่ thai@aerzenrental.com
Last technical review: 2026-06-02 · Reviewed by: AERZEN Application Engineering Team
ข้อมูล ISO 8573-1 class values อ้างอิงจาก ISO 8573-1:2010 (International Organization for Standardization) · ข้อมูล ISO/IEC 17025 accreditation อ้างอิงจาก ISO/IEC 17025:2017 · AERZEN เป็นผลิตภัณฑ์ของ Aerzener Maschinenfabrik GmbH — ก่อตั้ง 1864, เยอรมนี
Rent a solution. Expect performance.
✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
