Understanding ISO 8573-1 — Oil-Free Air Standard ฉบับสมบูรณ์
มาตรฐานสากลที่ใช้กำกับคุณภาพอากาศอัดในโรงงาน — รู้ Class, ค่าเกณฑ์ และเหตุผลว่าทำไม Class 0 ถึงเป็นทางเลือกเดียวสำหรับ F&B และ Electronics
ISO 8573-1 เป็นมาตรฐานสากลที่จำแนกคุณภาพอากาศอัด (compressed air) ตามระดับการปนเปื้อน 3 ประเภท — อนุภาคของแข็ง น้ำ และน้ำมัน โดย Class 0 คือระดับสูงสุด หมายถึงอากาศที่บริสุทธิ์เกินกว่า Class 1 ตามที่ผู้ผลิตและผู้ใช้งานร่วมกันกำหนด เครื่อง BVO, BVS และ Delta Screw E-Compressor ของ AERZEN ผ่านการรับรอง TÜV Rheinland ตามมาตรฐานนี้ — บทความนี้อธิบายระบบ class, วิธีเลือกระดับให้ตรงกับ application และเหตุผลที่ Class 0 มีนัยสำคัญกับการ audit ของโรงงานในประเทศไทย
- ISO 8573-1:2010 จำแนกอากาศอัดด้วย 3 ตัวเลข — Particulate.Water.Oil (เช่น 1.2.1)
- Class 0 ไม่ใช่ค่าตัวเลขตายตัว — เป็น “เกินกว่า Class 1” ตามข้อตกลงระหว่างผู้ผลิตกับผู้ใช้
- Class 1 = น้ำมันรวมไม่เกิน 0.01 mg/m³ ที่ 1 bar 20°C — เกณฑ์อ้างอิงสำคัญ
- F&B, Electronics, Semiconductor, Petrochemical ต้องใช้ Class 0 — oil-free 100%
- AERZEN BVO, BVS และ Delta Screw E-Compressor ผ่าน TÜV Rheinland Class 0
ISO 8573-1 คืออะไร
ISO 8573-1 เป็นส่วนที่ 1 ของชุดมาตรฐานสากล ISO 8573 ที่กำกับดูแลคุณภาพอากาศอัด (compressed air quality) ฉบับปัจจุบันคือ ISO 8573-1:2010 ออกโดย International Organization for Standardization และเป็นเอกสารหลักที่ผู้ผลิตเครื่องอัดอากาศ ผู้ทดสอบคุณภาพอากาศ และฝ่ายจัดซื้อโรงงานทั่วโลกใช้อ้างอิงร่วมกัน
มาตรฐานนี้ตอบโจทย์ปัญหาเดียวที่ทำให้วิศวกรปวดหัวมานาน — “อากาศ oil-free” หมายความว่าอย่างไรกันแน่? ก่อน ISO 8573-1 ผู้ผลิตแต่ละรายใช้เกณฑ์ของตัวเอง บางเจ้าวัดเฉพาะ aerosol บางเจ้านับรวม vapor บางเจ้าทดสอบที่อุณหภูมิห้อง ผลคือเปรียบเทียบสเปคข้ามแบรนด์ไม่ได้เลย ปัจจุบันเมื่อระบุ “ISO 8573-1:2010 Class 0” ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกันว่าหมายถึงอะไร — รวมถึงผู้ตรวจประเมิน HACCP, ISO 22000, GFSI และ FSSC 22000
มาตรฐานครอบคลุม 3 สารปนเปื้อนหลักที่พบได้ทั่วไปในระบบ compressed air — solid particles (อนุภาคของแข็ง), water (ทั้ง vapor และ liquid form) และ total oil content (รวมทั้ง aerosol และ vapor) ส่วนสารปนเปื้อนรองอื่น ๆ เช่น CO, CO₂, SO₂, NOx และจุลินทรีย์ ถูกระบุไว้แยกในส่วนภาคผนวกของมาตรฐาน
ระบบจำแนก 3 ตัวเลข — Particulate · Water · Oil
เมื่อเห็นการเรียกใช้มาตรฐาน เช่น ISO 8573-1:2010 [1:2:1] ตัวเลข 3 ตัวที่ตามมาคือ class ของสารปนเปื้อนแต่ละประเภท เรียงตามลำดับ:
- ตัวเลขที่ 1 — Particulate Class · ขนาดและจำนวนอนุภาคของแข็งต่อ m³ ของอากาศ
- ตัวเลขที่ 2 — Water Class · pressure dew point หรือ liquid water content
- ตัวเลขที่ 3 — Oil Class · total oil content (aerosol + liquid + vapor) ต่อ m³
ยิ่งตัวเลขต่ำยิ่งสะอาด — Class 0 เป็นระดับสูงสุด (เข้มงวดที่สุด) และ Class 9 เป็นระดับต่ำสุด (ผ่อนปรนที่สุด) แต่ละประเภทมีตารางเกณฑ์ของตัวเอง — class 1 ของ particulate และ class 1 ของ oil ไม่ได้หมายถึงค่าตัวเลขเดียวกัน เพียงแต่เป็น “ระดับที่เข้มงวดที่สุดในแต่ละกลุ่ม”
ตาราง Class ฉบับเต็ม — ค่าเกณฑ์แต่ละระดับ
ตารางต่อไปนี้สรุปเกณฑ์การจำแนก class สำหรับ Oil Class ตาม ISO 8573-1:2010 — เป็นตารางที่ใช้บ่อยที่สุดในบริบทอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องดื่ม electronics และ semiconductor:
| Oil Class | Total Oil Content (mg/m³) | การใช้งานที่เหมาะสม |
|---|---|---|
| Class 0 | เข้มงวดกว่า Class 1 ตามข้อตกลงระหว่างผู้ผลิตและผู้ใช้ | F&B contact, Semiconductor, Cleanroom |
| Class 1 | ≤ 0.01 mg/m³ | Process air คุณภาพสูงทั่วไป, lab equipment |
| Class 2 | ≤ 0.1 mg/m³ | Instrument air, paint spraying คุณภาพดี |
| Class 3 | ≤ 1 mg/m³ | General industrial automation |
| Class 4 | ≤ 5 mg/m³ | Heavy-duty industrial เช่น pneumatic ทั่วไป |
| Class X | > 5 mg/m³ | กำหนดเองตามข้อตกลง — งานเฉพาะ |
ค่าเหล่านี้คือ total oil content หมายถึงผลรวมของน้ำมันใน 3 รูปแบบ — liquid oil, aerosol oil และ oil vapor การวัดที่ถูกต้องต้องเก็บตัวอย่างทั้ง 3 รูปแบบและทดสอบตามวิธีใน ISO 8573-2 (สำหรับ aerosol) และ ISO 8573-5 (สำหรับ vapor) ดู ISO 8573-1:2010 ฉบับทางการ สำหรับรายละเอียดเพิ่มเติม
Class 0 คืออะไรจริง ๆ — ทำลายความเข้าใจผิด
เมื่อ ISO ปรับมาตรฐานใหม่ในปี 2001 และยืนยันอีกครั้งในปี 2010 มีการเพิ่ม Class 0 เข้ามาเป็น class ใหม่ที่อยู่เหนือ Class 1 — แต่จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือ Class 0 ไม่ใช่ค่าตัวเลขตายตัว
มาตรฐานระบุชัดเจนว่า Class 0 หมายถึง “as specified by the equipment user or supplier, and more stringent than Class 1” หรือแปลตรงตัวว่า “ตามที่ผู้ผลิตและผู้ใช้งานตกลงกัน โดยต้องเข้มงวดกว่า Class 1” ดังนั้นเครื่องที่อ้างว่าผ่าน Class 0 จะต้องมีเอกสารยืนยัน 3 อย่าง:
- ค่าวัดจริง ที่ต่ำกว่า 0.01 mg/m³ (เกณฑ์ Class 1) — ระบุค่าตัวเลขที่ได้
- วิธีการทดสอบ ตาม ISO 8573-2 และ ISO 8573-5
- หน่วยงานทดสอบที่เป็นที่ยอมรับ เช่น TÜV Rheinland, TÜV NORD หรือ TÜV SÜD
เครื่องที่อ้างว่าเป็น “oil-free Class 0” โดยไม่มี TÜV certificate ที่ระบุค่าจริง — ในทางปฏิบัติคือคำกล่าวอ้างที่ตรวจสอบไม่ได้ ฝ่ายจัดซื้อโรงงานในไทยควรขอ test report และ certificate of compliance ทุกครั้งที่จัดซื้อหรือเช่าเครื่อง oil-free โดยเฉพาะสำหรับ application ที่ต้องผ่าน HACCP, ISO 22000 หรือ semiconductor cleanroom audit
AERZEN ในฐานะผู้ผลิตเครื่อง oil-free รายแรกของโลกตั้งแต่ปี 1864 มี TÜV Rheinland certificate ครบทั้ง model BVO, BVS, Delta Screw E-Compressor และ turbo blower G5plus — เอกสารพร้อมจัดส่งสำหรับโรงงานที่ต้องการ documentation ครบสำหรับ audit
ทำไม ISO 8573-1 ถึงสำคัญต่อ Plant Manager
สำหรับ Plant Manager และ Process Engineer ในโรงงาน การที่ระบบ compressed air ของโรงงานผ่านมาตรฐาน ISO 8573-1 ไม่ใช่แค่ checkbox สำหรับ audit แต่เป็นเครื่องมือบริหารความเสี่ยงเชิงปฏิบัติการที่มีผลต่อ 4 ด้านสำคัญ:
1. ปกป้องความสมบูรณ์ของผลิตภัณฑ์
ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม น้ำมันแม้เพียง 0.01 mg/m³ ที่หลุดเข้าไปใน packaging line สามารถสร้าง off-flavor ทำให้ผลิตภัณฑ์ไม่ผ่าน sensory test และเสี่ยง product recall ในอุตสาหกรรม electronics และ semiconductor น้ำมันแม้ในปริมาณ ppb สามารถปนเปื้อน wafer หรือ PCB ทำให้ yield ลดลง
2. ปฏิบัติตามมาตรฐานสากลและกฎหมาย
HACCP, ISO 22000, GFSI และ FSSC 22000 ทั้งหมดอ้างอิง ISO 8573-1 เป็นเกณฑ์คุณภาพอากาศที่ใช้ในกระบวนการผลิต โรงงานที่ส่งออกไป EU, ญี่ปุ่น หรือเกาหลีใต้ จะถูกขอเอกสารยืนยันคุณภาพ compressed air ในรูปแบบ ISO 8573-1 class designation
3. ลด maintenance cost และ downtime
ระบบที่ใช้อากาศที่มีน้ำมันปนเปื้อนสูงจะสะสม oil sludge ใน pneumatic actuator, valve และ instrument air system ทำให้ต้องบำรุงรักษาบ่อย เปลี่ยน filter ถี่ขึ้น และเสี่ยงต่อ unexpected downtime การใช้ Class 0 ตั้งแต่ต้นจึงประหยัด total cost of ownership ในระยะยาว
4. สร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน
โรงงานที่สามารถระบุ “ระบบ compressed air ตามมาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0” ใน technical proposal จะได้เปรียบเมื่อประมูลงาน OEM หรือ contract manufacturing ให้แบรนด์ระดับโลกที่กำหนด compressed air quality เป็น mandatory spec
อุตสาหกรรมไหนต้องใช้ระดับใด — Decision Framework
การเลือก class ที่เหมาะสมไม่ใช่ “ยิ่งสะอาดยิ่งดี” — เพราะการเพิ่ม class ขึ้นทุกระดับมี cost implication ที่ชัดเจน (เครื่องราคาแพงขึ้น, filtration stage มากขึ้น, energy consumption สูงขึ้น) ตารางต่อไปนี้คือ benchmark ที่ AERZEN Application Engineering ใช้เป็น decision framework สำหรับโรงงานในประเทศไทย:
| อุตสาหกรรม / Application | Particulate | Water | Oil | เครื่อง AERZEN ที่แนะนำ |
|---|---|---|---|---|
| Food & Beverage (direct contact) | 1 | 2 | 0 | BVS, BVO, Delta Screw E |
| Electronics & Semiconductor | 1 | 2 | 0 | BVS, Delta Screw E |
| Petrochemical (ATEX zone) | 2 | 3 | 1 | DVO, Delta Hybrid (ATEX) |
| Wastewater Aeration | 3 | 5 | 3 | Turbo G5plus, Delta Blower |
| Pneumatic Conveying (bulk powder) | 2 | 3 | 2 | Delta Hybrid, BVO |
| Industrial Manufacturing (general) | 3 | 4 | 3 | Delta Blower, Alpha Blower |
| Biogas / Renewable Energy | 2 | 3 | 1 | BVO, Delta Hybrid |
หมายเหตุ — ค่าในตารางเป็น minimum recommendation โรงงานบางแห่งอาจกำหนด spec สูงกว่านี้ตามนโยบายของลูกค้าปลายทาง (เช่น OEM contract กับแบรนด์ระดับโลก) หรือเงื่อนไขเฉพาะของ process หากต้องการ assessment เฉพาะ application ของคุณ ติดต่อทีมวิศวกร AERZEN เพื่อขอ on-site evaluation ฟรี
AERZEN กับการรับรอง Class 0 — TÜV Rheinland
Aerzener Maschinenfabrik GmbH ก่อตั้งขึ้นในปี 1864 และเป็นผู้ผลิตเครื่อง oil-free รายแรกของโลก ปัจจุบัน AERZEN มีเครือข่ายบริการครอบคลุม 50+ ประเทศ และมีกลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการรับรอง ISO 8573-1 Class 0 โดย TÜV Rheinland ครอบคลุม 4 กลุ่มหลัก:
BVS Series — Oil-Free Screw Compressor
เครื่อง screw compressor แบบ oil-free 100% สำหรับ process air ในอุตสาหกรรม F&B และ electronics — รุ่น BVS ครอบคลุม flow range 200–6,000 m³/h ที่ pressure ranges 4–13 bar(g) ทั้งหมดผ่าน TÜV Rheinland Class 0 certification
BVO Series — Oil-Free Rotary Lobe Blower
Positive displacement blower แบบ oil-free สำหรับ low-pressure application เช่น aeration และ pneumatic conveying — pressure range ถึง 1,000 mbar(g) เหมาะกับโรงงาน F&B ที่ต้องการ blower oil-free สำหรับ packaging air, agitation หรือ conveying ของส่วนผสมแห้ง รายละเอียดเพิ่มเติม BVO
Delta Screw E-Compressor — High-Pressure Class 0
Twin-stage screw compressor สำหรับ application ที่ต้องการ pressure สูง — ถึง 13 bar(g) — ในงาน petrochemical, energy และ chemical processing โดยยังคงมาตรฐาน Class 0 ครบ
Delta Hybrid & Turbo Blower G5plus
สำหรับ application ที่ต้องการ flow สูงและ energy efficiency เช่น wastewater aeration และ pneumatic conveying — Turbo G5plus ประหยัดพลังงานเทียบ rotary lobe เดิมได้ถึง 30% และยังคงมาตรฐาน oil-free BVO Rotary Lobe Blower
เอกสารที่ AERZEN Rental Thailand สามารถจัดส่งให้พร้อมการเช่าทุกครั้ง — TÜV Rheinland certificate, test report ระบุค่าที่วัดจริง, declaration of conformity และ traceability documentation สำหรับ audit purposes ทั้ง HACCP, ISO 22000 และ GFSI
วิธีการวัดและทดสอบ — ตามมาตรฐาน ISO 8573-2 ถึง -9
ISO 8573 เป็นชุดมาตรฐาน 9 ส่วน — ISO 8573-1 กำหนด class designation ส่วน ISO 8573-2 ถึง -9 กำหนด วิธีการวัดและทดสอบ สำหรับสารปนเปื้อนแต่ละประเภท การวัดที่ถูกต้องต้องใช้วิธีตามมาตรฐานเหล่านี้:
| Part | หัวข้อ | การใช้งาน |
|---|---|---|
| ISO 8573-1 | Contaminants and purity classes | Class designation system |
| ISO 8573-2 | Oil aerosol content — test method | วัด oil aerosol ในรูปแบบ liquid droplet |
| ISO 8573-3 | Humidity measurement | วัด water vapor content และ dew point |
| ISO 8573-4 | Solid particle content | วัดจำนวนและขนาดอนุภาคของแข็ง |
| ISO 8573-5 | Oil vapor & organic solvent test | สำคัญที่สุดสำหรับ Class 0 verification |
| ISO 8573-6 | Gaseous contaminants | วัด CO, CO₂, SO₂, NOx |
| ISO 8573-7 | Microbiological contaminants | วัด microbial load (F&B) |
| ISO 8573-8 | Solid particle — mass concentration | วัดมวลรวมของอนุภาค |
| ISO 8573-9 | Liquid water content | วัดน้ำในรูป liquid phase |
การตรวจสอบ Class 0 verification ของผู้ผลิตที่น่าเชื่อถือจะมีองค์ประกอบครบ 3 ข้อ — รายงานผลตาม ISO 8573-2 (aerosol), ISO 8573-5 (vapor) และมีหน่วยงาน third-party ที่ยอมรับ (TÜV) ลงนามรับรอง หากเอกสารขาดข้อใดข้อหนึ่ง ควรขอเพิ่มเติมก่อนยอมรับ technical claim ของผู้ผลิต
ทำไมต้องเช่าเครื่อง Class 0 แทนซื้อ
เครื่อง oil-free Class 0 มีราคา 5–25 ล้านบาทต่อเครื่อง ขึ้นกับขนาดและ pressure rating ซึ่งเป็น CAPEX ที่ต้องผ่าน board approval และมี payback period ยาว สำหรับโรงงานหลายแห่งในไทย การเช่าผ่าน AERZEN Rental Thailand จึงเป็นทางเลือกที่ practical กว่า โดยเฉพาะใน 4 สถานการณ์:
1. Plant Turnaround หรือ Major Maintenance
เมื่อเครื่องหลักต้องหยุดเพื่อ overhaul 4–8 สัปดาห์ การเช่าเครื่อง backup ที่มี Class 0 certification ครบ ส่งภายใน 24–48 ชั่วโมง ทำให้ production ไม่หยุดและไม่ต้องลงทุนซื้อเครื่องสำรองที่ใช้ปีละไม่กี่วัน
2. Emergency Replacement
กรณีเครื่องเดิมเสียกะทันหันและ production ห้ามหยุด — รุ่นเช่าของ AERZEN เป็น trailer-mounted หรือ ISO container แบบ plug-and-play พร้อมทีม commissioning ลงหน้างาน
3. Pilot / Validation Run
โรงงานที่กำลังพิจารณาเปลี่ยนเทคโนโลยีจาก oil-flooded เป็น oil-free — เช่าเครื่อง Class 0 ทดสอบกับ process จริงก่อนตัดสินใจซื้อ ช่วยให้ stakeholder เห็น ROI จริงก่อนทุ่มงบ
4. โปรเจคระยะกลาง 6–36 เดือน
เช่น contract manufacturing สำหรับ OEM แบรนด์ระดับโลก ที่ระยะสัญญาไม่ยืนยาวพอจะ justify การซื้อเครื่อง — การเช่าจึงเป็น OPEX ที่หักภาษีได้ 100% และเป็นต้นทุนที่ predictable
ดูข้อมูลเพิ่มเติมเรื่อง AERZEN Screw Compressor Rental หรือเรียกดู รายการเครื่องเช่าทั้งหมด
ตัวอย่างสถานการณ์การใช้งานจริง
โรงงานน้ำผลไม้แห่งหนึ่งใน EEC ต้องผ่าน ISO 22000 audit เร่งด่วน
โรงงานน้ำผลไม้ขนาดกลางใน Rayong กำลังเตรียม audit จาก lead customer แบรนด์ Japan ที่กำหนด compressed air ต้องผ่าน ISO 8573-1 Class 0 — เครื่อง compressor เดิมเป็น oil-flooded ที่ผ่านเฉพาะ Class 2 ทำให้ไม่ผ่านเกณฑ์ของลูกค้า
หมายเหตุ: เป็น synthetic scenario ที่อิงประสบการณ์จาก AERZEN Rental Thailand · รายละเอียดถูก anonymize เพื่อรักษาความลับลูกค้า · ตัวเลขจริงอาจแตกต่างตามขนาดและประเภทของโรงงาน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
oil-free compressor โรงงานอาหาร
ISO 8573-1 กับ ISO 8573 ต่างกันอย่างไร?
Class 0 คือไม่มีน้ำมันเลยใช่ไหม?
ทำไมต้องระบุ class ของ particulate และ water ด้วย ไม่ใช่แค่ oil?
เครื่อง oil-flooded ที่ใส่ filter เพียงพอจะถือว่าเป็น Class 0 ได้ไหม?
AERZEN เครื่องรุ่นไหนผ่าน ISO 8573-1 Class 0?
การวัดอากาศที่ Class 0 ใช้เครื่องมืออะไร?
โรงงานต้อง audit ทุก ๆ กี่ปี?
หาก audit เร่งด่วนและเครื่องเดิมไม่ผ่าน Class 0 จะทำอย่างไร?
ISO 8573-1 ใช้ในอุตสาหกรรมไหนบ้างในประเทศไทย?
ค่าใช้จ่ายในการเช่าเครื่อง Class 0 เป็นอย่างไร?
ต้องการประเมิน Class ที่เหมาะสมสำหรับโรงงานของคุณ?
ทีมวิศวกร AERZEN ประเมิน flow rate, pressure และ class requirement ฟรี — ตอบกลับภายใน 4 ชั่วโมง พร้อมเอกสาร TÜV certificate และ test report สำหรับ audit
✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
Last Updated: 2026-05-28 · Reviewed by: AERZEN Application Engineering Team
AERZEN is a product line of Aerzener Maschinenfabrik GmbH — est. 1864, Germany · สำหรับข้อมูลทางการของ ISO 8573-1:2010 ดูได้ที่ ISO Official Site
