ตรวจสอบอากาศอัดในโรงงานอาหาร: Checklist 8 ข้อก่อนรับการตรวจ ISO 22000

Compressed Air Inspection Checklist for Food Factories: 8 Points Before Your ISO 22000 Audit

TL;DR

QA Manager โรงงานอาหารที่เตรียมตรวจ ISO 22000, HACCP หรือ FSSC 22000 ต้องสามารถแสดงหลักฐานว่าอากาศอัดที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์นั้น ปราศจากน้ำมัน ฝุ่น และความชื้นตามมาตรฐานที่กำหนด Checklist 8 ข้อนี้ให้คำถามที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบมักใช้ พร้อมแนวทางเตรียมหลักฐานสำหรับแต่ละข้อ — อ่านก่อนวันตรวจ 2–4 สัปดาห์เพื่อเวลาแก้ไข

มาตรฐาน ISO 8573-1 ที่ใช้อ้างอิงในการ Audit อาหาร

ทำไมอากาศอัดจึงสำคัญต่อ ISO 22000

อากาศอัด (compressed air) ถูกใช้ในโรงงานอาหารและเครื่องดื่มหลายกระบวนการ ทั้งการเป่าขวด (bottle blowing) การส่ง (pneumatic conveying) แป้ง น้ำตาล และวัตถุดิบผง การผลักดันผลิตภัณฑ์ผ่านระบบท่อ และการขับเคลื่อนอุปกรณ์นิวเมติกในสายการผลิต หากอากาศอัดมีน้ำมัน ฝุ่น หรือความชื้นปนเปื้อน สิ่งเหล่านั้นจะเข้าสู่ผลิตภัณฑ์โดยตรงหรือปนเปื้อนพื้นผิวสัมผัส

ตามกรอบ ISO 22000:2018 (Food Safety Management Systems) อากาศอัดที่สัมผัสกับอาหารหรือบรรจุภัณฑ์อาหารจัดเป็น Prerequisite Programme (PRP) ที่ต้องมีการกำหนดมาตรฐาน ติดตาม และบันทึกข้อมูล หากไม่มีหลักฐาน ผลการตรวจจะ ไม่ผ่าน ทันที แม้ระบบควบคุมอื่นจะสมบูรณ์ก็ตาม

ISO 22000
ระบุ PRP สำหรับอากาศอัดที่สัมผัสอาหาร

FSSC 22000
กำหนด Additional Requirements สำหรับ compressed air quality

HACCP
อากาศอัด = Hazard Control Point ที่ต้องระบุ CCP หรือ CP

อากาศอัดปลอดน้ำมัน AERZEN สำหรับโรงงานอาหารและเครื่องดื่ม — Food and Beverage application with oil-free compressed air — อากาศอัดปลอดน้ำมัน (oil-free compressed air) ใน Food & Beverage application — ระบบที่ปราศจากการปนเปื้อนจากน้ำมันตั้งแต่ต้นทาง | Photo: AERZEN HQ Library, Food Application

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง: ISO 22000, HACCP, FSSC 22000

โรงงานอาหารในไทยที่ขอการรับรองระดับสากลมักต้องผ่านมาตรฐานใดมาตรฐานหนึ่งหรือหลายมาตรฐานดังนี้:

ISO 22000:2018 — มาตรฐาน Food Safety Management Systems ระดับสากล กำหนด PRP และ HACCP plan โดยรวม ดู ISO 22000:2018 (iso.org)
HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) — กรอบวิเคราะห์อันตรายและจุดควบคุมวิกฤติ รับรองโดย Codex Alimentarius Commission (FAO/WHO) — Codex Alimentarius (fao.org)
FSSC 22000 (Food Safety System Certification) — scheme ที่ใช้ ISO 22000 + PAS 220/ISO TS 22002-1 เป็นฐาน บวก Additional Requirements ที่เข้มงวดกว่า โดยเฉพาะเรื่อง compressed air ที่ต้องระบุ purity class ชัดเจน

ทั้งสามมาตรฐานนี้มีข้อกำหนดร่วมกัน: อากาศอัดที่มีโอกาสสัมผัสกับอาหารต้องมีมาตรฐานความบริสุทธิ์ที่กำหนดได้ วัดได้ และบันทึกได้ โดยมาตรฐานอ้างอิงที่ใช้กันทั่วโลกสำหรับ purity class คือ ISO 8573-1

หากต้องการเข้าใจภาพรวมการใช้งาน oil-free blower และ compressor ในโรงงานอาหาร ดูบทความหลัก: Oil-Free Blower สำหรับอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม

Checklist 8 ข้อก่อนรับการตรวจ ISO 22000

Checklist นี้ออกแบบสำหรับ QA Manager หรือ Food Safety Team ที่กำลังเตรียมการตรวจ โดยเรียงลำดับตาม priority — จากข้อที่มักถูกตรวจก่อนสุดไปยังข้อที่มักพลาด แต่ละข้อระบุ ตรวจอะไร / ทำไมสำคัญ / เตรียมอย่างไร

ข้อ 1 จาก 8

ระบุทุก Point-of-Use ที่อากาศอัดสัมผัสกับผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์

ตรวจอะไรแผนที่ (layout) ของระบบอากาศอัดทั้งหมดในโรงงาน ระบุ point ที่อากาศออก (outlet) แต่ละจุดว่าสัมผัสอาหาร/ไม่สัมผัส

ทำไมสำคัญISO 22000 / FSSC 22000 กำหนดว่าต้องรู้ว่า “food contact air” อยู่ที่ใดบ้าง ก่อนจะกำหนด purity class

เตรียมอย่างไรจัดทำ P&ID หรือ schematic diagram ที่ระบุ air use points พร้อม label “food contact” / “non-food contact” ชัดเจน

ข้อ 2 จาก 8

ตรวจสอบว่า Compressor หรือ Blower ที่ใช้เป็น Oil-Free จริง

ตรวจอะไรประเภทของเครื่องอัดอากาศ: oil-free screw compressor (เช่น TVO) / oil-free screw blower (DVO) หรือยังใช้เครื่อง oil-lubricated ที่ต้องพึ่ง downstream filtration

ทำไมสำคัญเครื่อง oil-lubricated ที่ใช้ filter อย่างเดียวยังมีความเสี่ยง filter breakthrough ในขณะที่เครื่อง oil-free ปลอดน้ำมันตั้งแต่จุดกำเนิด

เตรียมอย่างไรรวบรวม spec sheet หรือ nameplate ของเครื่อง ระบุ technology type ในเอกสาร PRP และ equipment list

ข้อ 3 จาก 8

ยืนยัน ISO 8573-1 Purity Class สำหรับ food-contact air points

ตรวจอะไรเอกสารระบุ purity class (particle / water / oil) สำหรับแต่ละ food-contact use point ครอบคลุมทั้ง 3 พารามิเตอร์: fixed contaminants, humidity, และ oil content

ทำไมสำคัญFSSC 22000 Additional Requirements ระบุว่า food-contact compressed air ต้องระบุ quality class ตาม ISO 8573-1 อย่างน้อย Class 1 สำหรับ oil content — แต่หลายผู้ตรวจแนะนำ Class 0 เพื่อความปลอดภัย

เตรียมอย่างไรจัดทำ compressed air specification matrix ระบุ class ต่อ use point และอ้างอิงมาตรฐาน ISO 8573-1:2010 ในเอกสาร

ข้อ 4 จาก 8

มีบันทึก Periodic Air Quality Testing (ผลการทดสอบคุณภาพอากาศ)

ตรวจอะไรบันทึกผลการทดสอบคุณภาพอากาศอัด ณ point-of-use โดย accredited lab หรือ certified instrument ตรวจ particle count, dew point และ oil content อย่างน้อยปีละ 1–2 ครั้ง (หรือตาม frequency ที่ระบุใน PRP)

ทำไมสำคัญหลักฐานการทดสอบเป็นข้อกำหนดสำคัญ — การอ้างว่า “เครื่อง oil-free อยู่แล้ว” โดยไม่มีผลทดสอบไม่เพียงพอสำหรับผู้ตรวจ

เตรียมอย่างไรเก็บบันทึกผลทดสอบอย่างน้อย 2 ปีย้อนหลัง ตรวจสอบว่าผลทดสอบอยู่ภายใน class ที่กำหนด และระบุ corrective action หากเคยพบค่าเกินมาตรฐาน

ข้อ 5 จาก 8

ตรวจสอบ Maintenance Records ของ Compressor / Blower และ Filters

ตรวจอะไรบันทึกการบำรุงรักษา: การเปลี่ยน filter, dryer, หรืออุปกรณ์ downstream treatment ตามรอบที่กำหนด พร้อม technician sign-off

ทำไมสำคัญแม้เครื่องจะเป็น oil-free แต่ถ้า aftercooler หรือ air receiver ไม่ได้รับการดูแล ความชื้นและ microbial growth ในระบบยังเป็นอันตราย

เตรียมอย่างไรจัดทำ Preventive Maintenance schedule สำหรับระบบอากาศอัดทั้งหมด พร้อมบันทึกงานที่ทำจริง (work order records) เก็บอย่างน้อย 2 ปี

ข้อ 6 จาก 8

ตรวจสอบ Risk Assessment (การประเมินความเสี่ยง) สำหรับ Compressed Air Hazards

ตรวจอะไรเอกสาร hazard analysis ที่ระบุ compressed air เป็น hazard category (chemical / physical / biological) พร้อมประเมิน severity และ likelihood ของแต่ละ point

ทำไมสำคัญISO 22000 Clause 8.5.2 กำหนดว่าต้องระบุ hazards และ control measures สำหรับทุก step รวมถึง utility air ด้วย

เตรียมอย่างไรทบทวน HACCP plan ว่า compressed air ถูกระบุในตาราง hazard analysis ถ้ายังไม่มี ให้เพิ่ม row นี้และระบุ control measure ก่อนวันตรวจ

ข้อ 7 จาก 8

ตรวจสอบการฝึกอบรมพนักงานที่เกี่ยวข้องกับระบบอากาศอัด

ตรวจอะไรบันทึกการอบรมของพนักงาน utility/maintenance ที่ดูแลระบบอากาศอัด ว่าผ่านการอบรมด้าน food safety significance ของ compressed air

ทำไมสำคัญISO 22000 Clause 7.2 กำหนด competence requirement — ผู้ตรวจมักถามพนักงานเกี่ยวกับขั้นตอน และหากพนักงานไม่รู้ว่าทำไมต้องรักษา class ก็เป็นหลักฐานของ gap

เตรียมอย่างไรตรวจสอบ training matrix ว่า compressed air PRP ถูกรวมใน scope การอบรม และบันทึกผู้เข้าอบรม/วันที่ครบถ้วน

ข้อ 8 จาก 8

เตรียม Contingency / Emergency Plan สำหรับกรณีระบบอากาศอัดหยุดหรือค่าเกินมาตรฐาน

ตรวจอะไรมีขั้นตอน (SOP) กำหนดว่าหากตรวจพบ air quality เกินมาตรฐาน หรือเครื่องหลักเสีย โรงงานต้องทำอะไร ใครมีอำนาจตัดสินใจหยุดสาย

ทำไมสำคัญผู้ตรวจ FSSC 22000 และ ISO 22000 มักประเมิน “what-if” scenarios — การไม่มีแผนฉุกเฉินที่เป็นลายลักษณ์อักษรเป็น major nonconformity

เตรียมอย่างไรจัดทำ SOP สำหรับ compressed air system failure ระบุ: stop production conditions / notify chain / corrective action / record requirement / re-verification criteria ก่อนเปิดสายใหม่

ISO 8573-1 Class 0 คืออะไร และแตกต่างจาก Class 1 อย่างไร

มาตรฐาน ISO 8573-1 แบ่ง purity class ของอากาศอัดใน 3 พารามิเตอร์หลัก ได้แก่ particles, water (dew point/liquid water) และ total oil content บทความนี้เน้น oil content class ที่สำคัญที่สุดสำหรับ food-contact air — ดูรายละเอียด ISO 22000 + class ในบทความ ISO 22000 กับการเลือก Blower/Compressor สำหรับโรงงานอาหาร

Class 1 — ≤ 0.01 mg/m³ of total oil (aerosol + liquid + vapour) ณ 20°C, 1 bar — มาตรฐานที่ดี แต่ยังมีค่า limit ที่วัดได้
Class 0 — ต่ำกว่าขีดจำกัดการตรวจจับของเครื่องมือมาตรฐาน และผู้ผลิตต้องกำหนด class specification เองในระดับที่เข้มงวดกว่า Class 1 — AERZEN กำหนด Class 0 ที่ผ่านการรับรอง TÜV สำหรับเครื่อง oil-free ทุกรุ่น ซึ่งหมายความว่า Class 0 เข้มงวดกว่า Class 1 เสมอ ทั้งสองไม่เท่ากัน

สำหรับโรงงานอาหารที่เตรียมรับการตรวจ FSSC 22000 การใช้เครื่องที่ผ่านการรับรอง ISO 8573-1 Class 0 ตั้งแต่ต้นทาง (at source) ลดความเสี่ยงการปนเปื้อนได้อย่างสมบูรณ์โดยไม่ต้องพึ่ง downstream filter เป็นเกราะป้องกันชั้นเดียว AERZEN ให้บริการเช่า oil-free screw compressor (TVO) และ oil-free screw blower (DVO) ที่ผ่านมาตรฐานนี้

100% Oil-Free ตั้งแต่จุดกำเนิด: เครื่อง AERZEN ทุกรุ่นในโปรแกรม rental ใช้เทคโนโลยี oil-free ซึ่งหมายความว่าไม่มีน้ำมันหล่อลื่นเข้าสู่ chamber ที่อากาศผ่าน — ไม่ใช่เพียงการกรองน้ำมันออก แต่ไม่มีน้ำมันในระบบเลยตั้งแต่ต้น ซึ่งเป็นพื้นฐานที่แข็งแกร่งที่สุดสำหรับการรับรอง food safety

All-Inclusive Service ครอบคลุม Maintenance Records: สำหรับข้อ 5 ใน checklist เรื่อง maintenance records โรงงานที่เช่าเครื่องจาก AERZEN Rental Thailand ได้รับบริการ commissioning preventive maintenance และ emergency repair รวมอยู่ในค่าเช่า — ทีมวิศวกร AERZEN บันทึกและส่งมอบบันทึกการบำรุงรักษาให้ครบถ้วนเพื่อใช้ในการตรวจสอบ ISO ได้โดยตรง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

อากาศอัดที่ใช้ในโรงงานอาหารต้องใช้มาตรฐานอะไร?

มาตรฐานอ้างอิงหลักคือ ISO 8573-1 ซึ่งกำหนด purity class สำหรับ compressed air ใน 3 พารามิเตอร์: particles, water และ oil content สำหรับ food-contact air FSSC 22000 Additional Requirements กำหนดให้ระบุ class ชัดเจน โดยทั่วไปแนะนำ Class 1 เป็นขั้นต่ำ และ Class 0 สำหรับ critical applications ที่อากาศสัมผัสกับผลิตภัณฑ์โดยตรง

Subscription Plan — รวมเอกสาร Compliance สำหรับ ISO 22000 ทุกปี

คู่มือ Oil-Free Air สำหรับโรงงานอาหาร — ISO 8573-1 Class 0

ใช้เครื่อง oil-lubricated แต่มี downstream filter แล้ว ผ่าน ISO 22000 ได้ไหม?

เป็นไปได้ แต่ความเสี่ยงสูงกว่า เพราะ downstream filter สามารถเกิด “filter breakthrough” ได้ โดยเฉพาะเมื่อ filter หมดอายุหรือเกิดความดันตกผิดปกติ ผู้ตรวจ ISO 22000 และ FSSC 22000 จะตรวจว่ามีระบบ monitoring และ maintenance records สำหรับ filter เหล่านั้นครบถ้วนหรือไม่ หากไม่มี ถือว่า control measure ไม่เพียงพอ การใช้เครื่อง oil-free ตั้งแต่ต้นทางเป็น approach ที่ audit-friendly กว่าและไม่ต้องพึ่ง filter เป็นเกราะป้องกันชั้นเดียว

ต้องทดสอบคุณภาพอากาศอัดบ่อยแค่ไหน?

ความถี่ขึ้นอยู่กับ risk assessment ที่โรงงานกำหนดใน PRP FSSC 22000 ไม่ได้กำหนดตัวเลขตายตัว แต่ในทางปฏิบัติโรงงาน F&B ส่วนใหญ่ทดสอบที่ point-of-use อย่างน้อยปีละ 1–2 ครั้ง โรงงานที่มี critical food-contact points อาจทำถี่กว่า เช่น ทุก 6 เดือน หรือหลังเหตุการณ์ที่อาจส่งผลต่อระบบ (เช่น compressor maintenance ครั้งใหญ่) ทดสอบโดย accredited third-party lab เพื่อความน่าเชื่อถือสูงสุด

ถ้าเครื่องอัดอากาศเสียระหว่างการผลิต จะมีแนวทางจัดการอย่างไร?

ข้อ 8 ใน checklist นี้ระบุว่าต้องมี SOP สำหรับกรณีนี้โดยเฉพาะ ในแง่ปฏิบัติ โรงงานที่เช่าเครื่องจาก AERZEN Rental Thailand สามารถติดต่อ สายด่วน 24/7 โทร. 098-323-2626 เพื่อรับการสนับสนุนทางเทคนิคและหน่วยสำรองได้ทันที ลดความเสี่ยงการหยุดสายการผลิตในภาวะฉุกเฉิน

ISO 8573-1 Class 0 กับ Class 1 ต่างกันอย่างไรสำหรับโรงงานอาหาร?

Class 1 กำหนด oil content ไม่เกิน 0.01 mg/m³ ซึ่งเป็นค่าที่ต่ำมาก แต่ยังวัดได้ Class 0 ต่ำกว่าขีดจำกัดการตรวจจับและผู้ผลิตกำหนด specification ที่เข้มงวดกว่า Class 1 เอง ทั้งสอง class ไม่เท่ากัน — Class 0 เข้มงวดกว่าเสมอ สำหรับ food-contact air โดยเฉพาะ direct-contact กับผลิตภัณฑ์หรือบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท Class 0 ให้ความมั่นใจสูงที่สุดและลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อนเหลือน้อยที่สุด

โรงงานที่เช่าเครื่องอยู่แล้วต้องเตรียมเอกสารอะไรเพิ่มเติมก่อนการตรวจ?

เอกสารที่ควรมี: (1) สัญญาเช่าและ spec ของเครื่องที่ระบุ technology type และ class (2) บันทึกการ commissioning และ maintenance ที่ supplier ส่งมอบให้ (3) ผลการทดสอบคุณภาพอากาศที่ point-of-use (4) แผนผัง compressed air system พร้อม label food contact / non-food contact AERZEN Rental Thailand จัดเตรียม technical documentation ให้ครบสำหรับลูกค้า rental เพื่อใช้ในการตรวจสอบ

ขอคำปรึกษาจาก AERZEN Rental Thailand

ทีมวิศวกรของเรายินดีช่วยประเมินระบบอากาศอัดในโรงงานอาหารของคุณ แนะนำ purity class ที่เหมาะสม และจัดเตรียม technical documentation สำหรับการตรวจ ISO 22000 / FSSC 22000 — ไม่มีค่าใช้จ่าย

ขอใบเสนอราคาฟรี
โทร. 038-015-488 (ออฟฟิศ)
สายด่วน 24/7: 098-323-2626
thai@aerzenrental.com

Rent a solution. Expect performance.

Last technical review: 2026-06-01 | Reviewed by: AERZEN Application Engineering Team