ISO 22000 vs ISO 8573-1 — Compliance Gap Analysis สำหรับผู้จัดการโรงงานอาหาร
- ISO 22000:2018 ข้อ 8.5.1 กำหนดให้ต้องวิเคราะห์อันตราย (hazard analysis) ครอบคลุมทุก input รวมถึงอากาศอัด — แต่ตัวมาตรฐานไม่ระบุค่า purity ที่ยอมรับได้
- ISO 8573-1 เป็นมาตรฐานที่เติมเต็ม specification gap นี้ — Class 0 (oil ≤ 0.01 mg/m³) คือระดับที่ต้องการสำหรับ product-contact compressed air ในโรงงาน F&B
- โรงงานที่ผ่าน ISO 22000 certification โดยไม่ยืนยัน air class เป็นความเสี่ยงที่ยังเปิดอยู่ — auditor รุ่นใหม่และผู้ซื้อจากต่างประเทศตรวจข้อนี้เป็นประจำ

ISO 22000 และ ISO 8573-1 ไม่ใช่มาตรฐาน “ทางเลือก” — ทั้งสองทำงานเป็น ชั้นซ้อนกัน (overlapping layers) ในระบบจัดการความปลอดภัยอาหาร AERZEN ออกแบบและผลิต oil-free compressed air equipment มาตั้งแต่ปี 1864 และพบว่าช่องว่างระหว่างสองมาตรฐานนี้เป็นสาเหตุหลักของ non-conformity ที่ไม่คาดคิดในระหว่าง customer audit หรือ third-party surveillance — แม้โรงงานจะผ่าน ISO 22000 certification มาแล้วก็ตาม
บทความนี้เขียนขึ้นสำหรับ Plant Manager, QA/QC Manager, และ Internal Auditor ที่ต้องการเครื่องมือในการ map ISO 22000 hazard categories ไปยัง ISO 8573-1 purity classes — และเข้าใจว่าข้อกำหนดใดใน ISO 22000:2018 สร้างภาระผูกพันโดยนัยต่อคุณภาพอากาศอัด
ช่องว่างที่แท้จริงระหว่าง ISO 22000 และ ISO 8573-1
ISO 22000:2018 คือ Food Safety Management System (FSMS) framework — มาตรฐานนี้กำหนดกรอบการจัดการ กระบวนการ และข้อกำหนดในการวิเคราะห์อันตราย แต่ไม่ใช่มาตรฐานที่ระบุค่า technical specification ของวัสดุหรือ utility ที่ใช้ในกระบวนการผลิตโดยตรง
ISO 8573-1:2010 คือ Compressed Air Quality Standard — มาตรฐานนี้ระบุค่า purity class สำหรับ particles, water, และ oil ในอากาศอัด อย่างชัดเจน แต่ไม่ใช่มาตรฐานที่ระบุว่าต้องใช้ระดับไหนในบริบทของ food safety
ISO 22000 บอกว่า “ต้องวิเคราะห์อันตรายและควบคุม” แต่ไม่บอกว่า oil limit ของอากาศอัดที่ยอมรับได้คือเท่าไหร่ — ในขณะที่ ISO 8573-1 บอกค่า oil limit แต่ไม่บอกว่าต้องใช้ class ไหนในโรงงานอาหาร ทั้งสองมาตรฐานต้องอ่านร่วมกัน
ผลที่ตามมาคือ: โรงงานหลายแห่งผ่าน ISO 22000 audit โดย auditor ไม่ได้ขอดู compressed air purity certificate อย่างละเอียด — หรือ auditor ถามเพียงว่า “มีการกรองอากาศไหม?” แต่ไม่ได้ตรวจว่า purity class ตรงกับ hazard category ที่ระบุในแผน HACCP หรือไม่
ISO 22000:2018 ข้อ 8.5.1 — ภาระผูกพันโดยนัยต่ออากาศอัด
ข้อ 8.5.1 ของ ISO 22000:2018 กำหนดให้องค์กร “ดำเนินการวิเคราะห์อันตราย (hazard analysis) ตามข้อมูลที่รวบรวมไว้ใน 8.5.1.2 — 8.5.1.4 เพื่อระบุว่าอันตรายใดต้องได้รับการควบคุม ระดับการควบคุมที่ต้องการ และการรวมกันของ control measures ที่จำเป็น” ข้อความนี้ไม่ได้กล่าวถึงอากาศอัดโดยตรง — แต่สร้างภาระผูกพันโดยนัยดังนี้:
ISO 22000:2018 Annex A (informative) ระบุตัวอย่างของ hazard categories ที่ต้องวิเคราะห์ รวมถึง “สารปนเปื้อนทางเคมี (chemical contaminants)” และ “สารที่เติมโดยไม่ตั้งใจ (unintentional additives)” — น้ำมันและไฮโดรคาร์บอนจากระบบอากาศอัดที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์อาหารโดยตรงหรือโดยอ้อม เข้าข่าย both categories อย่างชัดเจนตาม HACCP Codex Alimentarius ฉบับปรับปรุง 2020
4 ข้อย่อยของ ข้อ 8.5.1 ที่เกี่ยวข้องกับอากาศอัด
| ข้อย่อย ISO 22000:2018 | เนื้อหา (สรุป) | ความเกี่ยวข้องกับ Compressed Air |
|---|---|---|
| 8.5.1.2 | การระบุลักษณะของวัตถุดิบ วัสดุ และ process inputs ทั้งหมด | อากาศอัดที่สัมผัสกับผลิตภัณฑ์ = process input ต้องระบุ specification |
| 8.5.1.3 | การระบุอันตรายที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ กระบวนการ และสภาพแวดล้อมการผลิต | Oil contamination จากอากาศอัดคือ chemical hazard ที่ต้องระบุและประเมิน |
| 8.5.1.4 | การประเมินอันตรายตามความรุนแรงและโอกาสเกิด | Ingestion of compressor oil = serious adverse health effect — ความรุนแรงสูง |
| 8.5.1.5 | การเลือก control measure combinations | Control measure สำหรับ oil hazard = การใช้ oil-free compressor หรือ verified Class 0 air supply |
ข้อสำคัญ: ISO 22000:2018 ข้อ 8.5.1.4 กำหนดให้ใช้เกณฑ์ทางวิทยาศาสตร์ในการประเมิน — การอ้างว่า “ใช้ filter แล้ว” โดยไม่มีหลักฐาน third-party testing ไม่เพียงพอต่อ significant hazard category ใน HACCP plan
ISO 8573-1 Class 0 ถึง Class 2 — ระดับ purity กับการใช้งาน F&B
ISO 8573-1:2010 จัดประเภทคุณภาพอากาศอัดตามปริมาณปนเปื้อน 3 ประเภท: Solid particles, Water (liquid + vapour), และ Oil (aerosol + liquid + vapour) ในบริบทของโรงงานอาหาร ค่า oil purity class เป็นพารามิเตอร์ที่สำคัญที่สุดต่อ food safety compliance:
| Oil Class | Total Oil Content (aerosol + vapour + liquid) | การใช้งานใน F&B | สถานะ HACCP |
|---|---|---|---|
| Class 0 | ≤ 0.01 mg/m³ (ต้องระบุโดยผู้ผลิตและยืนยันโดย third party) | Product-contact air: bottle blowing, aseptic filling, direct contact pneumatic conveying, packaging sealing | Control measure ที่เพียงพอสำหรับ hazard “chemical contamination — oil” |
| Class 1 | ≤ 0.01 mg/m³ | Near-product air: piston actuation ใกล้สายการผลิต, air knives ที่ไม่สัมผัสอาหารโดยตรง | ยอมรับได้สำหรับ indirect contact — ต้องระบุใน HACCP plan ว่า “indirect + monitored” |
| Class 2 | ≤ 0.1 mg/m³ | Non-contact utility air: pneumatic tools, material handling ที่ห่างจากสายการผลิต | ไม่เพียงพอสำหรับ product-contact applications ตาม HACCP hazard assessment |
Class 0 ใน ISO 8573-1 ไม่ได้หมายความว่า “มี oil = 0 อย่างแท้จริง” — หมายความว่า total oil content อยู่ใน “as specified by the equipment manufacturer” และค่านั้นต้องต่ำกว่า Class 1 (≤ 0.01 mg/m³) โดยมีการรับรองจาก third-party test การที่ manufacturer ระบุค่าเองโดยไม่มี TÜV หรือ equivalent certificate ไม่ใช่ Class 0 ตามนิยามของมาตรฐาน
ตารางตรวจสอบการปฏิบัติตามมาตรฐานแบบ 2 คอลัมน์
ตารางนี้ map ISO 22000:2018 hazard categories (คอลัมน์ซ้าย) ไปยังข้อกำหนด ISO 8573-1 purity class ที่สอดคล้อง (คอลัมน์ขวา) — ใช้สำหรับ internal audit checklist และการทบทวน HACCP plan:
อากาศอัดที่สัมผัส product โดยตรง (direct contact compressed air)
เอกสาร: TÜV Rheinland / equivalent third-party certificate + serial number
น้ำมันจาก compressor เป็น chemical contaminant ใน HACCP plan
เอกสาร: Factory test report (ระบุ oil-free type: dry-running / water-injected)
Severity = high (ingestion of mineral oil); Likelihood = possible without control
เอกสาร: รายงาน hazard assessment ที่ระบุ Class 0 เป็น CCP/OPRP boundary
การเลือก control measure สำหรับ oil hazard ใน compressed air
เอกสาร: Control measure validation record (ผลทดสอบ periodic)
การยืนยันว่า control measures ยังมีประสิทธิผล
เอกสาร: Annual oil content test report (ISO 8573-2 method)
การตรวจสอบ compressed air quality อย่างต่อเนื่อง
เอกสาร: Monitoring log + calibration records ของเซ็นเซอร์
กรณีที่ตรวจพบ oil contamination ในอากาศอัด
เอกสาร: NCR record + corrective action timeline + root cause analysis
ลำเลียงแป้ง น้ำตาล นมผง กาแฟ ด้วยอากาศอัด
เอกสาร: Air quality certificate ณ point of use (ไม่ใช่แค่ outlet ของ compressor)
อากาศอัดสัมผัสภายในภาชนะบรรจุโดยตรง
เอกสาร: Class 0 certificate + particle count report + dew point log
อากาศอัดใช้ actuate sealing mechanism
เอกสาร: Process flow diagram + risk assessment ที่ระบุ point of use class requirement
หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นแนวทางทั่วไปตามหลักการ ISO 22000:2018 และ ISO 8573-1:2010 — โรงงานแต่ละแห่งต้องดำเนินการ hazard analysis ตามกระบวนการผลิตจริงและปรึกษา certification body ที่ได้รับการรับรอง
วิธีที่ Internal Auditor ตรวจทั้ง 2 มาตรฐานในครั้งเดียว
Internal auditor ที่ต้องตรวจ ISO 22000 compliance มักพบว่า compressed air เป็น “dead zone” — ถามทีม QA ได้รับคำตอบว่า “มีตัวกรอง” แต่ไม่มีหลักฐานที่ link กับ HACCP plan อย่างชัดเจน ต่อไปนี้คือ 6 ขั้นตอนสำหรับ dual-standard audit ที่ครอบคลุมทั้ง ISO 22000 และ ISO 8573-1 ในการตรวจครั้งเดียว:
- ระบุ compressed air contact points ใน process flow diagram
เดิน walk-through สายการผลิต บันทึกทุกจุดที่อากาศอัดสัมผัส หรืออาจสัมผัส กับผลิตภัณฑ์ วัตถุดิบ หรือพื้นผิวที่สัมผัสอาหาร — ไม่ใช่แค่จุดที่ชัดเจน เช่น nozzle แต่รวมถึง leak ที่อาจเกิดขึ้น - ตรวจสอบ HACCP plan ว่า oil contamination ถูกระบุเป็น significant hazard ไหม
เปิด hazard analysis worksheet ข้อ 8.5.1.3 — ถ้า “oil/hydrocarbon contamination from compressed air” ไม่ปรากฏเลย หรือ severity ถูกระบุเป็น “low” โดยไม่มีเหตุผลสนับสนุน — นี่คือ finding ที่ต้องบันทึก - ขอดู compressed air supplier documentation
ขอ TÜV Rheinland certificate หรือเทียบเท่า ที่ระบุ serial number ของ unit ที่ใช้จริง และ ISO 8573-1 oil class ที่รับรอง — ถ้ามีเพียง “product brochure” หรือ “filter certificate” โดยไม่มี third-party test = finding - ตรวจสอบว่า class requirement ที่ระบุในเอกสาร match กับ application จริง
ใช้ตารางใน section ก่อนหน้าเป็น reference — ถ้า bottle blowing line ใช้ Class 2 air หรือโรงงานมีเพียงเอกสาร “oil-free filter” โดยไม่มี Class 0 certificate นี่คือ significant gap - ตรวจสอบ verification records ของข้อ 8.8
มีการทดสอบ oil content ที่ point of use อย่างน้อยปีละครั้งไหม? ถ้าการทดสอบทำที่ compressor outlet เท่านั้น โดยไม่ได้ทดสอบ ณ จุดใช้งาน — ให้ระบุเป็น observation (ไม่ใช่ major finding แต่ควรแนะนำให้ปรับ) - ตรวจ corrective action plan กรณีที่ air quality ไม่ตรง specification
ข้อ 10.1 กำหนดให้มี corrective action กรณี nonconformity — ถ้าโรงงานไม่มีแผนรับมือกรณี compressor breakdown หรือ oil contamination event (เช่น backup unit หรือ emergency rental protocol) = finding
กรณีศึกษา: ผ่าน ISO 22000 แต่ยังมีความเสี่ยงอยู่
โรงงานน้ำผลไม้ในพื้นที่ EEC — กรณีสังเคราะห์จาก typical audit pattern
สถานการณ์: โรงงานแห่งหนึ่งในชลบุรีผ่าน ISO 22000 surveillance audit โดยไม่มี major non-conformity ติดต่อกัน 3 ปี ระบบ HACCP ครบถ้วน — แต่ใน HACCP plan ระบุ “compressed air filtered” เป็น control measure สำหรับ oil hazard โดยไม่ระบุ filter class หรือ ISO 8573-1 reference ใด ๆ
ปัญหาที่เกิดขึ้น: ลูกค้าจากยุโรปส่ง second-party auditor มาตรวจก่อนเซ็นสัญญา auditor ถามเอกสาร compressed air purity certificate — โรงงานไม่สามารถแสดง Class 0 certificate ที่ระบุ serial number ของ unit ที่ใช้จริงได้
ผลที่เกิดขึ้น: คำสั่งซื้อถูก hold 60 วันระหว่างที่โรงงานจัดหา solution — ในที่สุดโรงงานเปลี่ยนมาใช้ rental unit ที่มี TÜV Class 0 certificate พร้อม serial-matched documentation ทันทีหลังจากนั้น second-party audit ผ่านในการตรวจครั้งถัดไป
วันที่คำสั่งซื้อถูก hold
ผ่าน ISO 22000 โดยไม่ถูกตรวจข้อนี้
ระดับที่ลูกค้ายุโรปกำหนด
หมายเหตุ: scenario นี้สังเคราะห์จาก typical pattern ที่พบใน F&B supplier audits — ไม่ใช่ case study ของลูกค้ารายใดรายหนึ่งของ AERZEN โดยเฉพาะ จุดประสงค์คือการอธิบาย compliance gap ที่พบได้จริง
ISO 22000 certification body ในไทยมีความเข้มงวดต่อ compressed air documentation แตกต่างกันตาม auditor และ body — แต่ลูกค้า second-party (retail chain ยุโรป, ญี่ปุ่น, เกาหลี) มีแนวโน้มตรวจข้อนี้เข้มกว่า เพราะใช้ internal specification ของตัวเองที่มักอิงตาม BRC Global Standard หรือ SQF ซึ่ง explicit กว่า ISO 22000 ในเรื่องนี้
AERZEN Class 0 — เอกสาร audit-ready ที่เตรียมไว้ล่วงหน้า
AERZEN ออกแบบ blower และ compressor ในรูปแบบ oil-free มาตั้งแต่ปี 1864 — และหนึ่งในข้อได้เปรียบที่ plant manager ในกลุ่ม F&B ใช้งานจริงคือ ชุดเอกสาร audit-ready ที่ส่งมอบพร้อมกับอุปกรณ์ทุกชิ้น ประกอบด้วย:
- TÜV Rheinland Class 0 certificate — ระบุ serial number ของ unit ที่ส่งมอบ (serial-matched) ไม่ใช่ certificate แบบ generic สำหรับ model เท่านั้น
- ISO 8573-1:2010 oil purity test report — ระบุ measured value และ test method (ISO 8573-2)
- Factory test report — ยืนยัน oil-free technology type (dry-running screw, water-injected, positive displacement) ที่ไม่มี oil ใน compression chamber
- ISO 8573-1 compliance statement — document ที่ระบุว่า unit สอดคล้องกับข้อกำหนดใด สำหรับ F&B sector โดยเฉพาะ
เอกสารชุดนี้สามารถ reference ใน HACCP plan ข้อ 8.5.1.5 ได้โดยตรง และตอบ verification requirement ข้อ 8.8 ของ ISO 22000:2018
TVO Series (oil-free screw compressor, 4–10 bar) — สำหรับ instrument air, bottle blowing, aseptic filling | BVO Series (positive displacement blower, 0.3–1.0 bar) — สำหรับ pneumatic conveying แป้ง น้ำตาล นมผง | DVO Series (oil-free screw blower, 0.3–1.5 bar) — สำหรับ process air F&B และ fine particle conveying — ทุกตระกูลรับรอง ISO 8573-1 Class 0 โดย TÜV Rheinland
สำหรับโรงงานที่ต้องการ compliance documentation อย่างเร่งด่วน AERZEN Rental Thailand ให้บริการ rental ที่สามารถส่ง unit พร้อมเอกสาร TÜV certificate ได้ภายใน 24–48 ชั่วโมง จากคลังสินค้าที่ Sattahip EEC — รายละเอียดเพิ่มเติมที่ Subscription Plan page หรือ คู่มืออากาศอัด oil-free สำหรับโรงงาน F&B
คำถามที่พบบ่อย
ISO 22000 บังคับให้ใช้ Class 0 air หรือเปล่า?
ISO 22000:2018 ไม่ระบุ Class 0 โดยตรง — แต่ข้อ 8.5.1 กำหนดให้วิเคราะห์ hazard ของ compressed air อย่างครบถ้วน ถ้า risk assessment สรุปว่า oil contamination จาก compressed air เป็น significant hazard (ซึ่งมักเป็นกรณีของ product-contact applications) การใช้ Class 0 air คือ control measure ที่ evidence-based และตอบโจทย์ verification requirement ได้อย่างชัดเจนที่สุด
Filter certificate แบบ downstream filtration เพียงพอสำหรับ ISO 22000 compliance ไหม?
ขึ้นอยู่กับ application — downstream filtration อาจเพียงพอสำหรับ indirect contact applications หากมีหลักฐาน test และ monitoring ที่ครบถ้วน แต่สำหรับ product-contact applications (bottle blowing, aseptic filling, direct conveying) ผู้เชี่ยวชาญด้าน food safety หลายท่านแนะนำ Class 0 (oil-free source) เพราะ filter failure, bypass หรือ saturated element คือ residual risk ที่ต้องจัดการเพิ่มเติม การใช้ oil-free unit ที่ certified Class 0 ตัดความเสี่ยงนี้ออกตั้งแต่ต้น
BRC / FSSC 22000 มีข้อกำหนดที่เข้มกว่า ISO 22000 สำหรับ compressed air ไหม?
ใช่ — BRC Global Standard for Food Safety Issue 9 และ FSSC 22000 Additional Requirements (Version 6) ระบุ explicit ว่า compressed air ที่สัมผัสกับ food หรือ packaging material ต้องผ่านการทดสอบและตรงตาม purity class ที่กำหนดใน risk assessment — ในทางปฏิบัติ Class 0 คือระดับที่ตอบข้อกำหนดนี้ได้อย่างชัดเจน
ต้องทดสอบ air quality ที่จุดใดบ้างในโรงงาน?
ตามหลักการ ISO 8573 ควรทดสอบ ณ point of use — จุดที่อากาศอัดสัมผัสกับผลิตภัณฑ์หรือ packaging จริง ไม่ใช่แค่ที่ outlet ของ compressor เพราะ piping system, จุดต่อ, condensate drain valve และ piping material ล้วนมีผลต่อคุณภาพอากาศ สำหรับ Class 0 source (oil-free unit) การทดสอบที่ outlet และ representative point of use ปีละ 1 ครั้งโดยทั่วไปถือว่าเพียงพอ
เอกสาร TÜV Class 0 certificate มีอายุนานเท่าไหร่?
Certificate ของ AERZEN จาก TÜV Rheinland ออกให้ต่อ model series และได้รับการ re-verify เป็นระยะที่โรงงานผลิตในเยอรมนี สำหรับ unit rental — AERZEN จะออก compliance statement ที่ระบุ serial number ของ unit ที่ให้เช่าและยืนยันว่าผ่านการ maintain ตาม specification ที่รับรอง อายุการใช้งานของเอกสารสำหรับ HACCP ขึ้นอยู่กับ verification schedule ของโรงงาน (ปกติ annual)
AERZEN Rental Thailand ช่วยได้อย่างไรในกรณีที่ต้องเตรียม audit ด่วน?
AERZEN Rental Thailand สามารถจัดส่ง unit ที่มี TÜV Class 0 certificate + serial-matched documentation ครบชุดภายใน 24–48 ชั่วโมงจาก Sattahip EEC depot ทีม application engineer สามารถช่วยทบทวน HACCP plan ว่าเอกสารที่ส่งมอบ match กับข้อกำหนด ISO 22000 ข้อใด สำหรับกรณีฉุกเฉิน ติดต่อ Hotline 24/7: 098-323-2626
ขอ Quote และเอกสาร Compliance ได้ทันที
AERZEN Rental Thailand พร้อมส่ง Class 0 unit + TÜV certificate + HACCP-ready documentation ภายใน 24–48 ชั่วโมง
- Hotline 24/7: 098-323-2626
- Office: 038-015-488
- Email: thai@aerzenrental.com
- Web: www.aerzenrentalth.com
Rent a solution. Expect performance.

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
หัวข้อหลัก: ISO 8573-1 และมาตรฐานคุณภาพอากาศอัด Class 0









