คู่มือ EPC Contractor — การกำหนดสเปค TAG Number, P&ID, Instrument Air Loop และการประสานงาน FAT/SAT สำหรับระบบ Compressed Air ในโครงการอุตสาหกรรม

- ระบุ air purity class (ISO 8573-1) ให้ครบทุก header ตั้งแต่ขั้น FEED — Instrument Air, Actuator Supply, และ Process Air แต่ละ header มีข้อกำหนดที่ต่างกัน ซึ่งกำหนดทิศทางการเลือก blower หรือ compressor
- ใช้รหัส TAG ตามมาตรฐาน ISA-5.1 อย่างสม่ำเสมอ — BA (Blower Assembly), CA (Compressor Assembly), AF (Air Filter), AD (Air Dryer) — เพื่อป้องกัน substitution error ระหว่าง procurement และ FAT
- Vendor Data Requirement (VDR) ของ oil-free air package ต้องระบุ ISO 8573-1 Class declaration, CAGI data sheet, IEC 60034-30 motor efficiency class, ISO 3744 noise declaration และ ATEX (ถ้าใช้)
AERZEN ออกแบบและผลิตระบบ blower และ compressor มาตั้งแต่ปี 1864 — ประสบการณ์กว่า 160 ปีนั้นสะสมอยู่ในการเข้าใจว่า EPC contractor ต้องการอะไรจากผู้จำหน่ายอุปกรณ์ compressed air ในโครงการขนาดใหญ่ บทความนี้จัดทำขึ้นสำหรับ EPC contractor และ Project Engineer ที่ต้องการคู่มือเชิงปฏิบัติสำหรับการกำหนดสเปค compressed air ให้ถูกต้องตั้งแต่ขั้น Front-End Engineering Design (FEED) — ครอบคลุมการแบ่ง header ตามประเภทการใช้งาน, TAG number convention, Vendor Data Requirements (VDR), และ Factory Acceptance Test (FAT) checklist สำหรับ oil-free rental blower package ที่สอดคล้องกับ ISO 8573-1 Class 0
1. ทำไม P&ID ต้องระบุ Air Purity Class ตั้งแต่ขั้น FEED
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในโครงการก่อสร้างโรงงานอุตสาหกรรม (EPC) คือการระบุสเปค compressed air เพียงแค่ “instrument air” หรือ “plant air” โดยไม่กำหนด purity class ที่ชัดเจนในแผนผัง Piping and Instrumentation Diagram (P&ID) ตั้งแต่ขั้น FEED ผลที่ตามมาคือในขั้น Detailed Engineering ผู้จัดซื้อ (Procurement) ไม่มีข้อมูลพอในการร่าง Technical Bid Evaluation และผู้ผลิตอุปกรณ์ (Vendor) ไม่ทราบว่าต้องจัดหา oil-free package หรือ oil-injected package ที่มีราคาและข้อกำหนดทางเทคนิคแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ
มาตรฐาน ISO 8573-1:2010 กำหนด purity class ของ compressed air โดยอ้างอิง 3 มิติหลักได้แก่ ปริมาณอนุภาค (Solid Particle), ความชื้น (Humidity/Water), และ น้ำมัน (Oil Aerosol/Vapor) Class 0 ถือเป็นข้อกำหนดที่เข้มงวดกว่า Class 1 โดยกำหนดให้ต้องระบุค่าตามข้อตกลงระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย (declared by user) และต้องเข้มงวดกว่าค่า Class 1 ทุกมิติ — การเข้าใจ hierarchy นี้คือพื้นฐานของ EPC specification ที่ถูกต้อง
“การระบุ ISO 8573-1 Class บน P&ID ตั้งแต่ขั้น FEED ไม่ใช่แค่ formal requirement — มันป้องกัน substitution error ที่อาจเกิดขึ้นในช่วง procurement และแก้ไขยากมากเมื่อโครงการเข้าสู่ขั้น construction”
แนวทางปฏิบัติด้าน Engineering Documentation — AERZEN Rental Thailand Technical Team
ใน P&ID ที่ถูกต้อง แต่ละ air supply header ควรระบุ:
- ชื่อ header และประเภท service (Instrument Air, Actuator Air, Process Air)
- ISO 8573-1 Class ที่กำหนด เช่น
IA-CLASS 1.2.1หรือPA-CLASS 0 - Design pressure (barg) และ Normal Flow (Nm³/hr หรือ m³/min)
- TAG number ของอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อ (blower/compressor package, dryer, filter)
2. สามประเภท Air Header และข้อกำหนด ISO 8573-1 ที่แตกต่างกัน
โครงการอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่น โรงงานแปรรูปอาหาร, ระบบบำบัดน้ำเสีย, โรงงานอิเล็กทรอนิกส์, และโรงกลั่นปิโตรเคมี มักมี compressed air header แยกกันตามประเภทการใช้งาน EPC contractor ต้องแยก header เหล่านี้ออกอย่างชัดเจนตั้งแต่ขั้น FEED เพื่อกำหนดสเปค source equipment ที่ถูกต้อง
Oil Aerosol: user-declared < Class 1
น้ำมันต่ำสุดในมาตรฐาน ISO 8573-1
Oil Aerosol ≤ 0.01 mg/m³
สำหรับ Instrument Air คุณภาพสูง
Oil Aerosol ≤ 0.1 mg/m³
สำหรับ Utility / Conveying ทั่วไป
| Header ประเภท | การใช้งานหลัก | ISO 8573-1 Class (แนะนำ) | Source Equipment | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|
| Instrument Air (IA) | Control valve pneumatic actuators, pressure transmitters, positioners | Class 1.2.1 (น้ำมัน ≤ 0.01 mg/m³, Dew Point −40 °C) | Oil-free screw compressor (TVO) หรือ oil-free screw blower (BVS) + membrane/refrigerant dryer | ตาม ISA-7.0.01 instrument air specification |
| Actuator Supply Air | On/off pneumatic actuators, diaphragm pumps, cylinder drives | Class 1.4.1 (น้ำมัน ≤ 0.01 mg/m³; Dew Point ยืดหยุ่นกว่า IA) | Oil-free blower (BVO) หรือ oil-free screw blower (BVS) + pre-filter | บาง spec อนุญาต Class 2 oil หากไม่สัมผัส process โดยตรง |
| Process Air | Aeration, pneumatic conveying, agitation, oxy-combustion support | Class 0 (สำหรับ food/electronics) หรือ Class 2–3 (wastewater) | BVO blower, BVS screw blower, AT AerzenTurbo centrifugal blower (volume-dependent) | Class 0 บังคับสำหรับ direct product contact — ต้องระบุใน P&ID อย่างชัดเจน |
จุดสำคัญที่ EPC contractor มักพลาดคือ Actuator Supply Air มักถูกรวม header เดียวกับ Instrument Air ทั้งที่ข้อกำหนด Dew Point แตกต่างกัน และ flow rate สำหรับ actuator อาจแตกต่างจาก instrument control loop อย่างมีนัยสำคัญ — การแยก header ให้ชัดเจนตั้งแต่ FEED จะกำหนดขนาดของ dryer และ filter ได้ถูกต้อง และป้องกันการ over-spec หรือ under-spec ของอุปกรณ์
3. TAG Number Convention สำหรับ Blower และ Compressor Package
TAG number ที่สอดคล้องและสม่ำเสมอตลอดโครงการเป็นพื้นฐานของ Engineering Document Control ที่ดี มาตรฐาน ISA-5.1 (Instrumentation Symbols and Identification) กำหนดโครงสร้าง TAG อย่างเป็นระบบ อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ EPC contractor แต่ละรายมักใช้ prefix ที่ต่างกัน — ตารางต่อไปนี้แสดง convention ที่ AERZEN Rental Thailand ใช้เป็น reference ในการส่งมอบ Vendor Data Package
| TAG Prefix | Equipment Class | ตัวอย่าง TAG | AERZEN Series ที่ใช้บ่อย |
|---|---|---|---|
BA | Blower Assembly (roots-type / screw blower package) | BA-1001A/B | BVO (oil-free blower), BVS (screw blower), AT (AerzenTurbo centrifugal) |
CA | Compressor Assembly (oil-free screw compressor package) | CA-2001 | TVO (oil-free screw compressor) — ไม่ใช่ turbo |
AF | Air Filter (inlet filter, pre-filter, coalescing filter) | AF-1001A | ติดตั้งตาม BA หรือ CA — ระบุ grade ตาม ISO 8573-1 |
AD | Air Dryer (refrigerant / membrane / desiccant) | AD-1001 | ขึ้นกับ Dew Point spec ของ header — desiccant สำหรับ −40 °C PDP |
AR | Air Receiver / Buffer Tank | AR-1001 | รับรอง PED Directive (EU) หรือ ASME VIII (US/int’l) ตาม project spec |
ความสม่ำเสมอของ TAG number ป้องกันข้อผิดพลาดที่เรียกว่า “substitution error” — สถานการณ์ที่ procurement ซื้อ oil-injected compressor เพราะ TAG ที่ไม่ชัดเจนไม่ได้บ่งบอกว่าต้องเป็น oil-free โดยเฉพาะในกรณีที่มีการใช้ contractor หลายรายในโครงการขนาดใหญ่ TAG ที่ไม่ consistent ยังทำให้เกิดปัญหาในการทำ FAT checklist cross-reference กับ P&ID revision ล่าสุดได้

4. Vendor Data Requirements (VDR) สำหรับ Oil-Free Air Package
Vendor Data Requirements (VDR) คือรายการเอกสารที่ EPC contractor กำหนดให้ vendor (ผู้จัดหาอุปกรณ์) ต้องส่งมอบ ทั้งก่อนและหลังการสั่งซื้อ สำหรับ oil-free compressed air package VDR ที่ครบถ้วนมีความสำคัญต่อ FAT planning, commissioning, และ long-term maintenance documentation
เอกสาร VDR ที่บังคับสำหรับ Oil-Free Air Package
- ISO 8573-1 Class Declaration — เอกสารยืนยันว่า package สามารถส่งมอบ air ได้ตาม class ที่ระบุ ต้องมี test report หรือ certificate จากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือ (TÜV Rheinland, Bureau Veritas, Lloyd’s Register)
- CAGI Data Sheet — Compressed Air and Gas Institute (CAGI) data sheet แสดงประสิทธิภาพ actual ของ compressor/blower ได้แก่ Specific Power (kW/100 cfm หรือ kW/(m³/min)), delivery flow, และ inlet conditions — ช่วยให้ project team เปรียบเทียบ vendor ต่างๆ ได้บนพื้นฐานเดียวกัน
- IEC 60034-30 Motor Efficiency Class — IEC 60034-30 กำหนด efficiency class IE1–IE4 สำหรับ induction motor ในโครงการที่ต้องการ energy efficiency compliance (เช่น โรงงานที่ต้องรายงาน Scope 2 emissions) vendor ต้องระบุ IE class ของ motor ที่ใช้กับ package
- Noise Declaration — ISO 3744 — ระดับเสียงที่วัดตามมาตรฐาน ISO 3744 (Sound Power Level) เป็น dB(A) ใช้สำหรับ noise impact assessment และ acoustic enclosure design ถ้า package ตั้งอยู่ใกล้ operator working area
- ATEX Classification (ถ้าใช้) — หากพื้นที่ติดตั้ง package อยู่ใน hazardous area zone ตาม IEC 60079-10-1 vendor ต้องระบุ ATEX directive (2014/34/EU) category และ Equipment Protection Level (EPL) ของ motor และ electrical components ทั้งหมด
- Dimensional Drawing / General Arrangement — รวม inlet/outlet flange rating, vibration isolation pad footprint, maintenance access requirement
- Process Data Sheet — Operating conditions (pressure, flow, temperature), design margins, utility requirements (cooling water, electrical supply)
- FAT Procedure — Test protocol ที่ vendor propose รวมถึง acceptance criteria สำหรับ capacity, noise, vibration, และ oil-free air test
5. FAT Checklist — Rental Blower Package (ISO 10816-3 / ISO 8573-1)
Factory Acceptance Test (FAT) คือการทดสอบ blower หรือ compressor package ที่ vendor’s facility ก่อนส่งมอบ ในกรณีของ rental package FAT มีความสำคัญสองด้านพร้อมกัน: ยืนยันว่า package ตรงตาม specification ของโครงการ และสร้าง baseline data ที่สามารถนำมา compare กับ SAT (Site Acceptance Test) หลังการติดตั้ง
| ลำดับ | Test Item | มาตรฐานอ้างอิง | Acceptance Criteria |
|---|---|---|---|
| 1 | Capacity Test ที่ Design Pressure — วัด volumetric flow (Nm³/hr) และ pressure (barg) ที่ duty point ตาม process data sheet | CAGI PN2CPTC2D / ASME PTC 9 | Flow deviation ≤ ±5% จาก design; pressure ± tolerance ตาม spec sheet |
| 2 | No-Load Run Test — รัน package โดยไม่มี back pressure เพื่อตรวจสอบ mechanical condition (bearing temperature, seal leak, abnormal noise) | Vendor FAT procedure | Bearing temp ≤ 80 °C; ไม่มี abnormal noise หรือ vibration; ไม่มี oil leak |
| 3 | Vibration Baseline — ISO 10816-3 — วัด overall vibration velocity (mm/s RMS) ที่ bearing housing ของ motor และ blower head | ISO 10816-3 | Zone A (new machine): ≤ 2.3 mm/s RMS; Zone B (acceptable): ≤ 4.5 mm/s RMS |
| 4 | Oil-Free Air Sample Test — เก็บตัวอย่าง air ที่ outlet ของ package วิเคราะห์ oil aerosol content | ISO 8573-2 (sampling) + ISO 8573-5 (oil aerosol measurement) | ตรงตาม ISO 8573-1 Class ที่ระบุใน contract (Class 0 หรือ Class 1 ตาม project) |
| 5 | Controls Interlock Verification — ทดสอบ safety shutdown logic: high temperature trip, low oil pressure (ถ้ามี gearbox oil), high discharge pressure, motor overload | IEC 61511 (SIL ถ้า applicable) / vendor control philosophy | ทุก interlock trip ภายใน response time ตาม design; alarm display ถูกต้อง |
| 6 | Sound Level Measurement — วัดระดับเสียงรอบ package ที่ 1 เมตร ทั้ง 4 ด้าน | ISO 3744 | ไม่เกิน spec ที่ระบุใน VDR (ปกติ ≤ 85 dB(A) สำหรับ package ไม่มี acoustic enclosure) |
สำหรับ SAT (Site Acceptance Test) หลังการติดตั้งที่ site — EPC contractor ควรกำหนดให้ vendor หรือ rental provider เข้าร่วม SAT พร้อมนำ FAT baseline data มาเปรียบเทียบ หาก vibration level ที่ site สูงกว่า FAT baseline อย่างมีนัยสำคัญ (เกิน 20%) อาจบ่งชี้ถึงปัญหา alignment, foundation stiffness, หรือ piping stress ที่ต้องแก้ไขก่อน commissioning
6. AERZEN Rental Thailand และการประสานงาน EPC
AERZEN Rental Thailand ตั้งฐานปฏิบัติการที่ Sattahip, Chonburi ครอบคลุมพื้นที่อุตสาหกรรม Eastern Seaboard — Map Ta Phut Industrial Estate, Laem Chabang, Amata City, WHA Rayong, และ Hemaraj — ซึ่งเป็นที่ตั้งของโครงการ EPC ขนาดใหญ่จำนวนมากในกลุ่ม petrochemical, food processing, electronics, และ wastewater treatment
ในฐานะผู้ให้บริการ oil-free compressed air rental ที่มีวิศวกรรมสนับสนุนจาก Aerzener Maschinenfabrik GmbH ผู้ผลิตที่มีประสบการณ์กว่า 160 ปี AERZEN Rental Thailand พร้อมเข้าร่วมกระบวนการ EPC coordination ในหลายขั้นตอน:
- FEED Stage — ให้ข้อมูลเบื้องต้นสำหรับการกำหนด air flow และ pressure requirement ตามประเภท industry และ process
- Detailed Engineering — จัดเตรียม Vendor Data Package (VDP) ประกอบด้วย dimensional drawing, process data sheet, CAGI data sheet, ISO 8573-1 class declaration, IEC 60034-30 motor efficiency, ISO 3744 noise data, และ ATEX certificate (ถ้าจำเป็น)
- FAT / Inspection — ประสานงานกับ EPC inspection team สำหรับ witness test ที่ service facility รวมถึง capacity test, vibration baseline, และ oil-free air sample analysis
- Mobilization — ระบบ rental ช่วยให้ EPC contractor สามารถใช้ blower rental เป็น temporary utility ระหว่าง commissioning ก่อนที่ permanent equipment จะพร้อมใช้งาน — ลด project risk ในช่วง ramp-up
- Emergency Backup — สำหรับโรงงานที่ commissioning แล้ว rental unit พร้อม standby เป็น emergency backup ที่สามารถ mobilize ได้ภายใน 24 ชั่วโมง
ส่ง TAG List และ P&ID Revision มาให้ทีมงานเราประเมินเบื้องต้น
AERZEN Rental Thailand พร้อมประสานงาน EPC coordination meeting และจัดเตรียม Vendor Data Package ให้ตรงตาม project specification — ไม่มีค่าใช้จ่ายในการประเมินเบื้องต้น
7. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Class 0 และ Class 1 ตาม ISO 8573-1 แตกต่างกันอย่างไร และโครงการใดต้องการ Class 0
ISO 8573-1 Class 1 กำหนด oil aerosol concentration ≤ 0.01 mg/m³ ซึ่งเพียงพอสำหรับ instrument air และ actuator supply ในงานทั่วไป
ISO 8573-1 Class 0 กำหนดให้ผู้ใช้งานระบุค่าที่เข้มงวดกว่า Class 1 ทุกมิติ (stated by the user/specifier) — ในทางปฏิบัติหมายถึง oil content ต้องต่ำกว่า 0.01 mg/m³ อย่างมีนัยสำคัญ และต้องพิสูจน์ได้ด้วย ISO 8573-2 sampling + ISO 8573-5 measurement
โครงการที่มักกำหนด Class 0 ได้แก่: อาหารและเครื่องดื่มที่ air สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง (blow molding PET, modified atmosphere packaging), อุตสาหกรรม semiconductor และ electronics ที่ sensitive ต่อ contamination, และกระบวนการที่ต้องการ ISO 22000 หรือ BRC Global Standards compliance
ATEX directive ต้องใช้กับ blower package ในสถานการณ์ใดบ้าง
ATEX directive (EU Directive 2014/34/EU) กำหนดให้อุปกรณ์ไฟฟ้าและกลไกที่ใช้ใน hazardous area ต้องได้รับการรับรองตาม Equipment Protection Level (EPL) ที่เหมาะสม
สำหรับ EPC project ใน Thailand — พื้นที่ที่ต้องระวัง hazardous area classification ตาม IEC 60079-10-1 ได้แก่: บริเวณโดยรอบ gas processing plant, chemical storage, solvent handling area, LNG/LPG vaporizer area และ offshore platform
EPC contractor ต้องระบุ hazardous area zone (Zone 0/1/2 สำหรับ gas; Zone 20/21/22 สำหรับ dust) ใน project specification ให้ vendor ทราบ — หาก blower package ติดตั้งใน Zone 1 หรือ Zone 2 vendor ต้อง declare ATEX category ของ motor และ enclosure ใน VDR
การใช้ rental blower เป็น temporary utility ระหว่าง commissioning มีข้อดีอย่างไรสำหรับ EPC project
ในโครงการ EPC ขนาดใหญ่ permanent compressed air system มักพร้อมใช้งานหลังจาก construction เสร็จสมบูรณ์ แต่ commissioning activities — เช่น control valve leak test, pneumatic flush, instrument loop check — ต้องการ compressed air ตั้งแต่ช่วงต้นของ pre-commissioning
การใช้ rental unit เป็น temporary utility ช่วย: (1) ไม่ต้องรีบ commission permanent equipment ก่อนพร้อม; (2) ป้องกัน contamination ของ permanent piping ในช่วงที่ยังมี construction debris; (3) ลด project schedule risk หากการส่งมอบ permanent equipment ล่าช้า; (4) สามารถใช้ rental unit เป็น FAT witness unit ของ permanent equipment ได้ด้วย
AERZEN Rental Thailand สามารถ mobilize rental blower package ภายใน 24 ชั่วโมงสำหรับพื้นที่ Eastern Seaboard — ประเมิน application requirement ฟรีก่อนตัดสินใจ
VDR ควรระบุใน Purchase Order หรือ Technical Specification ของ EPC project
VDR ควรปรากฏใน ทั้งสองเอกสาร แต่ในรูปแบบที่ต่างกัน:
Technical Specification ระบุ “what” — รายการเอกสารที่ต้องการ, format (PDF/native CAD/CAGI Excel), standard ที่ต้องอ้างอิง และ minimum content requirement ของแต่ละเอกสาร
Purchase Order ระบุ “when” — milestone schedule สำหรับการส่งมอบแต่ละ document (After Drawing Approval (ADA), Before FAT, After FAT (As-Built)) พร้อม liquidated damages clause ถ้า VDR ล่าช้าจนกระทบ project schedule
AERZEN Rental Thailand จัดเตรียม standard VDP template สำหรับ rental package ที่สอดคล้องกับ industry practice — ส่ง TAG list และ project spec มาทาง thai@aerzenrental.com เพื่อรับ VDP template
ISO 10816-3 กำหนดเกณฑ์ vibration อย่างไร และต้องวัดที่จุดใดของ blower package
ISO 10816-3 กำหนดเกณฑ์การประเมิน vibration สำหรับ rotating machinery (15 kW – 15 MW) โดยวัด vibration velocity (RMS) ที่ bearing housing ของ machine และ motor แบ่งเป็น 4 Zone:
- Zone A (≤ 2.3 mm/s RMS): เครื่องจักรใหม่หรือ overhaul ล่าสุด
- Zone B (≤ 4.5 mm/s RMS): acceptable สำหรับ long-term operation
- Zone C (≤ 7.1 mm/s RMS): ยังใช้งานได้ระยะสั้น ต้องวางแผน maintenance
- Zone D (> 7.1 mm/s RMS): ไม่ยอมรับ ต้องหยุดและแก้ไข
สำหรับ FAT acceptance ของ rental package ใหม่ เกณฑ์ Zone A (≤ 2.3 mm/s RMS) เป็น acceptance criteria มาตรฐาน — วัดที่ bearing housing ด้าน drive end (DE) และ non-drive end (NDE) ของทั้ง blower head และ motor ในแต่ละทิศทาง (H, V, A)
บทความที่เกี่ยวข้อง
- คู่มือ ISO 8573-1 Class 0 — มาตรฐาน oil-free air สำหรับอุตสาหกรรมไทย
- บริการ Blower Rental — Eastern Seaboard และ EEC Thailand
- Subscription Plan — Oil-Free Air ไม่ต้องลงทุน CAPEX
พร้อมสนับสนุน EPC Project ของคุณ
ส่ง TAG list และ P&ID revision ล่าสุดมาให้ทีมวิศวกรของ AERZEN Rental Thailand ตรวจสอบ — เราจะประเมิน air specification และจัดเตรียม Vendor Data Package ให้ตรงตามความต้องการของโครงการ
Rent a solution. Expect performance. — AERZEN Rental Thailand · www.aerzenrentalth.com

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
หัวข้อหลัก: Instrument Air กับ Process Air ต่างกันอย่างไร









