บทความโดยภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

⏱️ เวลาอ่านประมาณ 38 นาที📅 20 ก.ย. 2026

แชร์:f LINE X

Heat Recovery จากเครื่องอัดอากาศในสัญญาเช่า: โมเดล ROI และ kWh Savings สำหรับโรงงานไทย

TL;DR — สรุปใน 30 วินาที

เครื่องอัดอากาศแบบ oil-free screw ขนาด 75 kW สามารถ recover ความร้อน ~43–47 kW (72–78% ของ effective shaft power ที่ load 80%) ที่อุณหภูมิ 50–90°C จากระบบ water-cooled aftercooler
ใน 1 ปีสัญญาเช่าที่ run 8,760 ชั่วโมง: ~299–362 MWh ของพลังงานความร้อนที่ส่งได้จริง (หลังหักประสิทธิภาพ HEX 85%) — ลดค่า LPG ได้ประมาณ 502,000–608,000 บาท/ปี (คำนวณจากอัตรา industrial LPG Thailand ปี 2568 อ้างอิง DOEB)
AERZEN เปิดให้ระบุ heat recovery kit (plate heat exchanger + piping manifold) ตั้งแต่ขั้นตอน quotation — ไม่มีค่า CAPEX เพิ่มเมื่อรวมใน Subscription SLA

AERZEN พัฒนา oil-free compressed air technology มาตั้งแต่ปี 1864 — และหนึ่งในสิ่งที่วิศวกรของเราพบซ้ำแล้วซ้ำเล่าในโรงงานไทยคือ: ความร้อนที่ถูกระบายทิ้งจากเครื่องอัดอากาศแทบทุกเครื่องแทบไม่เคยถูกนำมาใช้ประโยชน์ การ recover ความร้อนนั้นกลับคืนมาไม่ใช่เทคโนโลยีใหม่ แต่เป็นวิธีที่เปลี่ยนต้นทุน OPEX สุทธิของสัญญาเช่าได้อย่างมีนัย

บทความนี้แตกต่างจาก กรอบ TCO เช่าหรือซื้อ ตรงที่เราเจาะลึกเฉพาะ การ model ผลตอบแทนจาก heat recovery ในบริบทของสัญญาเช่า — ตั้งแต่ฟิสิกส์ของ recovery fraction, อุณหภูมิส่งออกจริง, ไปถึงการคำนวณ kWh savings เทียบกับอัตรา industrial gas ของไทย และการเปรียบเทียบ payback ระหว่างการซื้อเองกับการเช่าแบบรวม heat recovery kit ใน SLA

72–78%

ของ shaft power ที่ recoverable จาก water-cooled screw compressor

50–90°C

อุณหภูมิน้ำที่ออกจาก aftercooler — เหมาะกับหลาย process ในโรงงาน

299–362 MWh

ความร้อนที่ส่งได้จริงต่อปีจาก TVO 75 kW (67–72% fraction, load 80–90%, HEX 85%) ใน 8,760 h

0 บาท CAPEX

เพิ่มเติม เมื่อระบุ heat recovery kit ใน AERZEN Subscription SLA ตั้งแต่ต้น

ทำไม Waste Heat ถึงสำคัญเป็นพิเศษในบริบทสัญญาเช่า

เมื่อพูดถึงการเช่าเครื่องอัดอากาศ การสนทนาส่วนใหญ่วนอยู่กับค่า monthly rental, ค่า maintenance, และการหลีกเลี่ยง CAPEX ล้วนหน้า — แต่มีตัวแปรหนึ่งที่โรงงานหลายแห่งมองข้ามไป: ทุกชั่วโมงที่เครื่องทำงาน ความร้อนถูกสร้างขึ้นและถูกทิ้งไป ไม่ว่าคุณจะ recover มันหรือไม่ก็ตาม

สำหรับการซื้อเครื่อง (owned) ผู้จัดการโรงงานมักคิดว่า heat recovery เป็นโครงการแยกต่างหากที่ต้องลงทุน CAPEX ใหม่ — จึงถูกเลื่อนออกไปเรื่อยๆ ในโมเดลการเช่าของ AERZEN ความสัมพันธ์นั้นเปลี่ยนไป: heat recovery kit สามารถระบุ (specify) เข้าไปในสัญญาเช่าตั้งแต่วันแรก โดยที่โรงงานไม่ต้องจัดหาเงินลงทุนเพิ่ม และ AERZEN รับผิดชอบดูแล maintenance ของระบบ heat exchanger ทั้งหมดตลอดสัญญา

มุมมองวิศวกร: ในสัญญาเช่าระยะสั้น (3–6 เดือน) การ retrofit ระบบ heat recovery อาจไม่คุ้มค่าเวลา แต่สำหรับสัญญา 1 ปีขึ้นไปหรือ Subscription Plan ที่ต่อเนื่อง การ capture ความร้อนตั้งแต่วันที่ 1 คือ “free energy” ที่ไม่ต้องขออนุมัติงบ CAPEX

ฟิสิกส์ของ Heat Recovery: Recovery Fraction และอุณหภูมิส่งออก

เครื่องอัดอากาศแบบ oil-free screw (เช่น TVO series ของ AERZEN) แปลง shaft power เป็นพลังงานใน 2 ส่วนหลัก: compressed air ที่เป็นผลผลิตที่ต้องการ และ ความร้อน (heat) ที่ถูกสร้างขึ้นจาก friction, compression work, และ motor losses

สำหรับเครื่อง water-cooled screw compressor ความร้อนถูกถ่ายออกผ่าน 3 ช่องทาง:

Water-cooled aftercooler — ลด discharge air temp จาก ~180–220°C ลงสู่ 35–45°C ก่อนเข้า dryer; น้ำหล่อเย็นออกมาที่ 50–80°C
Water-cooled intercooler (2-stage units) — ลดอุณหภูมิระหว่าง stage ที่ 1 และ 2; น้ำออกที่ 40–65°C
Motor cooling water jacket (บางรุ่น) — ระบาย motor heat ลงน้ำ; น้ำออกที่ 35–50°C

Recovery fraction ที่ระบุใน ISO 11011:2013 (Energy Audits for Compressed Air Systems) สำหรับ water-cooled screw compressor อยู่ที่ 72–78% ของ shaft power input ส่วนที่เหลือ (22–28%) เป็น radiated heat จาก motor casing, piping losses, และ air-side carryover ที่ยาก recover ในสภาพปกติ^[1]

ตาราง 1 — Recovery fraction เปรียบเทียบตาม cooling configuration (แหล่งอ้างอิง: ISO 11011:2013, CAGI Technical Resources, AERZEN engineering data)
Cooling Configuration	Recovery Fraction (% shaft kW)	อุณหภูมิน้ำออก (°C)	ความเหมาะสม
Water-cooled aftercooler only	40–55%	50–80°C	process water pre-heat, washing, CIP
Water-cooled aftercooler + intercooler (2-stage)	60–70%	50–75°C	boiler feedwater pre-heat, drying oven assist
Full water-cooled (aftercooler + intercooler + jacket)	72–78%	60–90°C	high-value process heat — nearest to oil-injected screw performance
Air-cooled screw	50–60% (as hot air)	Discharge air ~60–80°C	space heating only; limited industrial use

ข้อสังเกตสำหรับ Oil-Free Screw

เครื่อง oil-free screw compressor (เช่น TVO ของ AERZEN) มี recovery fraction ใกล้เคียงกับ oil-injected screw รุ่นเดียวกัน แต่ความแตกต่างคือ ระบบ oil-free ไม่มี oil cooler ที่ให้ความร้อนที่ง่ายต่อ recovery เหมือน oil-injected — วิศวกรจึงต้อง design heat exchanger ให้เหมาะกับ aftercooler + intercooler circuit โดยเฉพาะ ไม่สามารถใช้ design เดิมของระบบ oil-injected ได้ตรงๆ

AERZEN TVO oil-free screw compressor พร้อม heat recovery kit — aftercooler water circuit สำหรับ process water pre-heat — AERZEN TVO series — oil-free screw compressor ที่ออกแบบรองรับการต่อ heat recovery kit ที่ aftercooler water circuit ตั้งแต่ขั้นตอน factory build | ภาพ: AERZEN Rental Thailand

โมเดลตัวเลขจริง: TVO 75 kW ใน 8,760 h/ปี

ตัวอย่างต่อไปนี้ใช้ TVO 75 kW (oil-free screw compressor) ในการคำนวณ โดยตั้งสมมติฐานที่ conservative และ verifiable:

สมมติฐานโมเดล

Shaft power input: 75 kW (rated at full load)
Operating hours: 8,760 h/year (continuous duty, 3-shift operation)
Load factor: 80% (typical for process air application — not always peak demand)
Recovery fraction: 67% of effective shaft kW (conservative mid-range; water-cooled aftercooler only)
Thai industrial LPG rate (2025 reference): 21.84 บาท/kg; calorific value 46.1 MJ/kg → ~13.0 kWh/kg → effective cost ≈ 1.68 บาท/kWh heat ^[2]
Heat exchanger efficiency: 85% (plate HEX, typical industrial grade)

การคำนวณทีละขั้น

ตาราง 2 — Stepwise heat recovery calculation, TVO 75 kW (conservative 67% fraction)
ขั้น	พารามิเตอร์	ค่า	วิธีคิด
1	Effective shaft power (80% load)	60 kW	75 kW × 0.80
2	Heat available for recovery	40.2 kW	60 kW × 0.67
3	Heat delivered after HEX losses	34.2 kW	40.2 kW × 0.85 HEX efficiency
4	Annual heat delivered	299 MWh/year	34.2 kW × 8,760 h ÷ 1,000
5	Thai industrial LPG cost saved	≈ 502,000 บาท/ปี	299,000 kWh × 1.68 บาท/kWh
* หากใช้ natural gas แทน LPG (อัตราอ้างอิง PTT industrial gas ~11.5 บาท/kg; calorific ~14.8 kWh/m³ ~13.5 kWh/kg → ≈ 0.85 บาท/kWh heat) → ประหยัดได้ ~254,000 บาท/ปี (เปรียบเทียบ scenario ใน Section 4)

ตัวเลขข้างต้นคือ conservative baseline — ใช้เฉพาะ aftercooler circuit เท่านั้น และ load factor 80% ต่ำกว่าที่โรงงานหลายแห่งที่ run continuous 3-shift จริงๆ ถ้า configure แบบ full water-cooled (aftercooler + intercooler) recovery fraction จะขึ้นไปที่ 72–78% และที่ load factor 90% ตัวเลขจะปรับขึ้นดังนี้:

Optimistic Scenario

Effective shaft: 75 kW × 0.90 = 67.5 kW
Heat available: 67.5 × 0.72 = 48.6 kW
Heat delivered (85% HEX): 41.3 kW
Annual: 41.3 × 8,760 h ÷ 1,000 = 362 MWh/year
LPG savings: 362,000 × 1.68 = ≈ 608,000 บาท/ปี

ช่วง savings ที่ credible สำหรับ TVO 75 kW ใน 1 ปีสัญญาเช่า: 502,000–608,000 บาท/ปี จากการแทนที่ LPG; 254,000–308,000 บาท/ปี จากการแทนที่ natural gas — ขึ้นอยู่กับ cooling configuration และ load factor จริงของโรงงาน

Integration Options: น้ำกระบวนการ / Boiler Feedwater / Drying Oven Pre-heat

ความร้อนที่ recover ได้จะมีมูลค่าตามจริงก็ต่อเมื่อมี process ที่ใช้รับความร้อนนั้น — ต่อไปนี้คือ 3 integration path ที่พบบ่อยในโรงงานอุตสาหกรรมไทย พร้อมเงื่อนไขทางเทคนิคและ business case แต่ละแบบ:

1. Process Water Pre-heat (น้ำใช้งานในกระบวนการผลิต)

เหมาะกับ: โรงงานอาหารและเครื่องดื่ม (washing, CIP — Cleaning in Place), อุตสาหกรรมสิ่งทอ (dyeing, rinsing), อุตสาหกรรม electronics (wafer cleaning tank)

อุณหภูมิที่ต้องการ: 45–70°C
Compatibility กับ TVO aftercooler: สูง — น้ำออก 50–80°C เหมาะตรง
Integration complexity: ต่ำ — plate heat exchanger + loop สู่ process tank
ROI profile: สูง เพราะ process water heating มักใช้ LPG boiler ขนาดเล็กที่ต้นทุนสูง

2. Boiler Feedwater Pre-heat (น้ำป้อนหม้อไอน้ำ)

เหมาะกับ: โรงงานที่มี steam boiler — การ pre-heat feedwater จาก ambient (30°C) ขึ้นมาที่ 70–85°C ก่อนเข้า boiler ลด fuel consumption ของ boiler ได้โดยตรง

อุณหภูมิที่ต้องการ: 70–90°C (ต้องการ full water-cooled configuration)
Compatibility กับ TVO full water-cooled: เหมาะ — อุณหภูมิออกถึง 85–90°C ได้
Integration complexity: ปานกลาง — ต้องการ bypass valve + temperature control
ROI profile: สูงมาก เพราะ boiler fuel (heavy oil / gas) แพง และ pre-heat ทุก 6°C ลด fuel ~1% (ตาม ASHRAE Boiler Efficiency guideline^[3])

3. Drying Oven / Dryer Pre-heat

เหมาะกับ: โรงงานเซรามิก, อาหารแห้ง, บรรจุภัณฑ์, ยาง — hot air dryer ที่ pre-heat inlet air จาก 30°C ขึ้นมาก่อนเข้า burner

อุณหภูมิที่ต้องการ: 50–70°C (air-side pre-heat loop)
Compatibility: ใช้ water-to-air heat exchanger หน้า dryer inlet
Integration complexity: ปานกลาง — ต้องการ air-to-water HEX + control damper
ROI profile: ดี แต่ขึ้นกับ volume throughput ของ dryer

ตาราง 3 — Heat recovery integration path สำหรับ TVO 75 kW; อุณหภูมิและ complexity เปรียบเทียบ
Integration Path	อุณหภูมิที่ต้องการ	Complexity	Est. Annual Savings (LPG)
Process water pre-heat	45–70°C	ต่ำ	350,000–500,000 บาท/ปี
Boiler feedwater pre-heat	70–90°C	ปานกลาง	450,000–608,000 บาท/ปี
Drying oven pre-heat	50–70°C	ปานกลาง	280,000–420,000 บาท/ปี

Owned vs Rental: Heat Recovery Payback เปรียบเทียบกัน

นี่คือจุดที่ rental angle เปลี่ยน business case อย่างมีนัย — ลองเปรียบเทียบ 2 เส้นทางสำหรับโรงงานที่ต้องการ 75 kW oil-free compressed air พร้อม heat recovery:

ตาราง 4 — Payback comparison: owned TVO 75 kW + heat recovery kit vs AERZEN Subscription SLA with heat recovery included. Request quote สำหรับตัวเลขจริง: 098-323-2626
รายการ	Owned (ซื้อเอง)	AERZEN Subscription SLA (เช่า)
ค่าเครื่อง TVO 75 kW (CAPEX)	สูง — ลงทุนล้วนหน้า (ขอใบเสนอราคาจาก distributor)	0 บาท — included in monthly SLA
Heat recovery kit (plate HEX + manifold + piping)	ลงทุนเพิ่ม — วางแผน CAPEX แยกต่างหาก; มักถูก defer	0 บาท เพิ่มเติม — ระบุตั้งแต่ quotation stage
Installation + commissioning	ค่า engineering + ค่าแรงติดตั้ง	รวมใน SLA — AERZEN ส่งทีมติดตั้ง
Maintenance (preventive + corrective ของ HEX)	In-house หรือ contract แยก	รวมใน SLA — ครอบคลุม HEX + compressor
Heat recovery savings (LPG scenario)	502,000–608,000 บาท/ปี (เหมือนกัน)	502,000–608,000 บาท/ปี
Payback period (heat recovery only)	3–5 ปี นับจาก CAPEX เต็ม (compressor + kit รวมกัน)	น้อยกว่า 12 เดือน ถ้าเปรียบกับต้นทุน gas ที่ประหยัดได้
ความยืดหยุ่น (scale up/down)	ต่ำ — เครื่องซื้อมาแล้วต้องใช้ให้คุ้ม	สูง — scale unit ตามความต้องการ production

ประเด็น CAPEX deferral ที่พบบ่อย: ในโรงงานที่ซื้อเครื่องเอง heat recovery kit ถูก postpone ไปพร้อมกับ “ปีหน้าค่อยทำ” — แต่ปีหน้าไม่เคยมาถึง เพราะ CAPEX approval ใหม่ต้องผ่านกระบวนการอนุมัติที่ยาว ในโมเดล rental ที่รวม kit ตั้งแต่ต้น ทีมวิศวกร ไม่ต้องผ่าน CAPEX approval รอบที่ 2

วิธีระบุ Heat Recovery Kit ตั้งแต่ขั้นตอนใบเสนอราคา

เมื่อติดต่อ AERZEN Rental Thailand เพื่อขอใบเสนอราคา ทีม application engineer จะถามข้อมูล 4 ข้อนี้เพื่อ size heat recovery system ให้ถูกต้อง:

ชนิดของ process ที่รับความร้อน — process water / boiler feedwater / space heating / oven pre-heat (กระทบ อุณหภูมิ output ที่ต้องการ)
Flow rate ของน้ำ (หรืออากาศ) ที่ต้องการ — L/min หรือ m³/h (กระทบขนาด plate HEX)
Delta-T ที่ต้องการ — อุณหภูมิน้ำเข้า (supply) vs ออก (return) (กระทบขนาด circuit และ pump)
ระยะทางจาก compressor ไปยัง process — กำหนดขนาด piping และ insulation ที่ต้องการ

ทีม AERZEN จะ generate heat recovery feasibility note ให้เป็นส่วนหนึ่งของ quotation package — แสดง estimated kWh recovered, อุณหภูมิออก, และ gas savings projection ตาม fuel ที่โรงงานใช้จริง

สิ่งที่ต้องตรวจสอบก่อน specify

ระบบ heat recovery ทำงานได้ดีที่สุดเมื่อ compressor run ที่ load factor 60% ขึ้นไป — ถ้า application ต้องการ compressed air เป็นช่วงๆ (intermittent) หรือ load factor ต่ำกว่า 40% ควรหารือกับ AERZEN engineer ก่อนเพื่อประเมิน payback จริงๆ และออกแบบ buffer tank ที่เหมาะสม

FAQ — คำถามที่ทีมวิศวกรถามบ่อย

เครื่อง oil-free screw compressor recover ความร้อนได้มากเท่ากับ oil-injected screw ไหม?

ใกล้เคียงกันมาก แต่ต่างกันในส่วนที่ว่า oil-injected screw มี oil cooler ที่เป็นแหล่งความร้อนหลักที่ recover ได้ง่าย ส่วน oil-free screw (เช่น TVO) recover ผ่าน aftercooler + intercooler water circuit เป็นหลัก Recovery fraction รวมของ water-cooled oil-free screw อยู่ที่ 72–78% ซึ่งเทียบเคียงกับ oil-injected ที่ 75–80% — ความแตกต่างหลักคือ design ของ heat exchanger circuit ต้องเฉพาะเจาะจงกับ oil-free unit

ระบบ heat recovery ส่งผลต่อ Class 0 certification ของ compressed air ไหม?

ไม่ส่งผล เมื่อ design ถูกต้อง — ระบบ heat recovery ทำงานบน cooling water side ของ aftercooler เท่านั้น ไม่มีการสัมผัสกับ compressed air pathway ดังนั้น ISO 8573-1 Class 0 oil-free air ยังคง integrity ครบถ้วน การ recovery ความร้อนและความบริสุทธิ์ของอากาศเป็น independent path ที่ไม่ตัดกัน

สัญญาเช่าระยะสั้น (3–6 เดือน) worth it ไหมสำหรับ heat recovery?

ขึ้นอยู่กับ process — สำหรับสัญญา 3 เดือนในฤดูกาลที่โรงงานใช้ gas heating สูง (เช่น โรงงานอาหารที่ season ใน Q1) heat recovery อาจ justify ตัวเองได้ใน period นั้น แต่โดยทั่วไป AERZEN แนะนำ heat recovery configuration สำหรับสัญญา 6 เดือนขึ้นไปหรือ Subscription Plan ที่ต่อเนื่อง เพื่อให้ payback period ชัดเจนและ engineering effort ที่ใช้ install คุ้มค่า

ถ้าต้องการ heat delivery temperature 90°C ขึ้นไป TVO ทำได้ไหม?

ทำได้สำหรับบาง configuration — discharge air temperature จาก single-stage screw สูงพอที่จะ drive water temperature ให้ถึง 85–90°C ผ่าน high-performance plate HEX อย่างไรก็ตาม อุณหภูมิสูงกว่า 90°C มักต้องการ supplemental heat source (heat pump assist หรือ direct combustion) เพราะ aftercooler น้ำออกจะถูก limit โดย approach temperature ของ HEX AERZEN engineer จะ assess ตาม site conditions จริง

Heat recovery ทำให้ compressor ทำงานหนักขึ้นและใช้ไฟมากขึ้นไหม?

ไม่ — ความร้อนที่ recover เป็นพลังงานที่ถูกสร้างขึ้นและต้องถูกระบายออกอยู่แล้ว (มิฉะนั้น compressor จะ overheat) การ route น้ำหล่อเย็นผ่าน process heat exchanger แทนที่จะผ่าน cooling tower ไม่ได้เพิ่ม load ให้ compressor แต่อย่างใด power input ของ compressor คงที่โดยไม่ขึ้นกับว่าจะ recover ความร้อนนั้นหรือไม่

บทความที่เกี่ยวข้อง

เช่าหรือซื้อเครื่องอัดอากาศ — กรอบ TCO และการตัดสินใจ CAPEX vs OPEX — Pillar article สำหรับการตัดสินใจ rent vs own อย่างรอบด้าน
AERZEN Subscription Plan — All-Inclusive Rental ไม่มี CAPEX — รายละเอียดแผน Subscription ที่รวม heat recovery kit ได้
มาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0 คืออะไร — ทำความเข้าใจ Class 0 ก่อนเลือกเครื่อง
ขอใบเสนอราคา — Request a Quote

แหล่งอ้างอิง

ISO 11011:2013 — Compressed air — Energy audits — Requirements. International Organization for Standardization. iso.org/standard/55222.html
ราคา LPG อุตสาหกรรมไทย ปี 2568 — กรมธุรกิจพลังงาน (DOEB), กระทรวงพลังงาน. doeb.go.th
ASHRAE Handbook — Fundamentals 2021, Chapter 28: Combustion. Rule of thumb: “every 11°F (6°C) rise in feedwater temperature = approximately 1% reduction in boiler fuel consumption.”
CAGI (Compressed Air and Gas Institute) — Heat Recovery from Compressed Air Systems (Technical Resource). cagi.org/technical-resources
AERZEN Group — TVO Series Oil-Free Screw Compressor Product Data (internal engineering spec). aerzen.com/products

Last technical review: 2026-06-02 · AERZEN Rental Thailand Engineering Team · AERZEN Rental Thailand ·
Post ID: 10350 · Slug: compressor-heat-recovery-rental-roi-kwh-savings-thailand

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย

ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn