TL;DR — สรุปสั้น
- GRI 302-1 (พลังงานที่ใช้) และ GRI 305-2 (Scope 2 emissions) คือมาตรฐานหลักที่ครอบคลุม compressed air ในรายงาน ESG
- โรงงานต้องติดมิเตอร์วัด kWh ที่มอเตอร์คอมเพรสเซอร์/บลาวเออร์ และบันทึกชั่วโมงเดินเครื่องเพื่อคำนวณ Scope 2
- ระบบเช่า AERZEN มาพร้อมอุปกรณ์รุ่นใหม่ที่มีข้อมูลพลังงานพร้อมรายงาน ลดภาระการจัดเก็บข้อมูลสำหรับทีม ESG
AERZEN พัฒนาระบบ blower และ compressor มาตั้งแต่ปี 1864 และตลอด 160 ปีนั้น ความต้องการของโรงงานอุตสาหกรรมเปลี่ยนไปอย่างต่อเนื่อง — วันนี้ความต้องการที่เพิ่มเข้ามาคือความโปร่งใสด้าน ESG ฝ่ายวิศวกรที่เคยดูแลแค่ประสิทธิภาพเครื่องจักรต้องเริ่มตอบคำถามจากทีม Sustainability ว่า “คอมเพรสเซอร์กินไฟเท่าไร แล้วปล่อย CO₂ เท่าไร” บทความนี้ตอบคำถามนั้นด้วยกรอบ GRI Standards ที่ถูกนำมาใช้จริงในการรายงาน ESG ของโรงงานไทย
GRI กับ Compressed Air: ทำไมต้องรายงาน
GRI Foundation (Global Reporting Initiative) เป็นองค์กรที่กำหนดมาตรฐานการรายงาน ESG ที่ใช้แพร่หลายที่สุดในโลก นักลงทุน ผู้ซื้อ B2B และหน่วยงานกำกับดูแลทั้งในไทยและต่างประเทศต่างอ้างอิง GRI เป็น baseline
สำหรับโรงงานอุตสาหกรรม compressed air เป็นหนึ่งในระบบที่ใช้พลังงานสูงที่สุดในกระบวนการผลิต โดยทั่วไประบบ compressed air อาจคิดเป็น 20–40% ของการใช้ไฟฟ้าทั้งหมดในโรงงาน ตัวเลขนี้ทำให้มันกลายเป็นประเด็นสำคัญใน GRI 302 (Energy) และ GRI 305 (Emissions)
GRI 302 — Energy: สิ่งที่ต้องเปิดเผย
GRI 302 ครอบคลุมการใช้พลังงานขององค์กร ตัวชี้วัดหลักที่เกี่ยวข้องกับ compressed air มี 2 ข้อ:
GRI 302-1: พลังงานที่ใช้ภายในองค์กร (Energy Consumption Within Organization)
ต้องรายงานปริมาณพลังงานไฟฟ้าที่บริโภคทั้งหมด (หน่วย: Joules หรือ kWh) ระบบ compressed air เป็นส่วนหนึ่งของตัวเลขนี้ — มอเตอร์ไฟฟ้าที่ขับเคลื่อน compressor และ blower คิดเป็นพลังงานไฟฟ้าทางตรง
GRI 302-3: ความเข้มข้นของพลังงาน (Energy Intensity)
ต้องรายงาน intensity ratio เช่น kWh ต่อหน่วยผลิตภัณฑ์ หรือ kWh ต่อ Nm³ ของอากาศอัด ตัวชี้วัดนี้ช่วยให้นักลงทุนเปรียบเทียบประสิทธิภาพข้ามปีและข้ามบริษัทได้
| GRI Disclosure | สิ่งที่ต้องรายงาน | หน่วย | แหล่งข้อมูล Compressed Air |
|---|---|---|---|
| GRI 302-1 | พลังงานไฟฟ้าที่ใช้ภายในองค์กร | kWh หรือ GJ | มิเตอร์ไฟฟ้าที่มอเตอร์คอมเพรสเซอร์/บลาวเออร์ |
| GRI 302-3 | ความเข้มข้นพลังงาน (Intensity ratio) | kWh/Nm³ หรือ kWh/หน่วยผลิต | คำนวณจาก kWh ÷ ปริมาณอากาศอัด (Nm³/h × ชั่วโมงเดิน) |
| GRI 302-4 | การลดการใช้พลังงาน (ถ้ามี) | kWh หรือ GJ ที่ลดได้ | เปรียบเทียบ kWh ก่อน/หลังเปลี่ยน VFD หรืออุปกรณ์รุ่นใหม่ |
GRI 305 — Scope 2: เชื่อมพลังงานกับ Emissions
GRI 305-2 กำหนดให้รายงาน Scope 2 emissions — คือ CO₂e ที่เกิดจากการซื้อไฟฟ้า (Indirect emissions) ซึ่งรวม compressed air เข้าไปด้วยเสมอ เพราะระบบ compressed air ทำงานด้วยไฟฟ้า
สูตรพื้นฐาน:
Emission Factor ของกริดไฟฟ้าไทย ประกาศโดย องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (TGO) ซึ่งปรับปรุงทุกปี ตรวจสอบค่าล่าสุดได้จาก tgo.or.th
| GRI Disclosure | สิ่งที่ต้องรายงาน | หน่วย | วิธีคำนวณสำหรับ Compressed Air |
|---|---|---|---|
| GRI 305-2 | Scope 2 indirect GHG emissions (location-based) | tCO₂e | kWh คอมเพรสเซอร์ × Emission Factor กริดไทย ÷ 1,000 |
| GRI 305-4 | GHG emissions intensity | tCO₂e/Nm³ หรือ tCO₂e/หน่วยผลิต | Scope 2 emissions ÷ ปริมาณอากาศอัดที่ผลิตได้ในรอบรายงาน |
| GRI 305-5 | การลด GHG emissions (ถ้ามี) | tCO₂e ที่ลดได้ | เปรียบเทียบ Scope 2 ก่อน/หลังเปลี่ยนอุปกรณ์ประหยัดพลังงาน |
GRI Foundation — GRI 302: Energy 2016
“GRI 302-1 กำหนดให้รายงานพลังงานทั้งหมดที่บริโภคภายในองค์กร รวมถึงพลังงานที่ผลิตและจัดหาเอง โดยแยกตามประเภทแหล่งพลังงาน เพื่อให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียประเมินประสิทธิภาพพลังงานและความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศได้อย่างถูกต้อง”
วิธีเก็บข้อมูล Compressed Air สำหรับ GRI
ข้อมูลที่ต้องเก็บมี 4 ประเภทหลัก ซึ่งทีม Engineering และทีม Sustainability ต้องประสานงานกัน:
1. การวัดพลังงาน (Energy Metering)
- ติดตั้ง kWh meter (energy transducer) ที่แผง MCC ของมอเตอร์คอมเพรสเซอร์ทุกตัว — อ่านค่า kWh รายเดือน
- หากยังไม่มีมิเตอร์แยก สามารถประมาณได้จาก: กำลังมอเตอร์ (kW) × ชั่วโมงเดินเครื่อง × Load Factor — แต่วิธีนี้ต้องระบุว่าเป็นการประมาณ (Estimated) ในรายงาน
- บันทึกเป็น log รายเดือนในระบบ SCADA, Excel หรือ EMS (Energy Management System)
2. บันทึกชั่วโมงเดินเครื่อง (Operating Hours Log)
- ดึงจากระบบควบคุมคอมเพรสเซอร์ (PLC/HMI) หรือ hour meter
- แยกตาม Load / Unload เพื่อคำนวณ Specific Energy Consumption (SEC) ที่แม่นยำ
3. ข้อมูล Emission Factor
- ใช้ค่า Emission Factor จาก TGO (องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก) ที่ประกาศประจำปี — อัปเดตทุกปีตามสัดส่วนพลังงานในกริดไทย
- หากส่งออกไปยังลูกค้าต่างประเทศที่ต้องใช้ IEA grid factor แยกออกมาระบุในรายงาน
4. ข้อมูลคุณภาพอากาศ (Air Quality Records)
- ผล ISO 8573-1 test report — บันทึก Class ที่ทำได้จริง (ไม่ใช่ spec ของเครื่อง)
- บันทึกการเปลี่ยน filter element ทุกครั้ง — เป็นหลักฐานว่าระบบบำบัดอากาศทำงานถูกต้อง
| ประเภทข้อมูล | ที่มา | ความถี่ | ใช้ใน GRI |
|---|---|---|---|
| kWh บริโภค | kWh meter ที่ MCC | รายเดือน | 302-1, 305-2 |
| ชั่วโมงเดินเครื่อง | Hour meter / PLC log | รายเดือน | 302-3 intensity calc |
| ปริมาณอากาศอัด (Nm³) | Flow meter หรือ design spec × เวลา | รายเดือน | 302-3, 305-4 |
| Emission Factor กริดไทย | TGO ประจำปี | รายปี (ปรับปรุง) | 305-2 |
| บันทึกการซ่อมบำรุงและ downtime | CMMS / logbook | ทุกครั้งที่เกิดเหตุ | MTBF / Reliability report |
ข้อได้เปรียบของระบบเช่า: ข้อมูลพร้อมรายงาน
หนึ่งในความท้าทายของ GRI reporting คือคุณภาพของข้อมูลพลังงาน โรงงานที่ใช้อุปกรณ์เก่ามักไม่มี data logger ในตัว ต้องลงทุนเพิ่มในระบบ metering แยกต่างหาก
อุปกรณ์เช่าจาก AERZEN ซึ่งเป็นรุ่นใหม่กว่า มักมีระบบ monitoring ในตัวที่บันทึกข้อมูล operating hours, load factor, และ energy consumption ช่วยให้ทีม ESG เข้าถึงข้อมูลได้ง่ายขึ้น ทีมวิศวกรสนับสนุนของ AERZEN ยังช่วย interpret ข้อมูลเหล่านี้สำหรับการจัดทำรายงาน GRI ได้
- อุปกรณ์รุ่นใหม่: มี monitoring ในตัว — ลดภาระการติดตั้ง sensor เพิ่ม
- ไม่มี CAPEX: ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานที่ลดลงจากอุปกรณ์ใหม่ไม่ต้องแลกกับการลงทุนซื้อเครื่อง — ช่วย ESG financial narrative
- Fleet rollover: การเปลี่ยนรุ่นอุปกรณ์ตามรอบสัญญาเช่าหมายถึงประสิทธิภาพพลังงานที่ดีขึ้นต่อเนื่อง สอดคล้องกับ GRI 302-4 (reduction in energy consumption)
- Oil-Free ลด downstream energy: TVO Oil-Free Screw Compressor และ BVO Blower ที่ไม่ต้องใช้ coalescing filter แบบ high-pressure-drop ลดความสูญเสียแรงดันในระบบ
Checklist การเปิดเผยข้อมูลก่อนส่ง GRI Report
ทีม ESG ควรตรวจสอบ checklist ต่อไปนี้ก่อนยืนยันส่วน Energy and Emissions ในรายงาน:
- ครอบคลุมพลังงานของ compressed air ทุกระบบในโรงงาน (รวม backup และ standby units)
- ระบุชัดว่าข้อมูลพลังงานเป็น measured (จาก meter) หรือ estimated (จากการคำนวณ)
- ใช้ Emission Factor จาก TGO ที่ถูกปีบัญชี
- ระบุ boundary ของ Scope 2 — location-based method หรือ market-based method (หากซื้อ REC/REGOs)
- มีข้อมูล kWh/Nm³ intensity สำหรับ GRI 302-3
- บันทึกการเปลี่ยนแปลงระหว่างปีที่มีผลต่อ intensity (เช่น เพิ่ม shift เดินเครื่อง หรือเปลี่ยนอุปกรณ์)
- ข้อมูล compressed air ผ่านการ cross-check กับบิลค่าไฟของโรงงาน (sanity check)
คำถามที่พบบ่อย
GRI 302 กับ GRI 305 ต่างกันอย่างไรสำหรับ compressed air?
GRI 302 รายงานพลังงานโดยตรง (kWh) ที่ใช้ไป ส่วน GRI 305 แปลงพลังงานนั้นเป็น CO₂e โดยใช้ Emission Factor ของกริดไฟฟ้า สำหรับ compressed air: GRI 302-1 คือ kWh ที่มอเตอร์คอมเพรสเซอร์ใช้ GRI 305-2 คือ kgCO₂e ที่เกิดจาก kWh นั้น ทั้งสองต้องรายงานพร้อมกัน
หากโรงงานไม่มีมิเตอร์วัดพลังงานแยกที่คอมเพรสเซอร์ จะทำอย่างไร?
GRI ยอมรับการประมาณ (estimation) โดยใช้กำลังมอเตอร์ (kW) × ชั่วโมงเดิน × load factor แต่ต้องระบุชัดในรายงานว่าเป็น “Estimated” ไม่ใช่ “Measured” และอธิบาย methodology ไว้ด้วย อย่างไรก็ตาม external assurance provider จะให้น้ำหนักข้อมูล measured สูงกว่า การติด kWh sub-meter เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าสำหรับ GRI report quality
Emission Factor กริดไทยควรดึงจากแหล่งไหน?
ใช้ค่าจาก องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (TGO — tgo.or.th) ที่ประกาศประจำปี — เป็นค่าทางการของประเทศไทย ห้ามใช้ค่าจากแหล่งอื่นโดยไม่อธิบาย เพราะ assurance provider จะ verify แหล่งที่มา ค่านี้ปรับปรุงทุกปีตามสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนในกริด
ระบบเช่า compressor ช่วยลด Scope 2 ได้อย่างไร?
ระบบเช่าไม่ได้ลด Scope 2 โดยตรง แต่ช่วยผ่าน 2 ทาง: (1) อุปกรณ์รุ่นใหม่มี Specific Energy Consumption (kWh/Nm³) ต่ำกว่าอุปกรณ์เก่า ทำให้ใช้ kWh ต่อหน่วยอากาศอัดน้อยลง ซึ่งลด Scope 2 โดยตรง (2) การเปลี่ยนรุ่นอุปกรณ์ตามรอบสัญญาเช่า (fleet rollover) ทำให้โรงงานได้ใช้เทคโนโลยีที่ประหยัดพลังงานกว่าโดยไม่ต้องลงทุน CAPEX
พร้อมให้ข้อมูลสำหรับ GRI Report ของคุณ
ทีมวิศวกร AERZEN Rental Thailand พร้อมให้ข้อมูลพลังงานของอุปกรณ์เช่า และช่วยประเมินว่าระบบ compressed air ของคุณมีโอกาสลด kWh ได้เท่าไร เพื่อใช้ใน GRI 302/305 reporting
Rent a solution. Expect performance.
✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
บทความที่เกี่ยวข้อง
อากาศอัดปลอดน้ำมัน ISO 8573-1 Class 0 สำหรับโรงงานอิเล็กทรอนิกส์และเซมิคอนดักเตอร์
คู่มือ Clean Dry Air...
อ่านต่อ →
