
คำนวณ Cooling Water Heat Exchanger และ Flow Rate สำหรับ Oil-Free Compressor ในสภาพอากาศร้อนชื้นของไทย
- Cooling water flow rate คำนวณจากสมการ Q = ṁ × Cp × ΔT โดย heat duty ของ oil-free compressor มาจากทั้ง intercooler และ aftercooler รวมกัน ไม่ใช่แค่ shaft power เพียงอย่างเดียว
- ในสภาพอากาศไทย cooling water inlet ที่ออกจาก cooling tower มักอยู่ที่ 32–35°C สูงกว่าค่า design มาตรฐานยุโรป (25–29°C) ทำให้ approach temperature แคบลงและต้องเพิ่ม flow rate หรือเพิ่มพื้นที่ heat exchanger
- การ undersize cooling water loop ทำให้ discharge temperature สูงเกิน trip point ส่งผลให้ unit shutdown ในช่วงบ่ายที่ wet-bulb สูง — การประเมิน LMTD และ flow margin ที่ worst-case ambient คือหัวใจของการ sizing ที่หน้างานจริง
สำหรับวิศวกรโรงงานที่กำลังออกแบบหรือเช่า oil-free compressor คำถามที่มักถูกมองข้ามคือ: “cooling water loop ต้องมี flow rate และ heat exchanger duty เท่าไรจึงจะระบายความร้อนได้พอในวันที่อากาศร้อนที่สุดของปี?” บทความนี้ให้สูตรคำนวณ cooling water flow rate และ heat exchanger sizing สำหรับ oil-free compressor/blower โดยเฉพาะ พร้อม worked example ที่อิงสภาพอากาศร้อนชื้นของไทย ซึ่ง cooling water inlet temperature สูงกว่าค่า design มาตรฐานยุโรปอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลโดยตรงต่อ approach temperature และความเสี่ยง over-temperature trip ที่หน้างานจริง
ทำไม cooling water sizing จึงสำคัญสำหรับ oil-free compressor
ใน oil-free compressor (เช่น TVO oil-free screw compressor หรือ AT AerzenTurbo centrifugal blower) ไม่มีน้ำมันหล่อลื่นที่สัมผัสกับอากาศอัด การระบายความร้อนจากการอัด (heat of compression) จึงพึ่งพา cooling water loop และ heat exchanger เป็นหลัก หาก loop นี้ undersize ผลที่ตามมาไม่ใช่แค่ประสิทธิภาพลดลง แต่:
- Discharge temperature สูงเกิน trip point — unit จะ shutdown เพื่อป้องกัน rotor และ bearing เสียหาย โดยมักเกิดในช่วงบ่าย 13:00–16:00 ที่ wet-bulb temperature สูงสุด
- Inter-stage temperature ไม่ลด — ใน two-stage machine หาก intercooler ระบายความร้อนไม่พอ stage ที่สองจะรับอากาศที่ร้อนกว่า design ทำให้ specific power (kW/Nm³) สูงขึ้น
- Thermal cycling ของวัสดุ — การ trip/restart ซ้ำ ๆ เร่งการล้าตัวของ seal และ expansion joint
ในสภาพอากาศของไทย ปัจจัยที่ต่างจากเงื่อนไข design มาตรฐานยุโรปคือ ambient wet-bulb temperature ที่สูง ทำให้ cooling tower ผลิตน้ำเย็นได้ที่อุณหภูมิสูงกว่าปกติ ค่า design ของผู้ผลิตที่อิงน้ำเข้า 25–29°C จึงไม่สะท้อนหน้างานจริงในนิคมอุตสาหกรรมภาคตะวันออก (EEC) ที่น้ำออกจาก cooling tower มักอยู่ที่ 32–35°C
kJ/kg·K — Specific heat ของน้ำ (Cp) ที่ใช้ในสูตร flow
Cooling water inlet ที่หน้างานไทย vs. 25–29°C ค่า design EU
Approach temperature ที่แนะนำสำหรับ shell-and-tube exchanger
แหล่งความร้อนใน oil-free compressor — intercooler และ aftercooler
ก่อนคำนวณ flow rate ต้องระบุ heat duty (Q) ที่ cooling water ต้องรับให้ครบ ใน oil-free machine แหล่งความร้อนหลักมี 2–3 จุดที่ต้องบวกรวมกัน:
- Intercooler duty — ใน two-stage machine อากาศที่ออกจาก stage 1 ร้อนขึ้นมากและต้องถูก cool ลงก่อนเข้า stage 2 เพื่อลด work of compression การละเลย duty นี้คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการ undersize
- Aftercooler duty — ความร้อนของอากาศหลัง compression stage สุดท้าย ที่ต้อง cool ลงก่อนส่งเข้า process หรือ dryer
- Oil/gear cooler (ถ้ามี) — แม้ air path จะ oil-free แต่ gearbox และ bearing ยังใช้น้ำมันหล่อลื่นที่มี heat load แยกต่างหาก ต้องรวมในการ sizing loop
หลักการสำคัญคือ heat duty ที่ cooling water ต้องระบายไม่เท่ากับ shaft power แต่เป็นสัดส่วนของพลังงานที่กลายเป็นความร้อนซึ่งระบายผ่าน water loop ในทางปฏิบัติ heat rejection ผ่าน cooling water ของ water-cooled oil-free machine มักอยู่ที่ราว 75–90% ของ absorbed power ขึ้นกับสัดส่วนที่ระบายทาง radiation/convection และทาง air path สเปคจริงต้องยืนยันกับ data sheet ของแต่ละรุ่น
สูตรคำนวณ cooling water flow rate — 4 ขั้นตอน
สมการพื้นฐานของ heat transfer ในของไหลคือ:
Q = ṁ × Cp × ΔT
เมื่อ Q = heat duty (kW), ṁ = mass flow ของน้ำ (kg/s),
Cp = specific heat ของน้ำ ≈ 4.186 kJ/kg·K, ΔT = water temperature rise (K)
จัดรูปหา mass flow: ṁ = Q / (Cp × ΔT)
ขั้นตอนที่ 1 — รวม heat duty: บวก intercooler + aftercooler + oil/gear cooler duty จาก data sheet ของรุ่นที่จะใช้ ได้เป็น Qtotal (kW)
ขั้นตอนที่ 2 — กำหนด ΔT ที่ยอมรับได้: ทั่วไปออกแบบให้น้ำร้อนขึ้น (cooling water rise) ที่ 5–10 K การเลือก ΔT แคบ (เช่น 5 K) ต้องใช้ flow มากขึ้นแต่ approach กว้างขึ้น
ขั้นตอนที่ 3 — คำนวณ mass flow แล้วแปลงเป็น volumetric flow: หารด้วยความหนาแน่นน้ำ (≈ 1,000 kg/m³) เพื่อได้ m³/h หรือ L/min
ขั้นตอนที่ 4 — เพิ่ม design margin: สำหรับสภาพอากาศไทย แนะนำเพิ่ม flow margin 10–20% เพื่อรองรับ fouling ของ heat exchanger และ worst-case wet-bulb ในเดือนเมษายน
V̇ (m³/h) = ṁ (kg/s) ÷ 1000 (kg/m³) × 3600
V̇ (L/min) = V̇ (m³/h) × 1000 ÷ 60
ใช้ค่าน้ำที่ ≈ 30°C; ปรับ density/Cp ตามอุณหภูมิจริงหากต้องการความแม่นยำสูง
Approach Temperature และ LMTD ในสภาพอากาศไทย
เมื่อรู้ flow rate แล้ว ขั้นต่อไปคือยืนยันว่า heat exchanger มีพื้นที่ผิว (surface area) เพียงพอที่จะถ่ายเทความร้อนได้จริง สมการที่ใช้คือ:
Q = U × A × LMTD
LMTD = (ΔT₁ − ΔT₂) ÷ ln(ΔT₁ / ΔT₂)
U = overall heat transfer coefficient (W/m²·K), A = พื้นที่ผิว (m²)
Approach temperature คือผลต่างระหว่างอุณหภูมิอากาศอัดที่ต้องการกับอุณหภูมิน้ำเข้า ยิ่ง approach แคบ ยิ่งต้องการ A มาก และในจุดหนึ่งจะ เป็นไปไม่ได้ทางกายภาพ — นี่คือกับดักของสภาพอากาศไทย: เมื่อน้ำเข้าสูงถึง 34°C แต่ต้องการ discharge air ที่ 40°C approach เหลือเพียง 6°C ทำให้ exchanger ต้องใหญ่กว่าที่ data sheet มาตรฐาน (อิงน้ำเข้า 27°C) ระบุไว้มาก
เพื่อให้เห็นภาพ ตารางต่อไปนี้เปรียบเทียบเงื่อนไข design มาตรฐานยุโรปกับหน้างานไทย โดยใช้ heat duty เดียวกัน:
| พารามิเตอร์ | Design มาตรฐาน (EU) | หน้างานไทย (EEC, worst-case) | ผลต่อการ sizing |
|---|---|---|---|
| Cooling water inlet | 27°C | 34°C | Approach แคบลง ~7 K |
| Target discharge air temp | 40°C | 40°C | เป้าหมายเดียวกัน แต่ทำได้ยากกว่า |
| Approach temperature | 13 K | 6 K | ต้องเพิ่มพื้นที่ผิว A หรือ flow |
| Required flow margin | baseline | +10–20% | รองรับ fouling + wet-bulb สูง |
| ความเสี่ยง trip ช่วงบ่าย | ต่ำ | สูงหาก loop undersize | ต้องประเมินที่ worst-case ambient |
| ค่าตัวอย่างเพื่อการอธิบายหลักการ sizing สเปคจริงขึ้นกับรุ่น, pressure, และ load profile หน้างาน — ควรยืนยันกับ data sheet ผู้ผลิตและ thermal survey หน้างานจริง | |||
สำหรับรายละเอียดเชิงลึกเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมของ oil-free machine และวิธีที่ cooling concept ของแต่ละ series ออกแบบมา อ่านเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือเทคนิคของ AERZEN Delta Hybrid และ DVO series
Worked Example — TVO Oil-Free Screw Compressor ระดับ 250 kW
โรงงานในนิคมอุตสาหกรรมภาคตะวันออก (EEC) — sizing cooling water loop
ข้อมูลตั้งต้น:
- TVO oil-free screw compressor, absorbed power ≈ 250 kW
- Heat rejection ผ่าน cooling water ≈ 82% ของ absorbed power = 205 kW (intercooler + aftercooler + oil cooler รวม)
- เลือก cooling water temperature rise (ΔT) = 6 K
- Cooling water inlet หน้างาน worst-case = 34°C
ṁ = Q / (Cp × ΔT) = 205 / (4.186 × 6) = 8.16 kg/s
V̇ = 8.16 ÷ 1000 × 3600 = 29.4 m³/h
≈ 490 L/min (ก่อนเพิ่ม margin)
V̇design = 29.4 × 1.15 = 33.8 m³/h
≈ 563 L/min ที่ออกแบบจริง
หากใช้ flow ตามค่า data sheet มาตรฐาน (ที่อิงน้ำเข้า 27°C) โดยไม่บวก margin — ในเดือนเมษายนที่ wet-bulb สูง น้ำเข้าจะเกิน 34°C, approach แคบลง, และ discharge temperature มีโอกาสแตะ trip point ในช่วงบ่าย
การ sizing ที่ worst-case ambient ตั้งแต่แรกจึงป้องกัน unplanned shutdown ได้
แนวทาง AERZEN Application Engineering
ตารางอ้างอิง design parameter สำหรับสภาพอากาศ EEC
| พารามิเตอร์ | ค่าแนะนำ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Cooling water temperature rise (ΔT) | 5–10 K | ΔT แคบ = flow มาก + approach กว้าง |
| Approach temperature (shell-and-tube) | 5–7 K ขั้นต่ำ | ต่ำกว่านี้ exchanger ต้องใหญ่ขึ้นเร็วมาก |
| Heat rejection (% ของ absorbed power) | 75–90% | ยืนยันกับ data sheet แต่ละรุ่น |
| Flow design margin (สภาพอากาศไทย) | +10–20% | รองรับ fouling + wet-bulb เม.ย. |
| Cooling water velocity ใน tube | 1.0–2.5 m/s | ต่ำเกิน = fouling, สูงเกิน = erosion |
| Fouling factor (น้ำ cooling tower) | 0.0003–0.0006 m²·K/W | ตาม water treatment quality |
| ค่าเป็นแนวทางเบื้องต้นสำหรับวิศวกรรมประยุกต์ ควรยืนยันด้วย thermal calculation และ data sheet ของรุ่นจริงก่อนสั่งซื้อหรือเช่า | ||
ทำไม rental loop ลดความเสี่ยง undersizing
AERZEN ออกแบบ blower และ compressor มาตั้งแต่ปี 1864 และจากประสบการณ์ในตลาดเขตร้อน เราพบรูปแบบที่ซ้ำกัน: โรงงานหลายแห่ง sizing cooling water loop ตามตัวเลข data sheet มาตรฐานที่อิงสภาพอากาศยุโรป แล้วพบปัญหา over-temperature trip ในฤดูร้อนหลังติดตั้งไปแล้ว ซึ่งแก้ไขได้ยากเมื่อ exchanger ถูกสั่งซื้อและติดตั้งถาวรแล้ว โมเดล rental ช่วยลดความเสี่ยงนี้ใน 3 ด้าน:
- Application engineering ก่อน deploy: ทีมวิศวกรของ AERZEN ประเมิน heat duty และ cooling requirement ที่ worst-case ambient ของหน้างานจริงก่อนส่งมอบ unit ไม่ใช่ใช้ค่า default จาก catalogue
- Right-sizing แบบยืดหยุ่น: หาก load profile หรือสภาพ cooling water เปลี่ยน สามารถสลับรุ่นหรือปรับ configuration ได้ภายใต้สัญญาเดียว โดยไม่ต้องลงทุน CAPEX ใหม่
- All-Inclusive Service: Subscription Plan รวมการตรวจสอบ heat exchanger fouling และ performance monitoring — ปัจจัยที่ทำให้ cooling capacity ลดลงตามเวลาในน้ำ cooling tower ที่มี scaling สูง
สำหรับโรงงานในกลุ่ม Food & Beverage ที่ต้องการ oil-free air ระดับ ISO 8573-1 Class 0 ซึ่งเข้มงวดกว่า Class 1 (Class 0 = zero-detectable oil; Class 1 ยังอนุญาต oil aerosol ≤ 0.01 mg/m³) การออกแบบ cooling loop ที่ถูกต้องคือเงื่อนไขที่ทำให้ machine รักษา discharge temperature และ availability ได้ตลอดทั้งปี ดูแนวทางการขอประเมินหน้างานได้ที่ หน้า Request a Quote
คำถามที่พบบ่อย — Cooling Water Sizing สำหรับ Oil-Free Compressor
heat duty ที่ cooling water ต้องระบายเท่ากับ shaft power ของ compressor หรือไม่
ไม่เท่ากัน heat rejection ผ่าน cooling water ของ water-cooled oil-free machine มักอยู่ที่ราว 75–90% ของ absorbed power ขึ้นกับสัดส่วนที่ระบายผ่าน radiation/convection และทาง air path ส่วนที่เหลือ ควรใช้ค่า heat rejection จาก data sheet ของรุ่นจริง ไม่ควรสมมติว่า heat duty = shaft power เพราะอาจ oversize หรือ undersize ได้
ทำไมต้อง sizing ที่ worst-case ambient ของไทย ไม่ใช้ค่า data sheet มาตรฐาน
เพราะ data sheet ผู้ผลิตมักอิง cooling water inlet ที่ 25–29°C ตามสภาพยุโรป แต่ cooling tower ในไทยช่วงเดือนเมษายนที่ wet-bulb temperature สูงมักผลิตน้ำได้ที่ 32–35°C เมื่อน้ำเข้าสูงขึ้น approach temperature แคบลง heat exchanger ที่ sizing ตามค่ามาตรฐานจะระบายความร้อนไม่ทัน ทำให้ discharge temperature แตะ trip point ในช่วงบ่าย การประเมินที่ worst-case ambient ตั้งแต่ออกแบบจึงป้องกัน unplanned shutdown
ควรเลือก cooling water temperature rise (ΔT) ที่เท่าไร
ทั่วไปออกแบบที่ 5–10 K การเลือก ΔT แคบ (เช่น 5 K) ทำให้ต้องใช้ flow rate มากขึ้น แต่ได้ approach temperature ที่กว้างขึ้น ลดความเสี่ยง over-temperature ส่วน ΔT กว้าง (เช่น 10 K) ใช้ flow น้อยกว่าแต่ approach แคบ การเลือกขึ้นกับว่าหน้างานมีข้อจำกัดด้าน pump capacity หรือด้าน cooling tower capacity มากกว่ากัน
fouling ของ heat exchanger มีผลต่อ sizing อย่างไร
น้ำจาก cooling tower มี scaling และ biofilm ที่สะสมบนผิว tube ตามเวลา ทำให้ overall heat transfer coefficient (U) ลดลงและ cooling capacity จริงต่ำกว่าค่า clean condition จึงต้องบวก fouling factor (ทั่วไป 0.0003–0.0006 m²·K/W ตาม water quality) เข้าไปในการคำนวณ และเผื่อ flow margin 10–20% การมี water treatment และ performance monitoring ที่ดีช่วยรักษา capacity ตลอดอายุการใช้งาน
หากเช่า oil-free compressor จาก AERZEN ทีมงานช่วยประเมิน cooling requirement หรือไม่
ภายใต้บริการ rental และ Subscription Plan ของ AERZEN Rental Thailand ทีม application engineering ประเมิน heat duty และ cooling water requirement ที่ worst-case ambient ของหน้างานจริงก่อน deploy unit เพื่อให้มั่นใจว่า cooling loop รองรับได้ตลอดทั้งปี สอบถามรายละเอียดได้ที่ thai@aerzenrental.com หรือสายด่วน 24/7 ที่ 098-323-2626
ประเมิน cooling water requirement ที่หน้างานจริงของคุณ
AERZEN Rental Thailand ประเมิน heat duty และ cooling loop ที่ worst-case ambient ของหน้างาน พร้อมแนะนำ oil-free compressor/blower ที่เหมาะกับสภาพอากาศไทย โดยไม่ต้องลงทุน CAPEX
Rent a solution. Expect performance.
สายด่วน 24/7: 098-323-2626 ·
ออฟฟิศ: 038-015-488 ·
อีเมล: thai@aerzenrental.com ·
www.aerzenrentalth.com
36/60 Phlu Ta Luang, Sattahip District, Chon Buri 20180
Last technical review: 2026-06-04 · Heat transfer reference: Q = ṁ × Cp × ΔT (standard thermodynamics) · ISO reference: ISO 8573-1:2010 Class 0

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
หัวข้อหลัก: เครื่องอัดอากาศออยล์ฟรี (Oil-Free Compressor)









