AERZEN Rental Thailand

คำนวณ Pressure Drop ระบบอากาศอัด: Sizing ท่อให้ตรง Budget

คำนวณ Pressure Drop ระบบอากาศอัด: Sizing ท่อให้ตรง Budget

เผยแพร่ 25 ก.ค. 2026 · อ่าน 9 นาที · Technology / Compressed Air Distribution

AERZEN ออกแบบและผลิตเครื่องอัดอากาศและ blower สำหรับงานอุตสาหกรรมมาตั้งแต่ปี 1864 — และบทเรียนที่สะสมตลอดกว่า 160 ปีบอกชัดว่า ตัวเลข specific energy ของระบบ compressed air ไม่ได้ถูกกำหนดที่ตัวเครื่องเพียงอย่างเดียว แต่ถูกกำหนดที่ distribution piping มากกว่าที่ Process Engineer ส่วนใหญ่ประเมินไว้

TL;DR

  • กำหนด pressure drop budget ≤ 0.1 bar จาก receiver ถึงจุดใช้งานไกลสุด ก่อนเลือกขนาดท่อ — ทุก 1 bar ที่เพิ่มที่ outlet เพื่อชดเชย loss เท่ากับ energy เพิ่มราว 6–7%
  • คุม velocity ที่ 8–12 m/s ใน distribution main เพราะ pressure drop แปรผันตาม velocity ยกกำลังสอง
  • อย่าลืม equivalent length ของ fitting — ในระบบที่ fitting หนาแน่น มันอาจเพิ่ม loss เท่ากับท่อตรงอีกเท่าตัว

บทความนี้เน้นเฉพาะ การคำนวณ pressure drop และการ sizing ท่อ ของ compressed air distribution — เป็นการลงลึกเชิงตัวเลขที่ต่อยอดจากคู่มือภาพรวมการวางระบบ ไม่ใช่ guide ทั่วไปเรื่อง layout แต่เป็นวิธีทำให้ตัวเลข loss ลงตาม budget ที่ตั้งไว้จริง

ทำไม Pressure Drop คือต้นทุนพลังงานที่ซ่อนอยู่

เมื่อ distribution piping ทำให้เกิด pressure drop สูง วิธีแก้ที่ง่ายที่สุด (และแพงที่สุดในระยะยาว) คือเพิ่ม set pressure ที่ outlet ของเครื่องอัดอากาศเพื่อชดเชย ปัญหาคือพลังงานที่ใช้อัดอากาศเป็น nonlinear กับแรงดัน — กฎทั่วไปในงาน compressed air คือ:

~7%specific energy เพิ่มต่อ pressure +1 bar ~10%leakage flow เพิ่มต่อ pressure +1 bar

นั่นหมายความว่า distribution ที่ออกแบบหละหลวมไม่ได้แค่ทำให้แรงดันปลายทางตก — มันบังคับให้ทั้งระบบทำงานที่แรงดันสูงขึ้น ทำให้ทั้ง compression energy และ leakage loss เพิ่มพร้อมกัน การคำนวณ pressure drop ให้แม่นตั้งแต่ขั้นออกแบบจึงเป็นการลด OPEX โดยตรง

AERZEN oil-free compressor technology cutaway
เครื่องอัดอากาศ oil-free ของ AERZEN — แหล่งอากาศที่สะอาดยังต้องอาศัย distribution ที่ sizing ถูกต้องเพื่อรักษาคุณภาพถึงปลายทาง (ที่มา: AERZEN HQ Marketing Library)

Velocity Limit และความสัมพันธ์กับ Pressure Drop

หัวใจของการ sizing ท่อคือการคุม velocity ของอากาศในท่อ เพราะ pressure drop ต่อความยาวแปรผัน โดยประมาณตามกำลังสองของ velocity การเพิ่ม velocity จาก 10 เป็น 20 m/s จึงไม่ได้ทำให้ loss เพิ่มสองเท่า แต่เพิ่มราวสี่เท่า ตารางต่อไปนี้คือ velocity ที่แนะนำตามตำแหน่งในระบบ:

ส่วนของ pipingVelocity แนะนำเหตุผลทางวิศวกรรม
Header / main trunk (ใกล้ receiver)6–10 m/sflow รวมสูงสุด — keep loss ต่ำเพื่อสงวน budget ไว้ให้ branch
Distribution main (ring / radial trunk)8–12 m/sสมดุลระหว่าง material cost กับ loss; เกิน 12 m/s loss พุ่งเร็ว
Branch feed ไปยัง user15–20 m/sระยะสั้น loss สะสมน้อย ยอมให้ท่อเล็กลงได้
Final connection (flexible hose)≤ 25 m/sระยะสั้นมาก แต่เกินนี้เสี่ยงพา droplet

การเลือก velocity ในช่วงต่ำของ range สำหรับ trunk line คือการ “ลงทุน” material ต้นทุนเริ่มต้นเพื่อแลกกับ pressure drop ที่ต่ำตลอดอายุการใช้งานของระบบ

คำนวณ Pressure Drop ด้วย Darcy-Weisbach

สำหรับท่อตรง สมการ Darcy-Weisbach ให้ pressure drop:

Δp = f × (L / D) × (ρ × v² / 2)

โดยที่ f = friction factor (ขึ้นกับ Reynolds number และ pipe roughness), L = ความยาว equivalent ของท่อ (m), D = inside diameter (m), ρ = ความหนาแน่นของอากาศที่ working pressure (kg/m³), v = velocity (m/s) จะเห็นว่า v² คือสาเหตุที่ velocity เป็นตัวแปรที่อ่อนไหวที่สุด

ในงานปฏิบัติ ไม่จำเป็นต้องแก้สมการนี้ด้วยมือทุกครั้ง — สามารถใช้ pipe sizing chart ของ Compressed Air and Gas Institute (CAGI) หรือ software คำนวณ แต่ข้อควรระวังคือ chart ส่วนใหญ่ให้ค่าเฉพาะ ท่อตรง ส่วน fitting ต้องบวกแยกผ่าน equivalent length

แหล่งอ้างอิง: ISO 8573-1:2010 Compressed air — Part 1: Contaminants and purity classes, International Organization for Standardization (iso.org/standard/46591.html)

Equivalent Length ของ Fitting

แต่ละ fitting สร้าง localised loss ที่แปลงเป็น “ความยาวท่อตรงเทียบเท่า” ที่ให้ loss เท่ากันได้ การประมาณค่าทั่วไปสำหรับท่อ DN50:

FittingEquivalent length โดยประมาณ (DN50)
90° elbow (standard radius)~1.6 m
90° elbow (long radius)~1.0 m
Tee — straight-through flow~1.0 m
Tee — branch flow~3.0 m
Gate valve (เปิดเต็ม)~0.7 m
Ball valve (full-bore)~0.5 m

ในระบบที่มี elbow และ tee หนาแน่น ผลรวม equivalent length ของ fitting อาจสูงเท่าหรือมากกว่าความยาวท่อจริง — การละเลย fitting คือสาเหตุอันดับต้นที่ทำให้ระบบ “คำนวณผ่าน budget บนกระดาษ แต่ตกในสนามจริง”

ตั้ง Compressor Outlet Pressure จาก Budget

เมื่อรู้ total pressure drop แล้ว target outlet pressure ของเครื่องอัดอากาศคำนวณย้อนกลับจาก minimum working pressure ที่จุดใช้งานไกลสุด:

Poutlet = Pmin ที่ user + ΣΔpdistribution + margin

เป้าหมายไม่ใช่การตั้ง outlet สูงสุดเพื่อความปลอดภัย แต่เป็นการตั้งให้ต่ำที่สุดเท่าที่ budget อนุญาต เพราะทุก bar ที่เกินจำเป็นคือ specific energy ~7% ที่จ่ายฟรีไปกับ leakage และ over-compression

ตัวอย่างคำนวณ (Worked Example)

โรงงานต้องการ 6 bar(g) ที่ pneumatic line ไกลสุด ระยะท่อจริง 150 m พร้อม 12 elbow และ 4 branch tee:

  1. Equivalent length ของ fitting ≈ (12 × 1.6) + (4 × 3.0) = 19.2 + 12 = 31.2 m
  2. Total equivalent length = 150 + 31.2 = 181.2 m
  3. ที่ velocity ~10 m/s ใน DN80 จาก sizing chart ได้ drop ราว 0.45–0.55 bar ตลอดเส้น
  4. เผื่อ filter และ dryer loss อีก ~0.3 bar → drop รวม ≈ 0.8 bar
  5. Poutlet = 6.0 + 0.8 + 0.2 margin ≈ 7.0 bar(g)

หากใช้ DN50 แทน DN80 ในเส้นเดียวกัน velocity จะพุ่งเกิน 22 m/s และ drop อาจเกิน 2.5 bar บังคับให้ตั้ง outlet ที่ ~9 bar — เพิ่ม energy ราว 14% เทียบกับการ upsize ท่อตั้งแต่แรก

การ Sizing เมื่อ Tie-in Rental Unit

เมื่อนำ rental compressor หรือ blower เข้าเชื่อมกับ distribution เดิม จุดที่ต้องตรวจก่อนคำนวณ:

  • Flow capacity ของท่อเดิม — unit ใหม่ที่ flow สูงขึ้นอาจดัน velocity ในท่อเดิมเกิน limit ทำให้ drop เพิ่มทันที
  • Pressure rating ของ fitting เดิม — ตรวจว่า rated สำหรับ outlet pressure ใหม่
  • Check valve + isolation valve ที่ tie-in point — เพื่อกัน backflow และเปลี่ยน unit โดยไม่หยุดทั้งระบบ (fitting เหล่านี้มี equivalent length ต้องนับเข้า budget ด้วย)

นี่คือเหตุผลที่ AERZEN Rental Thailand ใช้ oil-free technology มาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0 (เข้มกว่า Class 1) เพื่อให้คุณภาพอากาศที่ต้นทางไม่กลายเป็นตัวแปรที่ทำให้ต้อง over-size filter จนเกิด loss เพิ่ม อ่านต่อใน คู่มือการออกแบบระบบ distribution piping ภาพรวม สำหรับเรื่อง layout, condensate management และ connection point design

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Pressure drop budget ควรกำหนดที่กี่ bar?

แนวปฏิบัติทั่วไปคือไม่เกิน 0.1 bar จาก receiver ถึงจุดใช้งานไกลสุด หรือราว 1% ของ working pressure สำหรับระบบ 10 bar การคุม drop ต่ำกว่า budget ช่วยให้ตั้ง outlet ต่ำลง ลด energy

Equivalent length ของ fitting คำนวณอย่างไร?

นำ equivalent length ของแต่ละ fitting (เช่น 90° elbow DN50 ~1.6 m, branch tee ~3 m) มารวมกับความยาวท่อจริง ได้ total equivalent length ก่อนนำไปเข้า sizing chart หรือ Darcy-Weisbach

ทำไม velocity main ไม่ควรเกิน 8–12 m/s?

เพราะ pressure drop แปรผันตาม velocity ยกกำลังสอง — velocity สูงทำให้ loss พุ่งเร็วและพา droplet/particle ข้าม separator ไป zone ถัดไป

ใช้ chart หรือ software ดีกว่ากัน?

Chart ของ CAGI เพียงพอสำหรับ sizing เบื้องต้นของท่อตรง ส่วน software ช่วยรวม fitting และ multiple branch ได้แม่นกว่า แต่ทั้งสองต้องบวก equivalent length ของ fitting เสมอ

ต้องการ sizing ที่ตรง budget สำหรับ rental unit?

Rent a solution. Expect performance.

ทีมวิศวกรรมของ AERZEN Rental Thailand ให้คำแนะนำด้าน connection point, minimum receiver size, check/isolation valve และ pressure rating ที่เหมาะกับ unit ที่เช่า สำหรับการออกแบบ distribution เต็มรูปแบบควรปรึกษา process/mechanical engineer ร่วมด้วย

Last technical review: 2026-06-04 — AERZEN Rental Thailand editorial team

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย

ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn

24/7
Scroll to Top