วิศวกร AERZEN ใช้ ultrasonic detector ระบุจุดรั่วของระบบ compressed air ในโรงงานไทย แล้วแปลงข้อมูลเป็นพลังงานสูญเสีย (kWh/ปี) ด้วย orifice + specific-power method
คำถามที่วิศวกรโรงงานถามบ่อยเกี่ยวกับ compressed air leak ไม่ใช่ “รั่วตรงไหน” แต่คือ “รั่วจุดนี้คิดเป็นเงินค่าไฟปีละเท่าไร และควรซ่อมจุดไหนก่อน” บทความนี้ลงลึกที่ วิธีคำนวณพลังงานสูญเสียจาก compressed air leak ของโรงงาน ด้วย orifice flow equation บวกกับค่า specific power ของ compressor — เปลี่ยนจุดรั่วที่มองไม่เห็นให้เป็นตัวเลข kWh/ปี ที่จัดลำดับความสำคัญได้จริง AERZEN Rental Thailand ออกแบบและให้เช่า oil-free blower และ compressor มากว่า 160 ปีของวิศวกรรมเยอรมัน — และนี่คือกรอบการคำนวณที่ทีมวิศวกรของเราใช้ในการ audit หน้างาน
1. ทำไม “ขนาดรู” สำคัญกว่า “จำนวนจุด”

รายงาน audit หลายฉบับนับ “จำนวนจุดรั่ว” เป็นตัวชี้วัดหลัก ทั้งที่ในทางวิศวกรรม flow ที่ไหลออกจากรูแปรผันตาม กำลังสองของเส้นผ่านศูนย์กลาง (d²) — รูขนาด 4 mm รั่วมากกว่ารูขนาด 1 mm ถึง 16 เท่า ดังนั้นจุดรั่วใหญ่จุดเดียวมักกินพลังงานมากกว่าจุดรั่วเล็กรวมกันสิบจุด การจัดลำดับจึงต้องคำนวณจากปริมาณ flow ที่แท้จริง ไม่ใช่จากการนับจำนวน
หลักการนี้สอดคล้องกับแนวทางใน US DOE — Compressed Air System Economics ที่ระบุว่าโรงงานทั่วไปสูญเสียอากาศอัดราว 20-30% ไปกับการรั่ว และส่วนใหญ่ของพลังงานสูญเสียกระจุกอยู่ในจุดรั่วขนาดใหญ่จำนวนน้อย (Pareto pattern)
2. Orifice flow method — คำนวณ leak flow จากขนาดรู
เมื่อแรงดันต้นทาง (upstream) สูงกว่าราว 1.9 เท่าของแรงดันปลายทาง — ซึ่งจริงเสมอที่ระบบ 7 bar(g) รั่วออกสู่บรรยากาศ — การไหลจะเข้าสู่สภาวะ choked (sonic) flow นั่นคือความเร็วที่คอรูถึงความเร็วเสียง และ mass flow ขึ้นกับ พื้นที่รู กับ absolute upstream pressure เท่านั้น ไม่ขึ้นกับแรงดันปลายทางอีกต่อไป
ความสัมพันธ์เชิงวิศวกรรม (รูปย่อ): free-air leak flow Q ∝ Cd × d² × Pabs โดย Cd คือ discharge coefficient ของรู (สำหรับรูคมราว 0.6-0.65, รูมน/รอยร้าวยาวราว 0.97) ตารางด้านล่างเป็นค่าประมาณ free-air flow ที่ระบบ 7 bar(g) สำหรับรูคมขอบ — ใช้เป็น quick-reference หน้างานก่อนวัดจริงด้วย flow logger
| เส้นผ่านศูนย์กลางรู | Free-air flow (โดยประมาณ) | เทียบเป็นกำลังอัด* | ระดับความสำคัญ |
|---|---|---|---|
| 1 mm | ~1 m³/hr | ~0.1 kW | Minor |
| 3 mm | ~11 m³/hr | ~1.1 kW | Major |
| 5 mm | ~30 m³/hr | ~3.0 kW | Major |
| 6 mm | ~44 m³/hr | ~4.4 kW | Critical |
| 10 mm | ~120 m³/hr | ~12 kW | Critical |
*สมมติ specific power ~0.10 kWh/m³ ที่ 7 bar(g) — ค่าจริงขึ้นกับชนิดและประสิทธิภาพของ compressor (ดูหัวข้อถัดไป) ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณเพื่อจัดลำดับ ไม่ใช่ค่ารับประกัน
3. แปลง flow เป็นค่าไฟด้วย specific power
หัวใจของการเปลี่ยน flow เป็นพลังงานคือค่า specific power (พลังงานไฟฟ้าต่อปริมาตรอากาศที่ผลิต) ขั้นตอนคำนวณพลังงานสูญเสียต่อปีมี 4 ขั้น:
- หา leak flow — จากตาราง orifice ด้านบน หรือวัดด้วย flow logger ที่ทางออก compressor
- คูณด้วย specific power — ได้กำลังไฟฟ้าสิ้นเปลือง (kW) ของจุดรั่วนั้น
- คูณด้วยชั่วโมงเดินเครื่องต่อปี — เช่น 24/7 = 8,760 ชม. หรือกะเดียว = ~2,500 ชม.
- คูณด้วยค่าไฟต่อ kWh — เพื่อแปลงเป็นต้นทุนพลังงาน (ขอใบเสนอราคา/ตัวเลขเฉพาะโรงงานกับทีมงาน)
ค่า specific power ที่ใช้อ้างอิงแตกต่างกันตามชนิดเครื่อง — เครื่องอัดแบบ oil-free สมัยใหม่ที่ทำงานในช่วง load เหมาะสมจะมี specific power ต่ำกว่าเครื่องเก่าที่ทำงาน part-load ตลอดเวลา การ benchmark specific power จริงของโรงงานจึงเป็นขั้นตอนสำคัญก่อนตัดสินใจซ่อมหรือเปลี่ยนเครื่อง
| ชนิดระบบ | ช่วง specific power โดยทั่วไป | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Oil-free screw compressor (TVO) ที่ full load | ~0.09-0.11 kWh/m³ | ให้ค่าต่ำเมื่อ load profile คงที่ |
| เครื่องอัดเก่า เดิน part-load + unload สูง | ~0.13-0.18 kWh/m³ | unload loss ทำให้ specific power เพิ่ม |
| Roots blower (GM) / screw blower (BVS) low-pressure | ขึ้นกับ pressure ที่ต่ำกว่ามาก | ใช้กับงาน aeration/conveying ไม่ใช่ 7 bar |
หมายเหตุ nomenclature: ในงานแรงดันสูงระดับ 7 bar(g) ระบบที่เกี่ยวข้องคือ oil-free screw compressor (TVO) ส่วน blower ตระกูล BVO/BVS/GM และ AerzenTurbo (AT) เป็นงาน low-pressure (aeration, pneumatic conveying) คนละช่วงแรงดัน — การจัดประเภทถูกต้องช่วยให้ benchmark specific power แม่นยำ
4. Leak prioritisation matrix — ซ่อมจุดไหนก่อน
เมื่อแปลงทุกจุดรั่วเป็น kWh/ปีแล้ว ขั้นต่อไปคือจัดลำดับด้วยเมทริกซ์ที่ชั่งน้ำหนักระหว่าง พลังงานสูญเสีย กับ ความยากในการเข้าซ่อม เพราะจุดรั่วใหญ่ที่อยู่บน live header อาจต้องวางแผน shutdown ขณะที่จุดรั่วกลางที่ quick-connect ซ่อมได้ทันที
| ระดับ | Loss ต่อจุด | ลักษณะที่พบบ่อย | การจัดการที่แนะนำ |
|---|---|---|---|
| Critical | > 100 m³/hr | รูใหญ่/ข้อต่อหลุด/header crack | วางแผนซ่อมทันที + ตรวจ root cause |
| Major | 10-100 m³/hr | FRL unit, solenoid valve, regulator | ซ่อมในรอบ PM ถัดไป |
| Minor | < 10 m³/hr | quick-connect, thread, drop-leg เก่า | รวมแก้เป็นชุดเพื่อประหยัดเวลาช่าง |
การกระจายตำแหน่งที่พบบ่อยในโรงงานไทย: ราว 30% ที่ quick-connect ของเครื่องมือลม, 25% ที่ FRL unit, 20% ที่ solenoid ของ valve actuator, 15% ที่ regulator/drop-leg และ 10% ที่รอยต่อท่อที่กัดกร่อน — การ audit จึงควรเริ่มจากบริเวณเหล่านี้ก่อนเสมอ
5. Pressure-band economics — ลด 1 bar ประหยัดสองทาง
กลยุทธ์ที่มักถูกมองข้ามคือ การลด discharge pressure band เพราะให้ผลประหยัดสองทางพร้อมกัน:
- ทางตรง — ทุก 1 bar ที่ลดลงประหยัดพลังงานอัดราว 6-8% (rule of thumb สำหรับเครื่องอัดแรงดันสูง)
- ทางอ้อม — choked leak flow แปรผันตาม absolute upstream pressure ดังนั้นการลดแรงดันยังลด flow ของทุกจุดรั่วที่ยังไม่ได้ซ่อมตามสัดส่วนไปด้วย
ตัวอย่างเชิงแนวคิด: หากระบบเดินที่ 7.5 bar(g) แต่เครื่องจักรปลายทางต้องการเพียง 6.2 bar(g) การลด setpoint ลง 1 bar (หลังตรวจสอบว่าไม่กระทบ process) จะลดทั้งพลังงานฐานและ leak loss พร้อมกัน — มักเป็นมาตรการที่ payback เร็วเพราะแทบไม่มีต้นทุนฮาร์ดแวร์ การวิเคราะห์นี้ต้องอ้างอิง demand profile จริงที่บันทึก 7 วันด้วย flow + pressure logger
6. บทบาทของ rental + audit ในการลด baseline
เมื่อ audit แสดงว่า specific power ของเครื่องเดิมสูงเกินเกณฑ์ (เช่น เดิน part-load + unload เป็นส่วนใหญ่) การ เช่าเครื่อง oil-free ที่ขนาดเหมาะสม ชั่วคราวเพื่อ load matching มักลด baseline ได้มากกว่าการไล่ซ่อม leak เพียงอย่างเดียว AERZEN Rental Thailand เสนอสามรูปแบบ: (1) audit แบบครั้งเดียวพร้อมรายงาน leak map + พลังงานสูญเสีย; (2) audit เป็นรอบ (quarterly) พร้อม benchmarking; (3) Subscription Plan แบบ all-inclusive ที่รวมเครื่องเช่า + audit + การมอนิเตอร์ระยะไกล AERconnect เพื่อ optimise OPEX ทั้งระบบ
เครื่องในฟลีตเป็น oil-free สอดคล้อง ISO 8573-1 Class 0 ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่เข้มงวดกว่า Class 1 (ปริมาณน้ำมันตกค้างต่ำกว่า) — สำคัญสำหรับสาย F&B และอุตสาหกรรมที่ต้องการอากาศปราศจากน้ำมันสัมผัสผลิตภัณฑ์
คำถามที่พบบ่อย — FAQ
คำนวณ leak loss จากขนาดรูได้แม่นแค่ไหน?
ตาราง orifice ให้ค่าประมาณที่ดีพอสำหรับการจัดลำดับความสำคัญ แต่ตัวเลขสุดท้ายควรยืนยันด้วย flow logger ที่ทางออก compressor เพราะ discharge coefficient ของรูจริงและ pressure ที่จุดรั่วแตกต่างกัน
ต้องหยุดเดินเครื่องระหว่าง audit ไหม?
ไม่ต้อง — ultrasonic detection ทำได้ขณะเดินเครื่องปกติ และ leak จะตรวจพบได้ชัดเมื่อระบบมี pressure differential
specific power ของโรงงานหาได้จากไหน?
วัดจากพลังงานไฟฟ้าที่ compressor ใช้ (kWh) หารด้วยปริมาณอากาศที่ผลิต (m³) ในช่วงเวลาเดียวกัน ทีม AERZEN ติดตั้ง power + flow logger เพื่อ benchmark ค่าจริงระหว่าง audit
ลด pressure band มีความเสี่ยงอะไร?
ต้องตรวจสอบว่าเครื่องจักรปลายทางและ point-of-use ที่วิกฤตยังได้แรงดันเพียงพอ จึงต้องอ้างอิง demand profile จริงก่อนปรับ setpoint ทุกครั้ง
ขอใบเสนอราคา audit อย่างไร?
ติดต่อทีมงานเพื่อรับ scope + ใบเสนอราคาเฉพาะโรงงาน ผ่านสำนักงาน 038-015-488 หรือ thai@aerzenrental.com
ติดต่อ AERZEN Rental Thailand: สำนักงาน 038-015-488 · สายด่วน 24/7 098-323-2626 · thai@aerzenrental.com · aerzenrentalth.com
อ่านต่อ — For further reading
Last technical review: 2026-06-04


✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn









