- Condensate จาก compressor ทุกประเภท — รวมถึง oil-free Class 0 — ยังคงมีโลหะละลาย สารอนินทรีย์ และ pH ต่ำ (ประมาณ 4.5–5.5) ที่ต้องผ่านกระบวนการบำบัดก่อนปล่อยทิ้ง
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2535) ออกตามความใน พ.ร.บ. โรงงาน กำหนดค่า oil & grease < 5 mg/L, BOD < 60 mg/L, pH 6–9 — ฝ่าฝืนมีโทษตั้งแต่ปรับถึงปิดกิจการ
- ระบบ automated zero-loss drain + oil-water separator (coalescing) + activated carbon polishing คือ treatment train มาตรฐานที่ผ่าน DIW
- ทีม EHS ต้องบันทึก 4 เอกสารหลักสำหรับ ISO 14001 audit: condensate volume log, treatment record, discharge lab result, drain maintenance log — AERZEN Subscription Plan ครอบคลุมส่วน drain maintenance
น้ำกลั่น (condensate) ที่แยกออกจากระบบ compressed air ทุกวันนั้น มักถูกมองว่า “น้ำ” ธรรมดา โดยเฉพาะในโรงงานที่ใช้ compressor แบบ oil-free อย่าง AERZEN TVO หรือ Delta Screw ซึ่งไม่มีน้ำมันหล่อลื่นในชั้น compression เลย
แต่ความเข้าใจนี้นำไปสู่การละเลยระบบ condensate drain — และทำให้โรงงานหลายแห่งเผชิญการตรวจจาก กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) เพราะน้ำทิ้งไม่ผ่านมาตรฐานกฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2535)
บทความนี้ให้ข้อมูลเชิงวิศวกรรมและกฎหมายที่ครบถ้วน: ทำไม condensate จาก oil-free compressor ถึงยังต้องบำบัด, วิธีเลือก drain valve, treatment train ที่ผ่านเกณฑ์ DIW, และเอกสาร 4 ชุดที่ทีม EHS ต้องเก็บไว้สำหรับ ISO 14001 audit — รวมถึงว่า AERZEN Rental รับผิดชอบส่วนไหน และโรงงานต้องดูแลส่วนไหนเอง
1. ทำไม Oil-Free Condensate ถึงยังต้องบำบัด?
AERZEN TVO series (oil-free screw compressor) และ Delta Screw Blower รุ่น BVS ไม่มีน้ำมันสัมผัสกระแสอากาศในชั้นบีบอัดเลย — นี่คือ ISO 8573-1 Class 0 โดยออกแบบ
อย่างไรก็ตาม condensate ที่เกิดขึ้นในระบบ piping และ aftercooler ยังคงบรรจุสารปนเปื้อนจากหลายแหล่ง:
- โลหะละลาย (dissolved metals) — Fe, Cu, Zn ละลายออกจากผิวภายใน pipe, fitting, และ heat exchanger ที่มี condensation ซ้ำๆ ทุกวัน ความเข้มข้นทั่วไป Fe: 0.3–5 mg/L, Cu: 0.05–0.5 mg/L (ขึ้นอยู่กับ pipe material และ age)[1]
- pH ต่ำ — CO₂ จากอากาศบรรยากาศละลายใน condensate เกิด carbonic acid — pH ของ condensate oil-free มักอยู่ที่ 4.5–5.5 ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ DIW ที่กำหนด pH 6–9[2]
- Particulate / suspended solids — สนิม oxide จาก pipe lining, ฝุ่นละอองจากอากาศดูด (inlet) ที่ผ่าน afterfilter แล้วยังมีร่องรอย
- สาร hydrocarbon ร่องรอย (trace hydrocarbons) — แม้ Class 0 หมายถึง < 0.01 mg/m³ ใน compressed air แต่ condensate เป็น liquid phase ที่ concentration factor สูงกว่าหลายเท่า ในระบบที่มี lubricant หรือ hydraulic oil ใกล้เคียง cross-contamination ผ่าน piping เป็นไปได้
มาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0 ระบุคุณภาพ ของอากาศอัด — ไม่ใช่คุณภาพของ condensate ที่แยกออกมา
Class 0 ไม่ได้แปลว่า condensate ปล่อยทิ้งได้โดยไม่บำบัด — สองสิ่งนี้เป็นคนละมาตรฐาน คนละกฎหมาย
ภาพ: AERZEN HQ Marketing Library
2. กฎกระทรวงโรงงาน ฉ.2/2535 — ค่ามาตรฐานน้ำทิ้งที่ต้องรู้
กฎกระทรวง ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2535) ออกตามความในพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้งออกจากโรงงาน
ในปี 2560 กรมโรงงานอุตสาหกรรมได้ปรับค่า oil and grease ลงจาก 15 mg/L เหลือ 5 mg/L[3]
สำหรับโรงงานที่ปล่อยน้ำทิ้งลงในแหล่งน้ำสาธารณะหรือระบบบำบัดน้ำเสียส่วนกลาง
| พารามิเตอร์ | ค่าสูงสุดที่ยอมรับได้ | Condensate ดิบ (ประมาณ) | สถานะ |
|---|---|---|---|
| pH | 6.0 – 9.0 | 4.5 – 5.5 | ต่ำกว่าเกณฑ์ — ต้องปรับ |
| น้ำมันและไขมัน (Oil & Grease) | < 5 mg/L (2560) | Trace–3 mg/L (oil-free); 10–100 mg/L (oil-inject) | Oil-free: ใกล้เกณฑ์ — ต้องตรวจ |
| BOD (Biochemical Oxygen Demand) | < 60 mg/L | < 10 mg/L | ผ่าน (ปกติ) |
| COD (Chemical Oxygen Demand) | < 120 mg/L | 5–30 mg/L | ผ่าน (ปกติ) |
| Total Suspended Solids (TSS) | < 50 mg/L | 5–30 mg/L | ผ่าน (ปกติ) |
| โลหะหนัก — Fe | < 5 mg/L (รวม) | 0.3–5 mg/L | ต้องตรวจ — ขึ้นอยู่กับ pipe age |
| โลหะหนัก — Cu | < 1 mg/L | 0.05–0.5 mg/L | ปกติต่ำกว่าเกณฑ์ |
| อุณหภูมิ | < 40 °C | 30–38 °C (หลัง aftercooler) | ผ่าน (ปกติ) |
หมายเหตุ: ค่าที่แสดงเป็นค่าประมาณทั่วไป — ต้องทดสอบตัวอย่างจริงในแต่ละโรงงาน ปัจจัยหลักคือ pipe material, ระบบ cooling, และ ambient humidity ที่ site
ค่า oil & grease ที่ปรับลงเหลือ 5 mg/L ในปี 2560 หมายความว่าโรงงานที่ตั้งระบบบำบัด condensate โดยอ้างอิงมาตรฐานเก่า (15 mg/L)
อาจผ่านมาตรฐานเก่าแต่ ไม่ผ่านมาตรฐานปัจจุบัน
แนะนำให้ตรวจสอบกับ กรมโรงงานอุตสาหกรรม (diw.go.th) ว่าโรงงานของท่านอยู่ภายใต้กฎกระทรวงฉบับใด
mg/L
ค่าสูงสุด oil & grease
ตามกฎกระทรวง (2560)
pH
pH ของ condensate ดิบ
จาก oil-free compressor
L/วัน
ปริมาณ condensate ต่อ
compressor 10 kW (ทั่วไป)
เอกสาร
บันทึก ISO 14001 ที่ EHS
ต้องเก็บต่อ audit cycle
3. Condensate Volume และ Drain Sizing: Timer vs Zero-Loss
การประเมิน condensate volume
ปริมาณ condensate ขึ้นอยู่กับ 3 ตัวแปรหลัก: กำลังเครื่อง (kW), อุณหภูมิอากาศขาเข้า, และ relative humidity
สูตรประมาณอย่างง่ายของ Compressed Air & Gas Institute (CAGI):[4]
สำหรับประเทศไทย (อากาศชื้น) ใช้ค่าสูงสุด: โรงงานที่ใช้ compressor 75 kW (ประมาณ 450–500 scfm) จะได้ condensate ประมาณ 20–60 L/วัน ขึ้นอยู่กับฤดูกาล
ประเภท Drain Valve
| ประเภท Drain | หลักการทำงาน | Air Loss | ข้อดี | ข้อเสีย |
|---|---|---|---|---|
| Manual drain | เปิด-ปิดโดย operator ตามกำหนด | สูง (ถ้าลืมเปิดนาน) | ราคาถูก ไม่มีชิ้นส่วนไฟฟ้า | ขึ้นอยู่กับ operator — พลาดได้ถ้าลืม หรือ drain มากเกิน (air loss) |
| Timer drain (solenoid) | เปิด-ปิดตาม timer ที่ตั้งไว้ | ปานกลาง (เปิดทุกรอบโดยไม่คำนึงปริมาณจริง) | ราคาถูก, ทำงานอัตโนมัติ | เปิดทั้ง air ออกไปด้วยถ้า condensate ยังไม่เต็ม — air loss 3–10% |
| Float/Level drain | เปิดเมื่อ liquid ถึงระดับที่กำหนด | ต่ำ | ไม่เสีย air เพราะ level trigger | ลูกลอยอุดตันได้ถ้า condensate มีสิ่งปนเปื้อน |
| Zero-loss demand drain (electronic) | Sensor ตรวจ liquid level — เปิดเฉพาะเมื่อมี condensate จริง, ปิดก่อน air ออก | 0% | ไม่เสีย compressed air เลย — ROI ชัดเจน; เหมาะกับ rental package | ราคาสูงกว่า, ต้องการไฟฟ้า |
ระบบ rental ที่มี AERZEN ดูแล drain maintenance ทุก service cycle — zero-loss demand drain คือ option ที่ประหยัดค่าพลังงานและลด air loss ที่พิสูจน์ได้ในรายงาน energy audit ตาม ISO 50001 compressed air energy framework
4. Treatment Train: Separator → Coalescing → Carbon Polishing
สำหรับโรงงานที่ต้องการปล่อย condensate ลงระบบระบายน้ำโดยตรง (ไม่ส่งออกไปกำจัดภายนอก) treatment train ที่ผ่าน DIW มาตรฐาน ประกอบด้วย 3 ขั้นตอน:
→
Stage 1: Oil-Water Separator (Gravity)
→
Stage 2: Coalescing Filter
→
Stage 3: Activated Carbon Polish
→
pH Correction (ถ้าจำเป็น)
→
Discharge Monitoring Point
Stage 1 — Gravity Oil-Water Separator
ใช้ความหนาแน่นที่ต่างกันระหว่างน้ำ (1.0 g/cm³) และน้ำมัน (0.85–0.92 g/cm³) แยกชั้นโดยธรรมชาติ
เหมาะกับ condensate จาก oil-inject compressor ที่มี free oil content สูง (10–100 mg/L)
สำหรับ oil-free system — stage นี้ทำหน้าที่เป็น buffer tank + pre-treatment สำหรับ suspended particulate เป็นหลัก
Stage 2 — Coalescing Filter
Coalescing filter ใช้ media (glass fiber / polypropylene) ทำให้ oil droplet ขนาดเล็ก (1–10 μm) รวมตัวเป็น droplet ใหญ่ขึ้นแล้วลอยแยกออก
ประสิทธิภาพ: oil < 5 mg/L ซึ่งตรงกับเกณฑ์ DIW 2560 พอดี
Media ต้องเปลี่ยนทุก 6–12 เดือน (ขึ้นอยู่กับ condensate volume) หรือเมื่อ differential pressure ข้ามผ่าน ΔP > 0.5 bar[5]
Stage 3 — Activated Carbon Polishing
Activated carbon adsorb trace hydrocarbons, dissolved organics, และ residual oil film ที่ผ่าน coalescing มา
นอกจากนี้ยังช่วยดูดซับ dissolved metals บางส่วน (Zn, Pb) และ chlorinated compounds ที่อาจมาจาก treatment water ของระบบ cooling
ถ้า pH ยังต่ำหลังขั้น carbon — ต้องเติม dosing pump (NaOH หรือ lime water) เพื่อปรับ pH ก่อน discharge point
ระบบบำบัดที่จำเป็นเบาลงมาก — coalescing filter + pH correction มักเพียงพอ
ไม่จำเป็นต้องมี gravity separator ขนาดใหญ่ที่ใช้สำหรับ oil-inject system
ต้นทุน CAPEX และ OPEX ของ treatment system จึงต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
5. เอกสาร ISO 14001 ที่ทีม EHS ต้องเตรียมสำหรับ Audit
ISO 14001:2015 ข้อ 9.1 (Monitoring, measurement, analysis and evaluation) กำหนดให้องค์กรต้องติดตามและวัดผล Environmental Performance ที่มีนัยสำคัญ
สำหรับโรงงานที่ใช้ compressed air system — condensate management เป็น significant environmental aspect ในหมวด wastewater discharge
ทีม EHS ต้องเตรียมเอกสาร 4 ชุดต่อไปนี้สำหรับทุก surveillance audit:[6]
| # | เอกสาร | รายละเอียดที่ต้องบันทึก | ความถี่ | ผู้รับผิดชอบ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Condensate Volume Log | ปริมาณ condensate (L/วัน หรือ L/สัปดาห์), จุดเก็บ, เครื่องที่เกี่ยวข้อง | รายวัน หรือ รายสัปดาห์ | Operator / EHS |
| 2 | Condensate Treatment Record | สถานะ separator และ filter (ใช้งาน/เปลี่ยน/เสีย), วันเปลี่ยน media, ผล ΔP coalescing | รายสัปดาห์ + ทุกครั้งที่เปลี่ยน | Maintenance / AERZEN (ส่วน drain) |
| 3 | Discharge Sampling Lab Result | ผลวิเคราะห์น้ำทิ้ง: pH, oil&grease, BOD, TSS, Fe — เปรียบเทียบกับค่า DIW — ออกโดยห้องแล็บที่ได้รับการรับรอง | ขั้นต่ำ 2 ครั้ง/ปี (ตาม ISO 14001 ข้อ 9.1.1) | EHS — ส่งตัวอย่างออกภายนอก |
| 4 | Drain Maintenance Log | วันตรวจ drain valve, ผลการตรวจ (ปกติ/ผิดปกติ), การซ่อม/เปลี่ยน, ชื่อช่างที่ทำ | ทุก PM cycle (ตาม service schedule) | AERZEN (All-Inclusive Plan) หรือ Maintenance ของโรงงาน |
โรงงานต้องมี documented procedure สำหรับ condensate management — กำหนดว่าใครทำอะไร บ่อยแค่ไหน และอ้างอิงกฎหมายใด (ระบุ กฎกระทรวง ฉ.2/2535 และประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2560 ไว้ในเอกสารด้วย)
การเชื่อมโยงกับ Environmental Aspects Register
ISO 14001:2015 ข้อ 6.1.2 กำหนดให้ระบุ environmental aspects ที่มีนัยสำคัญ
สำหรับโรงงานที่ผลิต condensate วันละ 30–100 L — wastewater discharge จาก condensate ต้องถูกระบุใน Environmental Aspects Register พร้อม:
- Aspect: Condensate discharge from compressed air system
- Associated impact: Water pollution, heavy metal contamination of receiving water body
- Applicable legal requirement: กฎกระทรวง ฉ.2/2535, ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม 2560
- Control measure: Oil-water separator + coalescing filter + pH correction, discharge monitoring quarterly
- Target: pH 6–9, oil < 5 mg/L at discharge point 100% of sampling events
6. AERZEN Rental: อะไรรวมอยู่ใน All-Inclusive — และอะไรยังเป็นหน้าที่โรงงาน
AERZEN Rental Thailand ออกแบบมาตั้งแต่ปี 1864 (HQ Aerzener Maschinenfabrik, Germany) โดยเข้าใจดีว่า
การดูแลเครื่องไม่ใช่แค่เรื่อง uptime — แต่รวมถึงการที่โรงงานลูกค้าผ่าน audit และไม่มีความเสี่ยงด้านกฎหมายสิ่งแวดล้อม
ดังนั้น All-Inclusive Subscription Plan จึงออกแบบให้ครอบคลุมในส่วนที่ AERZEN ควบคุมได้โดยตรง:
| รายการ | AERZEN All-Inclusive ครอบคลุม | โรงงาน (EHS) รับผิดชอบ |
|---|---|---|
| Drain valve (timer / zero-loss) | ตรวจสอบ + เปลี่ยนอะไหล่ ทุก PM cycle | แจ้งถ้าพบ leak หรือ noise ผิดปกติ |
| Drain maintenance log | บันทึกรายการทำ PM ทุกครั้ง (เอกสารที่ EHS ใช้ใน audit) | เก็บสำเนา + ใส่ใน ISO 14001 record |
| Coalescing filter media | ปรึกษา AERZEN ได้ — ขึ้นอยู่กับ package ที่เลือก | โรงงานจัดหา media เองในบางแพ็กเกจ |
| Oil-water separator unit | AERZEN จัดหาให้ได้ตาม project scope — ต้องระบุใน RFQ | โรงงานมักเป็นเจ้าของ separator unit เอง |
| Discharge sampling lab | ไม่รวม — EHS ต้องส่ง sample ออกห้องแล็บเอง | EHS ส่ง sample 2 ครั้ง/ปี ขั้นต่ำ |
| ISO 14001 Environmental Aspects Register | ไม่รวม — เป็นเอกสาร management system ของโรงงาน | EHS ดูแล — อ้างอิงสเปค AERZEN ได้ |
| 24/7 emergency callout ถ้า drain valve แตก | ครอบคลุม — Hotline 098-323-2626 ตลอด 24 ชม. | แจ้ง AERZEN ทันที |
การแบ่งความรับผิดชอบนี้ชัดเจนและเป็น ข้อได้เปรียบของ rental model: โรงงานไม่ต้องเก็บ spare part drain valve ไว้เอง
และมี documented PM record จาก AERZEN ที่สามารถนำเข้า ISO 14001 audit packet ได้โดยตรง
สำหรับรายละเอียด มาตรฐาน ISO 14001 และการนำไปใช้ในระบบ compressed air ทั้งหมด อ่านบทความหลักที่นี่
ภาพ: AERZEN HQ Marketing Library
7. FAQ — คำถามที่ทีม EHS ถามบ่อยเกี่ยวกับ Condensate Compliance
เครื่อง oil-free Class 0 ต้องมี oil-water separator ด้วยหรือ?
(1) pH ต่ำ 4.5–5.5 ต้องปรับก่อนปล่อยทิ้ง
(2) trace hydrocarbon จาก piping หรือ cross-contamination ได้
(3) dissolved metals จาก pipe corrosion
กฎหมาย DIW ไม่มีข้อยกเว้นสำหรับ oil-free equipment — ค่ามาตรฐานน้ำทิ้งใช้กับน้ำทิ้งทุกประเภทในโรงงาน
ความแตกต่างระหว่าง timer drain และ zero-loss drain ในแง่ค่าพลังงานคืออะไร?
สำหรับ compressor 75 kW ที่ generate 500 scfm — air loss 5% = 25 scfm = พลังงานสูญเปล่าประมาณ 3.75 kW ตลอดเวลา
Zero-loss drain ปิด air ก่อนเปิด condensate — air loss = 0
ROI ของ zero-loss drain ในระบบ 75+ kW จะคืนทุนภายใน 12–18 เดือน จากค่าไฟที่ประหยัด
DIW ตรวจบ่อยแค่ไหน และโทษคืออะไร?
โทษตาม พ.ร.บ. โรงงาน พ.ศ. 2535 มาตรา 45: ปรับไม่เกิน มูลค่าตามที่ตกลง + จำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ
กรณีร้ายแรง (น้ำทิ้งสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม): สั่งหยุดกระบวนการผลิต หรือสั่งปิดโรงงาน
การมีระบบบำบัดครบและเอกสาร ISO 14001 ที่สมบูรณ์ช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมีนัยสำคัญ
ถ้าส่ง condensate ออกไปกำจัดภายนอก (ไม่ discharge ในโรงงาน) ยังต้องมีระบบบำบัดไหม?
ก็ไม่จำเป็นต้องผ่านเกณฑ์ DIW น้ำทิ้ง แต่ยังต้องมี:
(1) Hazardous Waste Manifest (ใบกำกับการขนส่งของเสียอันตราย — ถ้า condensate มีน้ำมันเกินเกณฑ์)
(2) บันทึกปริมาณ + บริษัทที่รับไป ในรายงาน EHS ประจำปี
แนวทางนี้ถูกกว่าในช่วงแรก แต่มีค่าใช้จ่ายต่อเนื่อง — เหมาะกับโรงงานขนาดเล็กที่ condensate volume ต่ำ
AERZEN Rental ช่วยออกแบบระบบ condensate treatment ให้ได้ไหม?
ไม่ได้จำหน่าย treatment equipment โดยตรง แต่สามารถประสาน vendor ท้องถิ่นที่มีประสบการณ์ในกลุ่มอุตสาหกรรมเดียวกันได้
ติดต่อ: thai@aerzenrental.com หรือ 098-323-2626
ISO 14001 กำหนดความถี่ lab test ไว้ที่เท่าไร?
ในทางปฏิบัติ, auditor ส่วนใหญ่คาดหวัง lab test อย่างน้อย 2 ครั้ง/ปี (ฤดูฝน + ฤดูแล้ง) เพราะ condensate volume ไทยเปลี่ยนตามฤดูกาล
ถ้าผล non-conform ต้องทำ corrective action และ test ซ้ำภายใน 90 วัน
ปรึกษา Condensate Management สำหรับโรงงานคุณ
ทีมวิศวกร AERZEN Rental Thailand ให้ Site Assessment ฟรี — ประเมิน condensate volume, ระบบ drain, และช่วยเตรียมเอกสาร EHS สำหรับ ISO 14001 audit
Subscription Plan all-inclusive ครอบคลุม PM record ที่ audit-ready ทุก cycle
- CAGI (Compressed Air & Gas Institute). Condensate Management in Compressed Air Systems. Technical white paper. cagi.org
- ISO 8573-1:2010 — Compressed air — Part 1: Contaminants and purity classes. Geneva: International Organization for Standardization. iso.org
- กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW). ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน พ.ศ. 2560. diw.go.th
- Compressed Air & Gas Institute (CAGI). Compressed Air & Gas Handbook, 7th Edition. Section 8: Air Treatment and Piping.
- Donaldson Company. Condensate Management Technical Guide — coalescing filter performance standards and media replacement intervals. Technical bulletin TB-40012.
- ISO 14001:2015 — Environmental management systems — Requirements with guidance for use. Clause 9.1 (Monitoring, measurement, analysis and evaluation) and Clause 6.1.2 (Environmental aspects). iso.org
✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
บทความที่เกี่ยวข้อง
BVO Oil-Free Blower Rental | ISO 8573-1 Class 0 Positive Displacement
Bvo Oil-free Blower ...
อ่านต่อ →
