ควบคุมเสียง Blower ระหว่างการติดตั้งแบบเช่า: กฎกระทรวงกรมโรงงาน พ.ศ. 2549 (85 dB), Silencer กับ Acoustic Enclosure และ SLA ที่ผูกพันระดับเสียงในสัญญา

การเช่า Blower สำหรับโรงงานในไทยไม่ได้จบที่การส่งมอบอุปกรณ์ที่ทำงานได้ — มันจบที่การส่งมอบอุปกรณ์ที่ ทำงานได้ภายใน Noise Limit ที่กฎหมายกำหนด กฎกระทรวงฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2549) ออกตามความในพระราชบัญญัติโรงงาน กำหนดว่า Equivalent Continuous Sound Level (Leq) ที่ขอบเขตโรงงานต้องไม่เกิน 85 dB(A) ในช่วงเวลากลางวัน (07:00–22:00) — ซึ่งแตกต่างจากมาตรฐาน Workplace Exposure Limit ของ OSHA หรือ ILO ที่วัด TWA ที่หูของพนักงาน บทความนี้อธิบายว่า HSE Engineer ควรวิเคราะห์ Noise Path อย่างไร เปรียบเทียบ Insertion Loss ของ Silencer กับ Acoustic Enclosure ในสถานการณ์ติดตั้งจริง และที่สำคัญ — ควรขอ SLA ที่ระบุ Noise Envelope ในสัญญาเช่าอย่างไรก่อนเซ็น

1. ทำไมระดับเสียง Blower ในงานเช่าถึงสำคัญกว่าที่คิด

AERZEN ออกแบบ blower และ compressor มาตั้งแต่ปี 1864 — และหนึ่งในบทเรียนที่สะสมมา 160 ปีคือ เสียงไม่เคยเป็นปัญหาของแค่ห้อง Machine Room เส้นทางเสียงจาก Positive Displacement Blower เดินทางผ่าน 3 เส้นทางพร้อมกัน: อากาศ (Air-Borne), โครงสร้าง (Structure-Borne) และท่อ (Duct-Borne) ซึ่งหมายความว่า การวาง Blower ไว้ในห้องปิดโดยไม่วิเคราะห์ Dominant Path ล่วงหน้า อาจแก้ปัญหาได้เพียงหนึ่งเส้นทาง ขณะที่อีกสองเส้นทางยังส่งผ่านไปถึงขอบเขตโรงงาน

สำหรับงานเช่า ความซับซ้อนเพิ่มขึ้นอีกชั้นหนึ่ง: Blower Rental Unit ถูกส่งมาพร้อม Skid ที่ออกแบบมาสำหรับ Base Footprint เฉพาะ การติดตั้ง Temporary Foundation หรือ Vibration Isolation Pad ในพื้นที่โรงงานที่มีข้อจำกัด (พื้น GFRC, ระบบ Drainage, ระยะห่างกำแพง) ทำให้ Structure-Borne Path เปลี่ยนแปลงได้ในแต่ละงาน นี่คือเหตุผลที่ SLA ที่ดีต้องผูกพันกับ Noise Measurement ที่ Site จริง ไม่ใช่เพียง Nameplate Sound Power Level จาก Factory Test

2. กฎกระทรวงกรมโรงงาน พ.ศ. 2549: ตัวเลข 85 dB(A) หมายถึงอะไรในทางปฏิบัติ

กฎกระทรวงฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2549) ออกตาม พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 กำหนดมาตรฐานควบคุมเสียงรบกวนจากโรงงานอุตสาหกรรม โดยมีตัวแปรหลักที่ HSE Engineer ต้องเข้าใจ 3 ชั้น:

ตัวอย่างเชิงปฏิบัติ: ถ้าโรงงานตั้ง Rental Blower BVO ขนาด 55 kW ไว้ในพื้นที่กลางแจ้ง ห่างจากขอบรั้ว 25 เมตร และ Sound Power Level (L_WA) ของหน่วยนั้นอยู่ที่ 92 dB(A) การประมาณ Sound Pressure Level ที่รั้วด้วย Free-Field Propagation (หักลด 20·log(r₂/r₁)) จะได้ประมาณ 65–68 dB(A) — ซึ่งอยู่ในขีดจำกัดกลางวัน แต่ถ้ามีผนังสะท้อนเสียงอยู่ด้านหนึ่ง หรือโรงงานตั้งอยู่ใกล้ชุมชน กฎกระทรวงอาจกำหนด Limit ที่เข้มงวดขึ้นตาม Zoning Category ซึ่ง DIW พิจารณาตาม ข้อบัญญัติท้องถิ่นและประเภทพื้นที่

3. วิเคราะห์เส้นทางเสียงก่อนเลือกมาตรการ: Dominant Source คืออะไร

ก่อนตัดสินใจระหว่าง Silencer กับ Acoustic Enclosure — หรือการใช้ทั้งสอง — วิศวกรต้องระบุก่อนว่า Dominant Noise Source คืออะไร เพราะแต่ละ Source ตอบสนองต่อมาตรการต่างกัน

วิธีระบุ Dominant Source อย่างเป็นระบบคือการวัด Sound Intensity Mapping รอบตัว Blower ด้วย 2-microphone Probe ตาม ISO 9614-2 ซึ่งช่วยระบุ Direction ของ Sound Energy Flux ได้โดยตรง ทำให้วิศวกรทราบว่า เสียงส่วนใหญ่มาจาก Inlet Port, Casing หรือ Foundation โดยไม่ต้องเดา แต่ในกรณี Rental Deployment ที่เวลาจำกัด วิธีประมาณด่วนคือการใช้ Class 1 Sound Level Meter วัด L_p ในแต่ละตำแหน่งรอบ Blower (1 m grid) และเปรียบเทียบ Level ที่ Inlet Port, Discharge Port และ Casing Side

4. Inlet และ Discharge Silencer: Insertion Loss ที่วัดได้จริงและข้อจำกัด

4.1 ประเภท Silencer และกลไกการลดเสียง

Silencer สำหรับ Blower แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลักตามกลไก:

• Reactive Silencer (Expansion Chamber) — ใช้การเปลี่ยนแปลงหน้าตัดท่อเพื่อสร้าง Acoustic Impedance Mismatch ทำให้ Sound Wave สะท้อนกลับและหักล้างกัน มีประสิทธิภาพสูงที่ความถี่ต่ำ (50–500 Hz) ซึ่งตรงกับ Blade Pass Frequency ของ Blower Rotor — เหมาะมากสำหรับ Inlet Silencer ของ Positive Displacement Blower
• Absorptive Silencer (Dissipative) — บุด้านในด้วยวัสดุดูดซับเสียง (Mineral Wool, Glass Fiber) ซึ่งแปลง Sound Energy เป็นความร้อน มีประสิทธิภาพดีที่ Mid-to-High Frequency (500 Hz–8 kHz) — เหมาะสำหรับ Discharge Side ที่มี Turbulence Noise สูง

ในทางปฏิบัติ Silencer สำหรับ Blower มักเป็น Combination Design คือมีส่วน Reactive (ลด Pulsation) และส่วน Absorptive (ลด Turbulence) รวมกัน เรียกว่า Reactive-Dissipative Silencer

4.2 Insertion Loss คืออะไรและวัดอย่างไร

Insertion Loss (IL) คือผลต่างของ Sound Power Level ที่จุดอ้างอิงก่อนและหลังติดตั้ง Silencer โดยไม่เปลี่ยนแปลง Source:

IL = L_W(without silencer) − L_W(with silencer) [dB]

วัดตาม ISO 11820 (Measurement on Silencers In Situ) หรือ ISO 7235 (Measurement in Laboratory) — ค่าจาก Lab มักสูงกว่า In-Situ 2–5 dB เพราะสภาพโรงงานจริงมี Backpressure, Flow Turbulence และ Bypass Leakage

4.3 ข้อจำกัดของ Silencer ที่ต้องรู้ก่อนเลือก

• Silencer ไม่ลดเสียง Casing Radiation: ถ้า Dominant Source คือ Gear Noise หรือ Bearing Noise ที่แผ่จาก Casing โดยตรง Silencer ที่ Port จะไม่ช่วย — ต้องการ Acoustic Enclosure
• Pressure Drop: Silencer เพิ่ม Pressure Drop ที่ Inlet/Discharge ส่งผลต่อ Flow Rate และ Power Consumption วิศวกรต้องตรวจ Performance Curve ของ Blower ว่ายังทำงานใน Operating Region ที่ต้องการหลังติดตั้ง Silencer
• Regenerated Noise (Self-Noise): ถ้า Air Velocity ใน Silencer เกิน 10 m/s จะเกิด Turbulence Noise จาก Silencer เองซึ่งอาจ Dominate ที่ Mid-High Frequency
• Moisture Condensation: ใน Discharge Side ที่ Process Air มีความชื้นสูง Condensation สะสมใน Absorptive Lining ลด IL ลงได้ 3–6 dB ในระยะยาว — ต้องมี Condensate Trap

5. Acoustic Enclosure: การลดเสียงแบบครบวงจรและสิ่งที่ต้องออกแบบร่วม

5.1 หลักการทำงานของ Acoustic Enclosure

Acoustic Enclosure (หรือ Sound Hood / Acoustic Cabinet) ครอบ Blower ทั้งหน่วยเพื่อลดเสียงจาก ทุก Radiation Surface พร้อมกัน ผนัง Enclosure ทำงานด้วยสองกลไก:

1. Sound Transmission Loss (TL): ผนังที่มีมวลสูง (Steel Panel ≥ 2 mm) ลด Sound Energy ที่ผ่านทะลุ — ปรากฏการณ์ Mass Law: เพิ่มมวลผนัง 2 เท่า = เพิ่ม TL ประมาณ 6 dB
2. Sound Absorption ภายใน: Absorptive Lining (Rockwool / Polyester Fiber ≥ 50 mm) บนผนังด้านใน ลด Sound Build-Up ภายใน Enclosure ที่เกิดจาก Reverberation — ถ้าไม่มี Lining เสียงภายในสะสมจนทะลุผนังด้วยระดับสูงขึ้น

การลดเสียงรวม (Insertion Loss ของ Enclosure ตาม ISO 11546-1) คือ:

IL_enc = TL + 10·log(Absorption Area / Radiation Area) [dB]

ในทางปฏิบัติ ค่า IL ที่วัดได้จาก Acoustic Enclosure สำหรับ Positive Displacement Blower อยู่ที่ 15–25 dB(A) ขึ้นกับ:

• ความหนาและมวลของผนัง Steel Panel
• ความหนาและประเภทของ Absorptive Lining
• จำนวนและขนาดของ Openings (ช่องระบายอากาศ, Inlet/Outlet Pipe Penetration, Cable Entries)
• คุณภาพของ Acoustic Seals รอบ Opening ทุกจุด

5.2 Trade-Off ของ Acoustic Enclosure ในงาน Rental

6. เปรียบเทียบ Silencer กับ Acoustic Enclosure: ตารางตัดสินใจสำหรับ HSE

7. SLA ในสัญญาเช่า: ข้อความที่ควรอยู่ในสัญญาและวิธีตรวจสอบก่อนรับมอบงาน

สัญญาเช่า Blower มาตรฐานส่วนใหญ่ระบุ Nameplate Specification เช่น Flow Rate, Pressure, Power แต่ไม่ได้ระบุ Acoustic Performance at Site ซึ่งเป็น Gap ที่ HSE Engineer ต้องปิดก่อนลงนาม SLA ที่มี Noise Clause ที่แข็งแรงจะครอบคลุม 4 ส่วน:

7.1 ส่วนที่ 1 — Noise Specification ณ จุดส่งมอบ

ตัวอย่างข้อความ SLA:

“The Supplier shall deliver the Blower Unit in a configuration such that the A-weighted Sound Pressure Level measured at 1 metre from the machine surface in any direction shall not exceed [X] dB(A) under the agreed Operating Conditions (Flow Rate Q = ___ m³/h, Differential Pressure ΔP = ___ mbar). Measurement shall be performed per ISO 3744:2010 (or in-situ equivalent) on Day 1 of commissioning. If the measured level exceeds [X] dB(A), the Supplier shall remedy within [Y] working days at no additional cost to the Lessee.”

ค่า [X] ที่เหมาะสมสำหรับ Rental Blower ทั่วไปในโรงงานไทย (คำนึงถึง Propagation ถึงขอบเขต 85 dB(A)):

7.2 ส่วนที่ 2 — Measurement Protocol

ระบุใน SLA ว่าการวัดใช้มาตรฐานใด:

• ISO 3744:2010 — Sound Power Level ของ Machinery (วิธี Engineering Grade)
• ISO 9614-2 — Sound Intensity Method (ถ้าต้องการระบุ Dominant Source)
• หรือ In-Situ Measurement Protocol ที่ตกลงร่วมกัน — ระบุ Microphone Position (Grid), Averaging Time (≥ 1 minute Leq), Weather Condition (Wind < 5 m/s, ไม่ฝน), และ Background Noise Correction (ถ้า L_background อยู่ภายใน 10 dB ของ L_total)

7.3 ส่วนที่ 3 — Remedy Obligation ของ Supplier

ระบุให้ชัดว่า ถ้า Supplier ไม่สามารถส่งมอบ Unit ที่อยู่ใน Noise Envelope ภายใน Remedy Period ที่ตกลงกัน Lessee มีสิทธิ์ดำเนินการใด เช่น:

• ขอ Unit ทดแทน (Replacement Unit)
• ขอ Acoustic Upgrade (Enclosure หรือ Silencer เพิ่มเติม) โดยไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม
• ลด Rental Fee ตามสัดส่วน (Proportional Reduction) สำหรับช่วงเวลาที่ไม่ Compliant
• Terminate Agreement โดยไม่มี Penalty ถ้า Non-Compliance เกิน [Z] วัน

7.4 ส่วนที่ 4 — Change-in-Operating-Condition Protocol

ระดับเสียงของ Blower เปลี่ยนตาม Operating Point — ถ้าโรงงานเพิ่ม Backpressure หรือเปลี่ยน Duty Point ระหว่างสัญญา SLA ควรระบุว่าต้องทำการวัดซ้ำและ Supplier ต้อง Re-validate Noise Compliance ภายใต้ Operating Condition ใหม่

8. Checklist ปฏิบัติสำหรับ HSE Engineer ก่อนและหลังติดตั้ง Rental Blower

Checklist นี้แบ่งออกเป็น 3 ช่วงเวลา: ก่อนสั่งซื้อ, วันติดตั้ง และ 30 วันแรกหลัง Commissioning

8.1 ก่อนสั่งซื้อ / ลงนาม Rental Agreement

• 
  วัดหรือประมาณ Background Noise ที่ขอบเขตโรงงานก่อนติดตั้ง (L_background) และเปรียบเทียบกับ Limit 85 dB(A) — Gap เท่าไร
• 
  ระบุ Dominant Noise Source ของ Blower รุ่นที่จะเช่า: ดู Factory Test Report (ISO 3744) L_WA — รุ่น AERZEN BVO และ Delta Hybrid มี L_WA ที่ระบุใน Datasheet
• 
  คำนวณ Predicted L_p ที่ขอบเขตด้วย Free-Field Approximation (หรือ ISO 9613-2 Model ถ้ามีเวลา) — ถ้า Predicted ≥ 80 dB(A) ให้กำหนด Mitigation ใน Spec
• 
  ระบุ Noise Envelope ใน Purchase Order: “Deliver within [X] dB(A) at 1 m measured per ISO 3744” — อย่าให้ Supplier Interpret เอง
• 
  ระบุ Acoustic Option ที่ต้องการ: Inlet Silencer / Discharge Silencer / Acoustic Enclosure / Combination — ขอ Supplier ยืนยัน IL Value ที่รับประกันใน SLA
• 
  ตรวจสอบ Operation Hours: ถ้า Blower ทำงานกลางคืน (22:00–07:00) Limit ลงมาเป็น 70 dB(A) ที่ขอบเขต — ต้องการ Mitigation ที่เข้มข้นกว่า
• 
  ตรวจสอบ Zoning ของพื้นที่: โรงงานในนิคมอุตสาหกรรมอาจมี Internal Zoning Rule ที่เข้มงวดกว่ากฎกระทรวง 2549 — สอบถาม Estate Authority

8.2 วันติดตั้งและ Commissioning

• 
  ตรวจสอบ Anti-Vibration Mount บน Skid: Rubber Pad หรือ Spring Isolator ติดตั้งครบทุก Support Point หรือไม่ — Structure-Borne Path เริ่มที่นี่
• 
  ตรวจสอบ Flexible Connector ที่ Inlet/Outlet Pipe — ป้องกัน Vibration Transmission ไปท่อกระจายเป็น Structure-Borne Noise
• 
  วัด L_p ที่ 1 m ทุกทิศทาง (4 จุด + บน) หลัง Run-Up ที่ Design Duty Point — บันทึกเป็น Commissioning Record
• 
  วัด L_p ที่ขอบเขตโรงงาน ≥ 3 จุดที่ใกล้ Blower — เปรียบเทียบกับ Limit 85 dB(A) (กลางวัน) หรือ 70 dB(A) (กลางคืน)
• 
  ถ้า Blower มี Acoustic Enclosure: ทดสอบ Access Door Seal โดยฟัง Leakage Sound เมื่อ Blower เดิน — ถ้าได้ยิน Tonal Sound จาก Door Edge ต้องปรับ Seal ก่อน Accept
• 
  ออก Non-Conformance Report (NCR) ถ้า Commissioning Measurement เกิน Noise Envelope ใน SLA — ส่ง Supplier ทันที

8.3 การ Monitor ระหว่างการเช่า (30 วันแรกและ Periodic)

• 
  ตั้ง Periodic Noise Survey ทุก 90 วัน หรือเมื่อมีการเปลี่ยน Operating Point — บันทึกลง HSE Log
• 
  ตรวจสอบ Silencer Condition: ฟัง IL Degradation (เสียงดังขึ้น), ตรวจ Condensate Trap (Discharge Silencer), ตรวจ Lining Integrity ถ้า Absorptive
• 
  ถ้ารับ Complaint จาก Neighboring Operation หรือชุมชน: ทำ Complaint Investigation Measurement ทันที ตาม DIW Complaint Investigation Protocol ก่อนที่เจ้าหน้าที่ DIW จะเข้าตรวจ

9. คำถามที่พบบ่อย

Last technical review: 2026-06-03 · ข้อมูลกฎหมาย: กฎกระทรวงฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2549) ออกตาม พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2535 ·
ISO References: ISO 3744:2010, ISO 11546-1, ISO 9613-2, ISO 11820 ·
AERZEN Product Data: AERZEN HQ Marketing Library 2026