วัดเสียง Blower ตาม ISO 3744 ทำอย่างไรให้ผ่านกฎหมายไทย

ตามที่ AERZEN ออกแบบและพัฒนา Blower Technology มาตั้งแต่ปี 1864 หนึ่งในปัจจัยที่ EHS Manager ต้องพิจารณาตั้งแต่ขั้นตอนการเลือกอุปกรณ์คือ ระดับเสียงที่อุปกรณ์ผลิต และวิธีการวัดที่สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและกฎหมายภายในประเทศ

Blower ในอุตสาหกรรมเป็นแหล่งกำเนิดเสียงที่มีนัยสำคัญ — โดยเฉพาะในระบบที่ทำงานต่อเนื่อง 24/7 ทั้งในแง่ความปลอดภัยของพนักงาน (Occupational Noise Exposure) และการปฏิบัติตามกฎหมายสิ่งแวดล้อม (Ambient Noise Compliance) การวัดที่ถูกวิธีตั้งแต่ต้นช่วยให้ EHS Manager มีข้อมูลที่เชื่อถือได้สำหรับการรายงานและการวางแผนมาตรการลดเสียง

กรอบมาตรฐานการวัดเสียงอุตสาหกรรม: ISO 3744 คืออะไร

ISO 3744 คือมาตรฐานสากลที่กำหนดวิธีการวัด Sound Power Level (LW) ของแหล่งกำเนิดเสียงในสภาพแวดล้อมใกล้เคียงกับ Free Field (Essentially Free Field over a Reflecting Plane) โดยมีความถูกต้องระดับ Grade 2 (Engineering Method)

อ้างอิง: ISO 3744:2010 — Acoustics — Determination of sound power levels and sound energy levels of noise sources using sound pressure — Engineering methods for an essentially free field over a reflecting plane

ISO 3744 เหมาะกับการวัด Blower และ Compressor เพราะ:

• ใช้ Measurement Surface ที่กำหนดไว้ชัดเจนรอบแหล่งกำเนิดเสียง
• คำนึงถึง Background Noise Correction ซึ่งสำคัญมากในสภาพแวดล้อมโรงงาน
• สามารถคำนวณ Sound Power Level ที่เป็น Machine Characteristic ไม่ขึ้นกับสภาพแวดล้อม ทำให้เปรียบเทียบระหว่างอุปกรณ์ได้

มาตรฐานที่เกี่ยวข้องในบริบทของประเทศไทย

EHS Manager ในประเทศไทยต้องดูแลให้สอดคล้องกับ 2 กรอบหลัก:

กฎหมายสิ่งแวดล้อม (Ambient Noise)

กรมควบคุมมลพิษ (PCD) กำหนดมาตรฐานค่าเสียงรบกวน (Noise Standard) ตามประกาศกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม:

อ้างอิง: ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 29 (พ.ศ. 2550)

ความปลอดภัยในการทำงาน (Occupational Noise)

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กำหนดว่าพนักงานที่รับเสียงเฉลี่ยเกิน 90 dBA ตลอด 8 ชั่วโมง ต้องมีมาตรการป้องกัน เช่น การใช้อุปกรณ์ป้องกันเสียงหรือการลดเสียงที่แหล่งกำเนิด อ้างอิงกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับความร้อน แสงสว่าง และเสียง พ.ศ. 2559

หลักการของ ISO 3744: Measurement Surface Method

ISO 3744 ใช้แนวคิด Measurement Surface ที่ล้อมรอบแหล่งกำเนิดเสียง โดยวัด Sound Pressure Level ที่จุดต่าง ๆ บน Surface นั้น แล้วคำนวณออกมาเป็น Sound Power Level

ขั้นที่ 1: กำหนด Reference Box

สร้าง Reference Box ล้อมรอบ Blower โดยมีระยะ d = 1 เมตร จากจุดโปรเจกชันของ Blower ในแต่ละด้าน ขนาดของ Reference Box จะกำหนดตำแหน่งจุดวัดบน Measurement Surface

สำหรับ Blower ขนาดกลาง (ความยาว < 3 เมตร) มักใช้ Measurement Surface แบบ Hemisphere หรือ Rectangular Parallelepiped

ขั้นที่ 2: กำหนดจุดวัด (Microphone Positions)

ISO 3744 กำหนดจำนวนจุดวัดตามรูปร่าง Measurement Surface:

• Hemisphere — ใช้ 10 จุดมาตรฐาน (ตามที่กำหนดในมาตรฐาน)
• Rectangular Parallelepiped — ใช้ 12 จุดขึ้นไป ขึ้นกับขนาดอุปกรณ์

ระยะห่างจากแหล่งกำเนิดเสียงถึง Microphone ต้องไม่น้อยกว่าระยะที่กำหนด (โดยทั่วไป 1 เมตรจาก Reference Box)

ขั้นที่ 3: Background Noise Correction

นี่คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในสภาพแวดล้อมโรงงาน:

1. วัด Sound Pressure Level ขณะ Blower ทำงาน (L_p,m)
2. วัด Background Noise Level ขณะ Blower ปิด (L_p,b)
3. คำนวณ Correction Factor K1A ตามความแตกต่างระหว่าง L_p,m กับ L_p,b

ขั้นที่ 4: คำนวณ Time-Averaged Sound Pressure Level

คำนวณค่าเฉลี่ยพลังงานเสียง (Energy-Averaged) จากจุดวัดทั้งหมดบน Measurement Surface

ขั้นที่ 5: คำนวณ Sound Power Level (LW)

LW = L̄p + 10 log(S/S₀)

โดยที่:

• L̄p = ค่าเฉลี่ยพลังงานเสียงที่ Measurement Surface
• S = พื้นที่ Measurement Surface (m²)
• S₀ = 1 m² (Reference Area)

ผลลัพธ์ LW มีหน่วยเป็น dB re 1 pW (pico-Watt)

อุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับการวัดตาม ISO 3744

เครื่องมือทั้งหมดต้องได้รับการ Calibrate ตามมาตรฐานก่อนและหลังการวัด

ข้อพิจารณาเฉพาะสำหรับ Blower ในสภาพแวดล้อมโรงงาน

Blower ติดตั้งใน Enclosure หรือ Acoustic Hood

ถ้า Blower อยู่ใน Sound Enclosure Measurement Surface อาจต้องปรับให้ล้อมรอบ Enclosure แทน อ้างอิง ISO 3744 Annex ที่เกี่ยวข้องกับ Partial Enclosures

Duct-Connected Inlet/Outlet

Blower ที่ต่อกับ Duct ระบบ Inlet และ Outlet อาจเป็นแหล่งกำเนิดเสียงรองที่สำคัญ ISO 3744 ครอบคลุมเฉพาะเสียงจากตัวเครื่อง (Structure-Borne และ Casing Radiation) ส่วนเสียงจาก Duct อาจต้องวัดแยก

Pulse และ Tonal Noise

Screw Blower มีลักษณะ Tonal Noise ที่ความถี่ Lobe Pass Frequency (LPF = RPM × Number of Lobes / 60) ซึ่งสังเกตได้ชัดใน Frequency Spectrum สำหรับ EHS Manager ที่ต้องการ Octave Band Analysis ควรวัดด้วย SLM ที่มี Real-Time Frequency Analyzer

กรณีศึกษา: โรงงานน้ำดื่มใน Eastern Region (ข้อมูล anonymized)

โรงงานผลิตน้ำดื่มในเขตนิคมอุตสาหกรรมชายฝั่งตะวันออกถูก Complaint จากชุมชนใกล้เคียงเรื่องเสียงรบกวนจากระบบ Aeration Blower ที่ทำงานกลางดึก ทีม EHS ทำการวัด Background Noise เฉลี่ยกลางดึกอยู่ที่ 47 dBA และวัด Ambient Noise ขณะ Blower ทำงานได้ 62 dBA ที่รั้วโรงงาน ซึ่งเกินค่ามาตรฐาน PCD สำหรับพื้นที่ชายแดนโรงงาน/ที่อยู่อาศัย

จากการวิเคราะห์ Source ด้วย ISO 3744 พบว่า Sound Power Level ของ Blower Unit (ติดตั้งกลางแจ้ง) อยู่ที่ 98 dB(A) LW มาตรการที่ดำเนินการ:

1. ติดตั้ง Acoustic Enclosure ลด LW ได้ประมาณ 12–15 dB
2. เพิ่ม Silencer ที่ Inlet และ Outlet
3. วัดซ้ำหลังมาตรการ — Ambient Noise ที่รั้วลดเหลือ 53 dBA ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐาน

บทเรียน: การวัดด้วยวิธี ISO 3744 ก่อนและหลังมาตรการช่วยให้ EHS Manager มีข้อมูลเชิงปริมาณสำหรับรายงานต่อ PCD และตอบ Complaint ชุมชนได้อย่างมีหลักฐาน

ระดับเสียงทั่วไปของ AERZEN Blower

AERZEN ระบุ Sound Pressure Level (SPL) วัดที่ระยะ 1 เมตรจากเครื่อง (ไม่ใช่ Sound Power Level) ไว้ใน Technical Data Sheet ของแต่ละรุ่น ตัวอย่างเช่น Screw Blower รุ่นมาตรฐานในซีรีส์ DVO และ BVO มี SPL ทั่วไปอยู่ในช่วง 72–85 dB(A) ที่ 1 เมตร ขึ้นกับขนาดและ Operating Point

สำหรับการใช้งานที่ต้องการ Noise Level ต่ำเป็นพิเศษ AERZEN เสนอ Optional Sound Enclosure และ Silencer Package — ควรระบุความต้องการนี้ในขั้นตอน Specification เพื่อให้วิศวกรประเมิน Solution ที่เหมาะสม

หมายเหตุ: ค่า SPL ที่ระบุใน Datasheet วัดในสภาพ Free Field — ค่าจริงในสภาพติดตั้งจริงจะแตกต่างขึ้นกับการสะท้อนเสียงจากโครงสร้างและอุปกรณ์ข้างเคียง

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q1: ความแตกต่างระหว่าง Sound Pressure Level (SPL) และ Sound Power Level (LW) คืออะไร?

A: SPL คือระดับเสียงที่วัดได้ ณ จุดใดจุดหนึ่ง (dB re 20 µPa) ซึ่งเปลี่ยนตามระยะทางและสภาพแวดล้อม LW คือกำลังเสียงที่แหล่งกำเนิดแผ่ออกมา (dB re 1 pW) เป็น Machine Characteristic ที่ไม่ขึ้นกับสภาพแวดล้อม ISO 3744 ใช้วัด LW

Q2: EHS Manager ต้องวัดเสียง Blower บ่อยแค่ไหน?

A: ไม่มีความถี่บังคับโดยตรงในกฎหมายไทย แต่แนะนำให้วัดหลังติดตั้ง, หลังการบำรุงรักษาหลัก, และเมื่อมี Complaint จากพนักงานหรือชุมชน สำหรับ Blower ที่เช่า ควรตกลงกับผู้ให้เช่าว่าจะมีข้อมูล Sound Level จาก Commissioning Test หรือไม่

Q3: ISO 3744 แตกต่างจาก ISO 3746 และ ISO 9614 อย่างไร?

A: ISO 3746 เป็น Survey Method (Grade 3) ความถูกต้องต่ำกว่า ใช้เร็วกว่า ISO 3744 เป็น Engineering Method (Grade 2) — เหมาะสำหรับการรายงาน Compliance ISO 9614 ใช้ Sound Intensity Method ซับซ้อนกว่า เหมาะกับสภาพแวดล้อมที่มี Background Noise สูงมาก

Q4: ถ้า Background Noise ใน Facility สูงมาก (เช่น เกินกว่า Blower เพียงเล็กน้อย) จะวัดตาม ISO 3744 ได้อย่างไร?

A: ISO 3744 กำหนดว่าถ้าความแตกต่างระหว่าง Total Noise และ Background Noise น้อยกว่า 3 dB การวัดไม่สามารถทำได้ตามมาตรฐาน ในกรณีนี้อาจต้องพิจารณาวัดที่เวลาที่ Background Noise ต่ำกว่า หรือใช้ ISO 9614 (Sound Intensity Method) แทน

Q5: Blower ที่เช่าจาก AERZEN Rental Thailand มีข้อมูล Noise Level ระบุหรือไม่?

A: ใช่ AERZEN ระบุ Sound Pressure Level ที่ 1 เมตรใน Technical Data Sheet ของทุกรุ่น EHS Manager สามารถขอข้อมูลนี้ในขั้นตอนการสอบถามราคาหรือการเลือกอุปกรณ์

Q6: มีข้อกำหนดพิเศษสำหรับ Blower ที่ติดตั้งในพื้นที่ EEC หรือไม่?

A: การปฏิบัติตามมาตรฐาน PCD และ กฎกระทรวงแรงงานยังคงบังคับ โรงงานในเขต EEC ที่อยู่ใกล้ชุมชนอาจมีเงื่อนไขเพิ่มเติมจาก EIA (Environmental Impact Assessment) ที่โรงงานได้รับ ควรตรวจสอบ EIA Report ของโรงงานเพื่อดูข้อกำหนด Noise ที่เฉพาะเจาะจง

ขั้นตอนถัดไปสำหรับ EHS Manager

การวัด Noise ตาม ISO 3744 ไม่ได้จบที่การวัดครั้งเดียว — แต่เป็นจุดเริ่มต้นของ Noise Management Program ที่ต้องรวม:

1. Baseline Measurement หลังติดตั้ง
2. Periodic Re-measurement ตามรอบ PM
3. Action Level ที่ชัดเจนสำหรับ Engineering Control
4. Documentation ที่รองรับการตรวจสอบจากหน่วยงานกำกับดูแล

ทีม AERZEN Rental Thailand พร้อมให้ข้อมูล Technical Specification รวมถึงตัวเลข Sound Level จาก Factory Test สำหรับอุปกรณ์ทุกรุ่น เพื่อช่วย EHS Manager ในการประเมิน Noise Impact ก่อนการติดตั้ง

ติดต่อทีม AERZEN Rental Thailand:

• โทรสำนักงาน: 038-015-488
• สายด่วน 24/7: 098-323-2626
• อีเมล: thai@aerzenrental.com
• เว็บไซต์: www.aerzenrentalth.com

Rent a solution. Expect performance.

แหล่งอ้างอิง:

1. ISO 3744:2010 — Acoustics — Determination of sound power levels and sound energy levels of noise sources using sound pressure — Engineering methods for an essentially free field over a reflecting plane. https://www.iso.org/
2. ISO 20816-1:2016 — Mechanical vibration — Measurement and evaluation of machine vibration. https://www.iso.org/
3. ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 29 (พ.ศ. 2550) — มาตรฐานค่าเสียงรบกวน. http://www.pcd.go.th
4. AERZEN AG — Blower Product Specifications and Technical Data. https://www.aerzen.com/products