บทความโดยภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

⏱️ เวลาอ่านประมาณ 30 นาที📅 1 ส.ค. 2026

แชร์:f LINE X

ISO 1217 — การวัด FAD และ Reference Conditions สำหรับ Blower และ Compressor

เผยแพร่: 1 มิถุนายน 2569
อ่าน: ประมาณ 10 นาที
หมวด: Technology & Compliance · ISO Standards
Pillar tag: iso-standards-fad-measurement

TL;DR — สรุปสาระสำคัญ

FAD (Free Air Delivery) คือปริมาณอากาศจริงที่ blower/compressor ส่งออก โดยปรับกลับสู่สภาวะอ้างอิง inlet ไม่ใช่ displacement volume ที่คำนวณทางเรขาคณิต
ISO 1217 Annex C กำหนด reference conditions ที่ 1 bar abs, 20°C, 0% relative humidity — เพื่อให้เปรียบเทียบผลิตภัณฑ์จากผู้ผลิตต่างกันได้อย่างยุติธรรม
โรงงานในประเทศไทย (40°C, 80% RH) ต้องคิด site correction factor ก่อนสั่งซื้อ — rated FAD ที่อ้างอิงตาม ISO 1217 จะลดลงประมาณ 8–11% เมื่อติดตั้งจริงในสภาพอากาศไทย

AERZEN ออกแบบและผลิต positive displacement blower และ compressor มาตั้งแต่ปี 1864 — และหนึ่งในปัญหาที่วิศวกรโรงงานในไทยพบซ้ำซากคือสั่งเครื่องตาม rated FAD แล้วพบว่า actual airflow ในสนามต่ำกว่าที่คาด ปัญหานี้มีรากที่ ISO 1217 และวิธีการแปลงค่าสู่สภาพอากาศไทย บทความนี้อธิบายกลไกทางเทคนิคของ Free Air Delivery ตั้งแต่นิยาม reference conditions ตาม Annex C ไปจนถึง site correction สำหรับ inlet temperature 40°C, relative humidity 80% ที่พบทั่วไปในอีสเทิร์นซีบอร์ด

FAD คืออะไร — และทำไมถึงไม่ใช่ Displacement Volume

Free Air Delivery (FAD) หรือปริมาณอากาศที่ส่งออกจริง คือปริมาณอากาศที่ blower หรือ compressor ดูดเข้าและส่งออกจริงในหน่วยเวลา โดยแปลงกลับ (referred back) ไปยังสภาวะของ inlet ที่ระบุ มีหน่วยเป็น m³/min หรือ m³/h

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือการสับสน FAD กับ Displacement Volume (หรือ Swept Volume) ซึ่งเป็นค่าที่คำนวณจากเรขาคณิตของ rotor หรือ piston — ไม่ใช่ค่าที่วัดจริง สองค่านี้ต่างกันเสมอ เนื่องจาก:

Volumetric efficiency losses — รั่วภายใน (internal leakage), re-expansion ของ residual gas
Inlet throttling — pressure drop ผ่านตัวกรอง valve ก่อนเข้า inlet
Thermal effects — อากาศร้อนขึ้นก่อน compression เริ่ม ทำให้ density ลด
Moisture content — อากาศชื้นมี partial pressure ของ water vapour ซึ่งลด partial pressure ของ dry air

หลักสำคัญ: Displacement Volume คือ “เพดานทางเรขาคณิต” — FAD คือ “สิ่งที่คุณได้จริง” FAD จะต่ำกว่า Displacement Volume เสมอ เนื่องจาก volumetric efficiency โดยทั่วไปอยู่ที่ 70–95% ขึ้นอยู่กับชนิดของเครื่อง

70–95%
Volumetric efficiency ทั่วไปสำหรับ positive displacement blower

1 bar abs
Reference pressure ตาม ISO 1217 Annex C

20°C / 0% RH
Reference temperature & humidity ตาม ISO 1217 Annex C

ISO 1217 Annex C — Reference Conditions และเหตุผลเบื้องหลัง

มาตรฐาน ISO 1217:2009+Amd.1:2016 — Displacement compressors — Acceptance tests เป็นฐานการทดสอบสมรรถนะที่ผู้ผลิต blower และ compressor ทั่วโลกใช้เพื่อรายงาน FAD อย่างเป็นมาตรฐาน

Annex C ของมาตรฐานนี้กำหนด “Reference Conditions” ที่ใช้ normalize ผลการทดสอบ ดังนี้:

พารามิเตอร์	ค่า Reference	เหตุผลที่เลือกค่านี้
Absolute pressure (p₀)	1 bar abs (100 kPa)	ใกล้เคียง standard atmosphere (1.01325 bar) เพื่อความสะดวกในการคำนวณ; ลด rounding error
Temperature (T₀)	20°C (293.15 K)	เป็น “ambient neutral” ที่ ISO และ DIN ใช้ร่วมกันมาตั้งแต่ทศวรรษ 1970; ไม่ใช่ฤดูหนาวยุโรปหรือร้อนจัดเขตร้อน
Relative humidity (φ₀)	0% (dry air)	กำจัด partial pressure ของ water vapour ออกจากการคำนวณ ทำให้เปรียบเทียบ dry air mass flow ได้ตรงไปตรงมา
Source: ISO 1217:2009+Amd.1:2016, Annex C. — การอ้างอิงค่าสเปคจาก AERZEN HQ product documentation ใช้ basis เดียวกัน

ทำไมต้อง 0% Relative Humidity?

อากาศชื้นมี water vapour ซึ่งมีน้ำหนักโมเลกุลต่ำกว่า dry air (H₂O = 18 g/mol เทียบกับ dry air ≈ 28.97 g/mol) เมื่อ RH สูง partial pressure ของ dry air ลดลง ทำให้ density ของ dry air ลดลงตาม Dalton’s Law of Partial Pressures หากรวม humidity ไว้ใน reference conditions ผู้ผลิตสองรายที่วัดในวันที่อากาศต่าง RH กันจะได้ค่าต่างกันแม้เครื่องเดียวกัน — ดังนั้น dry-air basis ที่ 0% RH จึงเป็น “ตัวหารร่วมสากล”

Site Correction Factor — คำนวณ FAD จริงในสภาพอากาศไทย

นี่คือจุดที่วิศวกรโรงงานในไทยพลาดกันบ่อย: rated FAD ใน datasheet วัดที่ 1 bar abs, 20°C, 0% RH แต่โรงงานในไทยทำงานที่สภาพแวดล้อมต่างออกไปอย่างมีนัยสำคัญ:

Inlet temperature: 35–42°C (ทั่วไป 40°C ในช่วงกลางวันฤดูร้อน)
Relative humidity: 70–90% (ทั่วไป 80%)
Site altitude: ใกล้ระดับน้ำทะเล → barometric pressure ≈ 1.013 bar abs

สูตร Site Correction Factor (SCF)

ตาม ISO 1217 Annex C และแนวทางของ CAGI (Compressed Air & Gas Institute) สูตรปรับค่า FAD จาก reference conditions สู่ site conditions มีรูปแบบดังนี้:

Site Correction Factor (SCF) — ISO 1217 Annex C basis
SCF = (p_site / p₀) × (T₀ / T_site) × [(p_site − φ_site × p_sat(T_site)) / (p₀ − φ₀ × p_sat(T₀))]

โดย:
p₀ = 1 bar abs (reference pressure)
T₀ = 293.15 K (20°C reference temperature)
φ₀ = 0 (reference relative humidity — dry air)
p_site = barometric pressure ณ ที่ติดตั้ง (bar abs)
T_site = inlet air temperature ณ ที่ติดตั้ง (K)
φ_site = relative humidity ณ ที่ติดตั้ง (0–1)
p_sat = saturation pressure of water vapour ที่อุณหภูมินั้น (bar)

ตัวอย่างคำนวณสำหรับโรงงานในชลบุรี:
p_site = 1.013 bar abs · T_site = 313.15 K (40°C) · φ_site = 0.80 · p_sat(40°C) ≈ 0.07384 bar

SCF = (1.013/1.000) × (293.15/313.15) × [(1.013 − 0.80×0.07384)/(1.000 − 0)]
≈ 1.013 × 0.9361 × 0.9545
≈ 0.905

หมายความว่า blower ที่มี rated FAD 100 m³/min ตาม ISO 1217 จะส่งออกได้จริงประมาณ 90.5 m³/min ในสภาพอากาศนี้ — ต่ำกว่า rated เกือบ 10%

ค่า SCF ทั่วไปสำหรับสภาพอากาศในภาคตะวันออกของไทย (ชลบุรี, ระยอง, ปราจีนบุรี):

สภาพอากาศ (Inlet)	Temperature	RH	SCF (≈)	FAD จริง จาก rated 100 m³/min
ISO 1217 Reference	20°C	0%	1.000	100.0 m³/min
ฤดูใบไม้ผลิ (TH ชายฝั่ง)	32°C	70%	≈ 0.942	94.2 m³/min
ฤดูร้อน กลางวัน (TH ชายฝั่ง)	40°C	80%	≈ 0.905	90.5 m³/min
ฤดูร้อน peak (TH inland)	42°C	85%	≈ 0.892	89.2 m³/min
การคำนวณอิงตาม ISO 1217 Annex C + Buck equation สำหรับ p_sat · ค่าเหล่านี้เป็น approximation เพื่อการวางแผน ติดต่อทีมวิศวกรรม AERZEN Rental Thailand เพื่อ site-specific sizing

คำเตือนสำหรับวิศวกรโรงงาน: หากสั่ง blower/compressor โดยใช้ rated FAD โดยตรง (ไม่คิด SCF) กระบวนการที่ต้องการ 100 m³/min จริงๆ อาจขาดแรงดัน/อัตราการไหลได้ถึง 8–11% ในช่วงฤดูร้อน ซึ่งส่งผลต่อ aeration efficiency, pneumatic conveying line balance, หรือ process pressure hold

การวัด FAD ในสนาม — Orifice Plate, Nozzle, และ Flow Computer

เมื่อต้องการยืนยัน FAD ของเครื่องที่ติดตั้งแล้ว (acceptance test หรือ performance audit) มาตรฐานหลักสำหรับการวัดใน field คือ ISO 9951 — Measurement of gas flow in closed conduits — Turbine meters และมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เช่น ISO 5167 (orifice plates / nozzles / Venturi)

วิธีการวัดหลักสามแบบ

วิธีการ	หลักการ	ความแม่นยำ	ข้อพิจารณา
Orifice Plate	วัด differential pressure ผ่าน orifice ในท่อ — อิง Bernoulli’s principle; มาตรฐาน ISO 5167-2	±1.5–2.5%	ติดตั้งถาวรได้ ต้องการ straight pipe run ≥ 5–10D upstream; pressure drop เพิ่มขึ้น
Flow Nozzle	คล้าย orifice แต่ profile เพรียวกว่า ลด pressure loss; มาตรฐาน ISO 5167-3	±1.0–1.5%	ผลิตและติดตั้งซับซ้อนกว่า orifice plate; นิยมใน acceptance test ที่ต้องการ accuracy สูง
Flow Computer + Transducers	วัด pressure, temperature, differential pressure แบบ real-time แล้ว compute ด้วย AGA/ISO equations	±0.5–1.0% (เมื่อ calibrate)	ต้องการ calibration certificate; เหมาะกับ continuous monitoring; ค่าใช้จ่ายสูงขึ้น
Reference: ISO 5167 series + ISO 9951 + CAGI Technical Resources. ความแม่นยำขึ้นอยู่กับ installation geometry, calibration frequency, และ process stability

สิ่งที่ต้องวัดและบันทึกร่วมกับ FAD

ISO 1217 ระบุว่าการรายงาน FAD ที่สมบูรณ์ต้องบันทึกพร้อมกันดังนี้:

Inlet absolute pressure (bar abs)
Inlet temperature (°C หรือ K)
Inlet relative humidity (%)
Discharge pressure (bar abs หรือ bar gauge)
Power input (kW) — สำหรับ specific power comparison
Speed (rpm) สำหรับ positive displacement machines

การรายงานแค่ volumetric flow โดยไม่ระบุ reference conditions ถือว่าไม่ครบถ้วนตาม ISO 1217 และไม่สามารถเปรียบเทียบกับ datasheet ของผู้ผลิตได้โดยตรง

ความสัมพันธ์ FAD กับ CAGI Datasheet — CAGI-3 และ CAGI-8

นอกจาก ISO 1217 แล้ว วิศวกรจัดซื้อมักเจอ CAGI Datasheets ซึ่งเป็นมาตรฐานการรายงานสมรรถนะที่กำหนดโดย Compressed Air and Gas Institute (CAGI) ซึ่งใช้กันแพร่หลายในอเมริกาเหนือและเริ่มเป็นที่ยอมรับในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

CAGI-3 vs CAGI-8

Format	ครอบคลุมเครื่องประเภทใด	Basis ที่ใช้	Key metrics
CAGI-3	Rotary screw compressors (oil-lubricated & oil-free) ขนาด ≤ 600 kW	ISO 1217 Annex C conditions (1 bar abs, 20°C, 0% RH)	Capacity (FAD, m³/min or CFM), Specific Package Input Power (kW/m³/min หรือ kW/100 CFM), Full-load package input power (kW), Full-load delivered FAD
CAGI-8	Positive displacement blowers (Roots-type, screw blowers, delta hybrid)	ISO 1217 Annex C conditions (1 bar abs, 20°C, 0% RH)	FAD (m³/min), Delivered pressure (bar g), Specific Power (kW/m³/min), Shaft power input
CAGI Datasheet formats CAGI-3 / CAGI-8: ข้อมูลจาก cagi.org Technical Resources. AERZEN BVO / BVS / Delta Hybrid Screw Blower มี CAGI-8 datasheet ขอจาก Application Engineering ของ AERZEN

เนื่องจากทั้ง ISO 1217 Annex C และ CAGI datasheet ใช้ reference conditions เดียวกัน (1 bar abs, 20°C, 0% RH) วิศวกรสามารถเปรียบเทียบ FAD ระหว่างผู้ผลิตต่างกันได้โดยตรง ตราบใดที่ทั้งสองยึด ISO 1217 Annex C basis หากผู้ผลิตรายใดรายงาน FAD ด้วย conditions อื่น (เช่น ambient อุณหภูมิสูงกว่า) ต้องแปลงกลับก่อนเปรียบเทียบ

AERZEN ประกาศ FAD ของ BVO Series, BVS Series, Delta Hybrid Screw Blower, และ TVO (oil-free screw compressor) บน CAGI-8 / ISO 1217 basis ทุกรุ่น ทำให้ผู้จัดซื้อในไทยสามารถ apply site correction factor ได้โดยตรงจาก datasheet ที่ให้มา ข้อมูลผลิตภัณฑ์เพิ่มเติมรวมถึง performance curves อ้างอิงได้จาก AERZEN HQ — Blowers and Compressors Product Range

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ oil-free compressed air และ ISO 8573-1 Class 0 compliance ซึ่งเป็นข้อกำหนดที่ใช้ควบคู่กับ FAD ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม, อิเล็กทรอนิกส์ และน้ำเสีย ดูที่ คู่มือ Oil-Free Air Rental Thailand และ เกี่ยวกับ AERZEN Rental Thailand และทีมวิศวกรรม

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

FAD กับ ANR (Actual Normal Reference) ต่างกันอย่างไร?

FAD (Free Air Delivery) และ ANR เป็นคำที่ใช้แทนกันได้บางส่วน แต่มีความละเอียดต่างกัน FAD ตาม ISO 1217 อ้างอิงกับ inlet conditions ที่ระบุ (Annex C: 1 bar abs, 20°C, 0% RH) ส่วน ANR (ตาม ISO 8778 / DIN 1343) อ้างอิงกับ normal conditions ที่ 0°C (273.15 K), 1.01325 bar, dry — ซึ่งเป็น basis ที่พบบ่อยในระบบ pneumatic สำหรับ compressed air distribution ปัจจุบัน ISO 1217 Annex C (20°C basis) เป็น standard ที่ใช้กันแพร่หลายกว่าสำหรับ compressor และ blower performance rating ในตลาดเชิงพาณิชย์

ถ้า rated FAD ของ blower คือ 50 m³/min ที่ ISO 1217 Annex C เมื่อติดตั้งที่โรงงานในระยองฤดูร้อน ควรคาดว่าจะได้เท่าไร?

โดยประมาณ ใช้ SCF ≈ 0.905 สำหรับสภาพ 40°C, 80% RH ที่ระดับน้ำทะเล: FAD จริง ≈ 50 × 0.905 ≈ 45.3 m³/min ดังนั้นหากกระบวนการต้องการ 50 m³/min จริงๆ ต้องสั่ง blower ที่มี rated FAD ≥ 55.2 m³/min (ISO 1217 basis) เพื่อให้ครอบคลุม site conditions ทั้งนี้ควรขอ site-specific sizing จากวิศวกร AERZEN เพื่อความแม่นยำ

AERZEN BVO และ BVS Blower มี CAGI-8 datasheet หรือไม่?

AERZEN BVO (positive displacement blower) และ BVS (Delta Screw Blower) มีข้อมูลสมรรถนะ FAD บน ISO 1217 basis ซึ่งสอดคล้องกับ CAGI-8 format ติดต่อ AERZEN Rental Thailand เพื่อขอ product datasheet ที่ระบุ FAD curve ตาม operating pressure range ที่คุณต้องการ ที่ thai@aerzenrental.com หรือโทร 098-323-2626

ISO 1217 ใช้กับ centrifugal blower (Aerzen Turbo) ได้หรือไม่?

ISO 1217 ออกแบบมาสำหรับ displacement compressors และ blowers เป็นหลัก สำหรับ centrifugal machines เช่น Aerzen Turbo (AT series) มาตรฐานที่เกี่ยวข้องมากกว่าคือ ASME PTC 10 (Test Code on Compressors and Exhausters) หรือ ISO 5389 (Turbocompressors — Performance test code) อย่างไรก็ตาม FAD concept และ site correction ยังใช้ได้กับ centrifugal machine เพียงแต่ characteristic curve (head-flow) ของ centrifugal จะเปลี่ยนแปลงแตกต่างจาก positive displacement เมื่อ inlet density เปลี่ยน

ISO 1217:2009 กับ ISO 1217:2009+Amd.1:2016 ต่างกันอย่างไร?

Amendment 1 (2016) ปรับปรุงหลักๆ ด้าน measurement uncertainty methodology และ clarification ใน Annex สำหรับ multi-stage machines การเปลี่ยนแปลงไม่ส่งผลต่อ reference conditions ใน Annex C (ยังคง 1 bar abs, 20°C, 0% RH) แต่ปรับ tolerance band ของ acceptance test และเพิ่มความชัดเจนในวิธีการ report uncertainty สำหรับวิศวกรจัดซื้อในไทย ควรระบุใน TOR ว่าต้องการ test certificate อ้างอิง ISO 1217:2009+Amd.1:2016 เพื่อความครบถ้วน

ขอ Site-Specific Sizing และใบเสนอราคา

Rent a solution. Expect performance.

ทีมวิศวกร AERZEN Rental Thailand พร้อมคำนวณ site correction factor สำหรับโรงงานของคุณ จัดทำ FAD requirement ตาม ISO 1217 basis และเสนอ rental solution ที่ตรงกับ process demand จริง — ครอบคลุมพื้นที่ชลบุรี ระยอง และ EEC ทั้งหมด

ขอใบเสนอราคา: Request a Rental Quote →
โทรสายด่วน 24/7: 098-323-2626
โทรออฟฟิศ: 038-015-488
อีเมล: thai@aerzenrental.com
เว็บไซต์: www.aerzenrentalth.com

ที่อยู่: 36/60 Phlu Ta Luang, Sattahip District, Chon Buri 20180

AERZEN Rental Solutions is always close at hand.

Last technical review: 2026-06-01 · Next scheduled review: 2026-12-01 · Standards basis: ISO 1217:2009+Amd.1:2016 · CAGI Technical Resources 2024

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย

ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn