ISO 14644-1 & Oil-Free Air: วิศวกรรมจับคู่ Cleanroom Class สำหรับเซมิคอนดักเตอร์
ISO 14644-1 จัดระดับความสะอาดของห้องคลีนรูมตามจำนวนอนุภาคแขวนลอยในอากาศ (airborne particle count) เป็น ISO Class 1 ถึง 9 ส่วน ISO 8573-1 จัดระดับความสะอาดของ อากาศอัด ที่ป้อนเข้าไปในห้องนั้น เมื่อ compressed air สัมผัสผลิตภัณฑ์หรือเป่าผ่านพื้นผิวในคลีนรูม ISO Class 5 ขึ้นไป จำเป็นต้องใช้อากาศอัดที่เป็น oil-free จริงระดับ ISO 8573-1 Class 0 เพื่อไม่ให้ oil aerosol ไปเพิ่ม particle load และ molecular contamination บทความนี้อธิบายวิธีจับคู่สองมาตรฐานนี้ในเชิงวิศวกรรม พร้อมตารางจำนวนอนุภาคจริงต่อคลาส และแนวทางเช่า oil-free blower/compressor สำหรับ wafer fab และโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ในไทย

- สองมาตรฐานคนละเรื่อง: ISO 14644-1 วัด airborne particle ในห้อง — ISO 8573-1 วัดคุณภาพ compressed air ที่ป้อนเข้าห้อง ห้ามสับสน
- เส้นแบ่งวิศวกรรม: ISO Class 5 (≤ 3,520 อนุภาค ≥0.5µm ต่อ m³) คือจุดที่ oil-flooded compressor เริ่มเป็นความเสี่ยงต่อ recovery rate และ molecular contamination
- Class 0 ≠ filtered: oil-free dry-running compression ตัด oil ออกจากต้นทาง — ต่างจาก oil-flooded + coalescing filter ที่ยังมี bypass/saturation risk
- Particle ≠ oil: ISO 8573-1 มี 3 แกน (solid particle / water / oil) — คลีนรูมต้องดูทั้ง Class 1 solid particle และ Class 0 oil ไม่ใช่ดูแค่ “oil-free”
- เช่าได้ก่อน CAPEX: AERZEN oil-free DVO/BVS/TVO ส่งจาก EEC depot พร้อม TÜV Class 0 certificate ก่อน SEMI/ISO 14644 audit
สองมาตรฐานที่มักถูกสับสน: ISO 14644-1 vs ISO 8573-1
วิศวกรคลีนรูมในไทยจำนวนมากใช้คำว่า “cleanroom air” รวมสองสิ่งที่คนละเรื่องกันเข้าด้วยกัน และนี่คือต้นเหตุของ non-conformity ใน SEMI audit หลายครั้ง เพราะมาตรฐานสองตัวที่เกี่ยวข้องวัดคนละอย่าง:
- ISO 14644-1 วัด airborne particle concentration ภายในห้อง — กี่อนุภาคต่อลูกบาศก์เมตรของอากาศ ในห้อง ณ ขนาดอนุภาคที่กำหนด ผลลัพธ์คือ ISO Class 1 (สะอาดสุด) ถึง ISO Class 9
- ISO 8573-1 วัดคุณภาพ compressed air ที่ผลิตจาก blower/compressor แล้วป้อนเข้าไปยังจุดใช้งานในห้อง — แบ่งเป็น 3 แกนอิสระคือ solid particle, water, และ oil
ความเข้าใจผิดที่อันตรายที่สุดคือ “ห้องเป็น ISO Class 5 แล้ว ฉะนั้นอากาศอัดอะไรก็ได้” — ไม่จริง เพราะทุกครั้งที่ compressed air ถูกปล่อยเข้าห้อง (air knife เป่าฝุ่น, pneumatic actuator, wafer transport, air bearing) อากาศนั้นกลายเป็นแหล่งกำเนิดอนุภาคใหม่ภายในห้องทันที ถ้า compressed air มี oil aerosol หรือ solid particle เกินคลาส มันจะไปเพิ่ม particle load จนทำให้ห้องที่ออกแบบเป็น ISO Class 5 วัดได้จริงเป็น Class 6–7
ISO 8573-1 Class 0 เข้มกว่า Class 1 — Class 1 ยอมให้มี oil ≤ 0.01 mg/m³ จากการกรอง แต่ Class 0 หมายถึงไม่มี oil ในระบบเลยตั้งแต่ต้นทาง (dry-running หรือ water-injected) ค่าตัวเลขต้อง ≤ 0.01 mg/m³ และต้องวัดที่ outlet ของเครื่องโดย third-party lab ไม่ใช่หลัง coalescing filter
ISO 14644-1 Classes 1–9 — ตารางจำนวนอนุภาคจริง
ISO 14644-1:2015 กำหนดเพดานจำนวนอนุภาคสูงสุดต่อลูกบาศก์เมตรของอากาศ ที่แต่ละขนาดอนุภาค (cumulative count) ตารางด้านล่างคือค่าจริงตามมาตรฐาน ซึ่งเป็นกุญแจในการเข้าใจว่าทำไมเส้นแบ่งระหว่าง Class 5 กับ Class 6 จึงสำคัญต่อการเลือก compressed air:
| ISO Class | ≥0.1 µm | ≥0.5 µm | ≥1 µm | ≥5 µm | Application ทั่วไป |
|---|---|---|---|---|---|
| ISO 1 | 10 | — | — | — | R&D photonics ระดับสูง |
| ISO 2 | 100 | 4 | — | — | Advanced lithography metrology |
| ISO 3 | 1,000 | 35 | 8 | — | Wafer fab front-end |
| ISO 4 | 10,000 | 352 | 83 | — | Semiconductor process bay |
| ISO 5 | 100,000 | 3,520 | 832 | 29 | Electronics assembly, optics, precision coating |
| ISO 6 | 1,000,000 | 35,200 | 8,320 | 293 | PCB assembly, display module |
| ISO 7 | — | 352,000 | 83,200 | 2,930 | Cleanroom support, gowning |
| ISO 8 | — | 3,520,000 | 832,000 | 29,300 | General controlled-environment |
| ISO 9 | — | 35,200,000 | 8,320,000 | 293,000 | Buffer / transition zone |
ค่าทั้งหมดคือจำนวนอนุภาคสูงสุดต่อ m³ (cumulative ≥ ขนาดที่ระบุ) อ้างอิง ISO 14644-1:2015 ตาราง classification
สังเกตว่าจาก ISO Class 5 ไป Class 6 เพดานอนุภาค ≥0.5 µm เพิ่มจาก 3,520 เป็น 35,200 ต่อ m³ — เพิ่มสิบเท่า นั่นหมายความว่าใน ISO Class 5 อนุภาคเพียงเล็กน้อยที่หลุดมากับ compressed air ก็มีนัยสำคัญต่อ particle budget ของห้องทันที oil aerosol จาก oil-flooded compressor มีขนาดทั่วไป 0.01–1 µm — อยู่ในช่วงที่ ISO 14644-1 วัดและจำกัดพอดี
จับคู่ Cleanroom Class กับ Compressed Air Class
นี่คือหัวใจวิศวกรรมที่บทความ cleanroom ทั่วไปมักข้าม — การ map ระดับห้องเข้ากับระดับอากาศอัดที่ป้อนเข้าจุดสัมผัสผลิตภัณฑ์ ตารางนี้สังเคราะห์จากแนวปฏิบัติ SEMI F75/ISO 8573 และประสบการณ์วิศวกรรมของ AERZEN สำหรับงานที่ compressed air สัมผัสผลิตภัณฑ์หรือเป่าผ่านพื้นผิวสะอาด:
| Cleanroom (ISO 14644-1) | Solid particle (ISO 8573-1) | Water (ISO 8573-1) | Oil (ISO 8573-1) | เหตุผลวิศวกรรม |
|---|---|---|---|---|
| ISO 1–4 (wafer fab) | Class 1 | Class 2 (PDP ≤ −40°C) | Class 0 | Molecular + particulate ต้องต่ำสุด ไม่ยอมให้มี oil ในระบบเลย |
| ISO 5 (assembly/optics) | Class 1 | Class 2–3 | Class 0 | Oil film บนเลนส์/contact ทำให้ reject ทั้งล็อต |
| ISO 6–7 (PCB/display) | Class 1–2 | Class 3–4 | Class 0–1 | เลี่ยง solder flux contamination + ESD coating |
| ISO 8–9 (support) | Class 2 | Class 4 | Class 1 | Pneumatic tooling ไม่สัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง |
หมายเหตุ: ตารางนี้เป็นแนวทางวิศวกรรมทั่วไป — specification จริงต้องยืนยันกับ process owner และ standard ที่ใช้ในแต่ละ fab เพราะ point-of-use requirement ต่างกันตามขั้นตอน ปรึกษาทีมวิศวกร AERZEN เพื่อ verify spec ก่อนตัดสินใจ
บรรทัดสำคัญที่สุดของตารางคือคอลัมน์ oil: ตั้งแต่ ISO Class 5 ขึ้นไป คำตอบคือ Class 0 ทุกกรณี เพราะที่ระดับนี้ความเสี่ยงจาก oil carryover ไม่คุ้มกับ recovery rate ที่อาจเสียไปจาก reject ทั้งล็อต ในขณะที่ solid particle ต้องเป็น Class 1 (≤ 20,000 อนุภาค 0.1–0.5 µm ต่อ m³) ควบคู่กันเสมอ — จุดนี้คือที่มาของคำเตือนว่า “oil-free อย่างเดียวไม่พอ ต้องดู solid particle class ด้วย”
ทำไม oil aerosol จึงทำลายคลีนรูม
oil contamination ในคลีนรูมไม่ได้สร้างปัญหาแบบเดียว แต่สามแบบพร้อมกัน:
- Particle load: oil aerosol ขนาด 0.01–1 µm ถูก ISO 14644-1 นับเป็นอนุภาคโดยตรง ทำให้ particle count ของห้องสูงขึ้น และอาจ downgrade ห้องจาก ISO Class 5 เป็น Class 6
- Molecular contamination (AMC): oil ระเหยเป็น organic vapor เกาะบนพื้นผิว wafer หรือเลนส์ ทำให้เกิด haze, adhesion failure ของ coating, และ defect ในขั้น lithography
- Surface film: oil film บาง ๆ บน optical surface หรือ electrical contact ทำให้ค่าทดสอบ fail และต้อง rework หรือ scrap
นี่คือเหตุผลที่ oil-flooded compressor + coalescing filter ไม่เพียงพอสำหรับงานสัมผัสผลิตภัณฑ์ระดับ ISO Class 5 ขึ้นไป — แม้ filter จะรับรอง ≤ 0.01 mg/m³ ในวันติดตั้ง แต่ filter element มี saturation, bypass เมื่อ differential pressure สูง, และ degradation ตามอายุ ความเสี่ยงนี้ถูกตัดออกได้ทางเดียวคือไม่มี oil ในระบบตั้งแต่ต้น ซึ่งคือนิยามของ ISO 8573-1 Class 0
AERZEN ออกแบบ blower แบบ oil-free dry-running มาตั้งแต่ปี 1864 และพัฒนามาตรฐาน Class 0 ร่วมกับการกำหนด ISO 8573-1 ผลคือ compression chamber ไม่มี oil สัมผัสกระแสอากาศเลย — ใช้ tight clearance, timing gear ภายนอก และ coating แทน lubricant ในห้องอัด
เลือกเทคโนโลยี oil-free ให้ตรงกับ application
การจับคู่คลาสให้ถูกต้องนำไปสู่คำถามถัดไป: เทคโนโลยี oil-free ตัวไหนเหมาะกับงานคลีนรูมแบบไหน AERZEN มี oil-free ครบทั้ง low-pressure blower และ high-pressure compressor:
| Series | ประเภท | Flow | Pressure | เหมาะกับงานคลีนรูม |
|---|---|---|---|---|
| BVO | Rotary lobe blower (oil-free) | 60–3,000 m³/h | 0.3–1.0 bar(g) | Low-pressure air supply, FFU support, conveying ระยะใกล้ |
| BVS Delta Hybrid | Screw blower (hybrid) | 400–9,000 m³/h | 0.3–1.5 bar(g) | Cleanroom HVAC make-up air, semiconductor utility |
| DVO | Oil-free screw blower | 500–7,500 m³/h | 0.3–1.5 bar(g) | Process air, fine-particle conveying |
| TVO | Oil-free screw compressor | 600–5,500 m³/h | 4–10 bar(g) | Instrument air, pneumatic actuator, air knife |
| AT | AerzenTurbo (centrifugal blower) | สูง | low-pressure | Large clean-utility air, energy-optimized base load |
หลักการเลือกเบื้องต้น: งาน low-pressure (air make-up, conveying, FFU) → เลือก blower (BVO/BVS/DVO/AT) ส่วนงาน high-pressure (instrument air, air knife, pneumatic actuator ที่ต้องการ 4–10 bar) → เลือก TVO oil-free screw compressor ทุกตัวเป็น oil-free dry-running และผ่าน ISO 8573-1 Class 0 certification จาก TÜV Rheinland
Case Scenario: Electronics Plant ใน EEC
โรงงานประกอบอิเล็กทรอนิกส์ใน EEC — ยกระดับ compressed air ก่อน SEMI audit
Challenge: โรงงานมีพื้นที่ assembly ออกแบบเป็น ISO Class 5 แต่ใช้ oil-flooded compressor + filter ป้อน air knife ทำความสะอาด PCB ก่อน conformal coating particle monitoring เริ่มพบ count ≥0.5 µm สูงขึ้นเป็นช่วง ๆ ใกล้เพดาน ISO Class 5 (3,520/m³) และมี SEMI audit ในอีก 70 วัน
- ต้องลด particle excursion ให้อยู่ใน ISO Class 5 อย่างเสถียร
- ยังไม่ได้งบ CAPEX สำหรับ oil-free compressor ถาวร
- ต้องมีเอกสาร Class 0 พร้อมก่อน auditor มาถึง
Solution: เช่า TVO oil-free screw compressor (Class 0) แบบ Long-Term Rental ระหว่างประเมินก่อน CAPEX
- Mobilization จาก Sattahip EEC depot ภายใน 60 ชั่วโมง
- TÜV Class 0 certificate (serial-matched) ส่งมอบพร้อมเครื่อง
- เทียบ particle log ก่อน/หลังเปลี่ยนแหล่งอากาศอัด
Outcome: หลังเปลี่ยนเป็น oil-free Class 0 ค่า particle excursion ที่สงสัยว่ามาจาก oil aerosol หายไป SEMI audit ผ่านโดยไม่มี non-conformity ด้าน compressed air เมื่อ demand profile ชัดแล้ว ลูกค้าเลือกต่อเป็น Subscription Plan
หมายเหตุ: scenario สังเคราะห์เพื่ออธิบายเชิงเทคนิค ไม่ใช่ case study ของลูกค้ารายใดรายหนึ่ง ตัวเลขเป็นค่าทั่วไปของอุตสาหกรรม
เช่า oil-free air สำหรับคลีนรูม
เมื่อต้องยกระดับ compressed air ให้ตรงกับ ISO 14644-1 class ของห้อง การเช่า oil-free unit ช่วยให้ทดสอบและ verify ได้ก่อนลงทุน CAPEX ถาวร AERZEN มี 4 รูปแบบ:
Emergency Rental
- ส่งภายใน 24 ชั่วโมง (EEC) / 48 ชั่วโมง (ทั่วประเทศ)
- Minimum 1 สัปดาห์
- Hotline 24/7
Short-Term Rental
- Mobilization 48-72 ชั่วโมง (EEC)
- รวม commissioning + decommissioning
Long-Term Rental
- Priority service response 4h
- Option to extend / purchase
Subscription Plan
- รวม unit + service + monitoring + warranty + upgrade
- AerProgress IIoT included
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ISO 14644-1 กับ ISO 8573-1 ต่างกันอย่างไร?
ISO 14644-1 วัดจำนวนอนุภาคแขวนลอยในอากาศ ภายในห้องคลีนรูม (ISO Class 1–9) ส่วน ISO 8573-1 วัดคุณภาพ อากาศอัด ที่ผลิตจาก compressor/blower แล้วป้อนเข้าจุดใช้งานในห้อง (แยกเป็น solid particle / water / oil) สองมาตรฐานนี้เสริมกัน ไม่ใช่อันเดียวกัน
ห้อง ISO Class 5 ต้องใช้อากาศอัดคลาสไหน?
สำหรับงานที่อากาศอัดสัมผัสผลิตภัณฑ์ แนะนำ ISO 8573-1 solid particle Class 1, water Class 2–3 และ oil Class 0 เพื่อตัด oil aerosol ออกจากต้นทาง แต่ต้อง verify กับ process owner ตามขั้นตอนจริงเสมอ
Class 0 ต่างจาก Class 1 ของ ISO 8573-1 อย่างไร?
Class 1 ยอมให้มี oil ≤ 0.01 mg/m³ จากการกรอง (oil-flooded + filter ได้) ส่วน Class 0 เข้มกว่า — หมายถึงไม่มี oil ในระบบเลย ต้องเป็น oil-free dry-running หรือ water-injected และวัดที่ outlet ของเครื่องโดย third-party lab
oil aerosol ทำให้ particle count ของห้องสูงขึ้นจริงไหม?
จริง oil aerosol ขนาด 0.01–1 µm ถูก particle counter ของ ISO 14644-1 นับโดยตรง อาจทำให้ห้องที่ออกแบบ ISO Class 5 วัดจริงเป็น Class 6 และยังเพิ่ม molecular contamination บนพื้นผิว
low-pressure ใช้ blower, high-pressure ใช้ compressor ใช่ไหม?
ใช่ งาน 0.3–1.5 bar(g) เช่น air make-up, conveying ใช้ oil-free blower (BVO/BVS/DVO) ส่วนงาน 4–10 bar(g) เช่น instrument air, air knife ใช้ TVO oil-free screw compressor
มีเอกสาร TÜV Class 0 พร้อมก่อน audit ไหม?
มี ทุก unit มี ISO 8573-1 Class 0 certificate จาก TÜV Rheinland แบบ serial-matched พร้อม factory test report ส่งมอบล่วงหน้าก่อน SEMI/ISO 14644 audit
เช่าก่อนตัดสินใจซื้อได้ไหม?
ได้ Long-Term Rental เหมาะกับการ verify particle performance ก่อนลงทุน CAPEX และมี option to purchase / convert เป็น Subscription Plan เมื่อ demand profile ชัด ขอใบเสนอราคา
ขอใบเสนอราคา oil-free air สำหรับคลีนรูม
Rent a solution. Expect performance.
AERZEN Rental Solutions is always close at hand.
ราคาขึ้นอยู่กับ specification + ระยะเวลา + service scope — quotation ภายใน 24 ชั่วโมง
บริษัทแม่: Aerzener Maschinenfabrik GmbH — ก่อตั้ง 1864 — เยอรมนี

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน
ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)
Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)
ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย
ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn
หัวข้อหลัก: อากาศอัดสำหรับห้องสะอาดและอิเล็กทรอนิกส์









