บทความโดยภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

⏱️ เวลาอ่านประมาณ 17 นาที📅 8 พ.ย. 2026

แชร์:f LINE X

บทความเทคนิค · อ่าน 8 นาที · Food & Beverage — Dairy Process Air · ปรับปรุงล่าสุด 4 มิถุนายน 2026

อากาศอัดปลอดน้ำมัน Class 0 สำหรับ CIP Blow-Down และถังหมักคัลเจอร์ในโรงงานนม

สรุปสั้น (TL;DR)

จุดเสี่ยงปนเปื้อนในโรงงานนมไม่ได้อยู่แค่สายพาสเจอร์ไรซ์ แต่อยู่ที่ CIP line blow-down (เป่าน้ำล้างออกจากท่อ) และ การเติมอากาศถังหมัก/คัลเจอร์ ซึ่งสัมผัสผลิตภัณฑ์โดยตรง
อากาศที่ใช้สองงานนี้ต้องเป็น ISO 8573-1 Class 0 (เข้มกว่า Class 1) เพราะละอองน้ำมันแม้ระดับ ppb ก็ทำให้นมหืน (rancidity) และทำลายสตาร์ทเตอร์คัลเจอร์
AERZEN Rental จัดหา BVS screw blower และ TVO oil-free screw compressor แบบ 100% Oil-Free พร้อม Subscription Plan ครอบคลุมอะไหล่และบริการ — ขอใบเสนอราคาได้ที่ /get-quote/

โรงงานนมส่วนใหญ่ออกแบบระบบอากาศอัดรอบสายพาสเจอร์ไรซ์และเครื่องบรรจุ แต่จุดที่ทำให้ค่า TVC (Total Viable Count) เด้งบ่อยที่สุดกลับเป็นสองงานที่ถูกมองข้าม คือการเป่าไล่น้ำล้างออกจากท่อหลังขั้นตอน CIP (Cleaning-in-Place) และการเติมอากาศ (aeration/sparging) เข้าถังหมักโยเกิร์ตหรือถังเลี้ยงคัลเจอร์ ทั้งสองงานนี้อากาศสัมผัสพื้นผิวสัมผัสอาหารโดยตรง จึงต้องเป็น oil-free air มาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0 ไม่ใช่แค่ “อากาศแห้ง” ทั่วไป บทความนี้เจาะเฉพาะสองจุดนี้ พร้อมตารางสเปกและแนวทางเลือกเครื่องเช่าสำหรับโรงงานนมในไทย

สารบัญ

ทำไม CIP blow-down และถังหมักคือจุดเสี่ยงที่แท้จริง
Class 0 vs Class 1 — ทำไมนมต้องการเกณฑ์ที่เข้มกว่า
ตารางสเปก: เลือกเครื่องตามงาน CIP และ aeration
การคำนวณปริมาณอากาศสำหรับ blow-down และ sparging
ทำไมเช่าจึงเหมาะกับงานตามฤดูกาลของโรงนม
คำถามที่พบบ่อย

1. ทำไม CIP blow-down และถังหมักคือจุดเสี่ยงที่แท้จริง

หลังจบรอบ CIP ท่อและถังจะมีฟิล์มน้ำ (residual rinse water) ค้างอยู่ หากปล่อยทิ้งไว้จะกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อก่อนเดินสายผลิตรอบถัดไป โรงงานจึงใช้ air blow-down เป่าไล่น้ำออกให้ท่อแห้ง ขั้นตอนนี้อากาศไหลผ่านพื้นผิวสัมผัสอาหารทั้งหมด ถ้าอากาศมีละอองน้ำมันหรือความชื้นเกาะ จะเท่ากับฉีดสารปนเปื้อนเคลือบท่อทันที

ในฝั่ง fermentation/culture tank โยเกิร์ต ชีส และนมเปรี้ยวต้องการการเติมอากาศหรือกวนด้วยอากาศ (air agitation) เพื่อควบคุมการเติบโตของสตาร์ทเตอร์คัลเจอร์ ที่นี่อากาศจะ “ฟอง” ผ่านตัวกลางที่เป็นผลิตภัณฑ์โดยตรง ละอองน้ำมันแม้ในระดับ ppb (parts per billion) สามารถยับยั้งหรือบิดเบือนการหมัก และเกิดกลิ่นหืน (oxidative rancidity) จากปฏิกิริยา lipolysis

ประเด็นวิศวกรรม: งานทั้งสองนี้ต้องการอากาศปลอดน้ำมัน ที่แหล่งกำเนิด ไม่ใช่กรองทีหลัง เพราะ coalescing filter ลด aerosol oil ได้ แต่ oil vapour (ไอน้ำมัน) ผ่านไส้กรองได้ การออกแบบที่ถูกต้องคือใช้เครื่อง 100% Oil-Free ตั้งแต่ต้นทาง

2. Class 0 vs Class 1 — ทำไมนมต้องการเกณฑ์ที่เข้มกว่า

ISO 8573-1 จัดระดับความบริสุทธิ์ของอากาศอัดเป็นชั้น ๆ โดยพิจารณาน้ำมันรวม (aerosol + liquid + vapour) Class 0 เข้มกว่า Class 1 เสมอ — Class 1 ยอมให้น้ำมันรวมไม่เกิน 0.01 mg/m³ ขณะที่ Class 0 หมายถึงปริมาณต่ำกว่าเกณฑ์ Class 1 ตามที่ผู้ผลิตกำหนดและพิสูจน์ได้ ซึ่งเครื่อง oil-free แท้ทำให้เป็น “ปราศจากน้ำมันโดยการออกแบบ”

เกณฑ์น้ำมันรวม (ISO 8573-1)	Class 1	Class 0	นัยต่อโรงนม
ปริมาณน้ำมันรวมสูงสุด	0.01 mg/m³	ต่ำกว่า Class 1 (ผู้ผลิตระบุ)	ลดความเสี่ยง lipolysis/rancidity
วิธีบรรลุ	กรอง + lubricated	oil-free by design	ไม่พึ่งไส้กรองอย่างเดียว
oil vapour ผ่านไส้กรอง	เป็นไปได้	ไม่มีน้ำมันต้นทาง	ป้องกันปนเปื้อนถังหมัก
สอดคล้องกับ	—	ISO 22000 / HACCP food-contact air	เอกสารตรวจสอบย้อนกลับได้

สำหรับ food-contact air ในงานนม การเลือก Class 0 ช่วยให้สอดคล้องกับระบบ ISO 22000 และหลัก HACCP ได้ตรงกว่า เพราะตัดความเสี่ยงน้ำมันออกตั้งแต่แหล่งกำเนิด ไม่ต้องอาศัยการพิสูจน์ประสิทธิภาพไส้กรองซ้ำทุกรอบตรวจ อ้างอิงเกณฑ์มาตรฐานที่ ISO 8573-1:2010 และแนวทางอากาศสัมผัสอาหารที่ British Compressed Air Society (BCAS) Food & Beverage Code

0น้ำมันต้นทาง (100% Oil-Free)

24 ชม.การจัดส่งเครื่องเช่าฉุกเฉิน

160 ปีวิศวกรรมเยอรมัน AERZEN

3. ตารางสเปก: เลือกเครื่องตามงาน CIP และ aeration

งาน blow-down ต้องการลมปริมาณมากที่แรงดันต่ำ-กลาง ขณะที่งาน sparging ถังหมักต้องการลมต่อเนื่อง สม่ำเสมอ ควบคุม dew point ได้ AERZEN มีไลน์ที่ตอบโจทย์ต่างกัน

รุ่น/ชนิด	ประเภทเครื่อง	งานที่เหมาะ	ช่วงแรงดันทั่วไป	คุณสมบัติเด่น
BVS	oil-free screw blower	CIP blow-down, line drying	ต่ำ–กลาง	ลมปริมาณมาก ประหยัดพลังงานจาก screw profile
BVO	oil-free blower	aeration/sparging ถังหมัก	ต่ำ	ลมต่อเนื่อง รองรับงาน 24/7
TVO	oil-free screw compressor	actuation วาล์ว/instrument air	กลาง–สูง	Class 0 by design สำหรับ compressed air
Delta Hybrid	screw blower (hybrid)	โหลดผันผวน ปรับตามรอบ CIP	ต่ำ–กลาง	turn-down กว้าง ลดพลังงานช่วงโหลดต่ำ

ข้อควรระวังศัพท์เทคนิค: TVO คือ oil-free screw compressor ไม่ใช่ turbo blower; AT (AerzenTurbo) คือ turbo blower แบบ centrifugal; BVS คือ screw blower และ BVO คือ blower แต่ละชนิดเหมาะกับโปรไฟล์แรงดันต่างกัน ควรยืนยันสเปกล่าสุดกับทีมวิศวกรก่อนสั่งเช่า

4. การคำนวณปริมาณอากาศสำหรับ blow-down และ sparging

4.1 CIP blow-down

ปริมาณลมขึ้นกับเส้นผ่านศูนย์กลางท่อและความเร็วลมที่ต้องการผลักฟิล์มน้ำ (โดยทั่วไปต้องเกิน ~15–20 m/s ที่หน้าตัดท่อจึงจะไล่น้ำได้สะอาด) ท่อยิ่งใหญ่ ปริมาตรไหลที่ต้องการยิ่งสูงตามกำลังสองของเส้นผ่านศูนย์กลาง ดังนั้น screw blower (BVS) ที่ให้ปริมาณลมมากต่อ kW มักคุ้มกว่าคอมเพรสเซอร์แรงดันสูง

4.2 Fermentation/culture aeration

การ sparging ใช้สูตรประมาณ VVM (volume of air per volume of medium per minute) โดยถังหมักนมส่วนใหญ่ออกแบบที่ราว 0.1–0.5 VVM ขึ้นกับชนิดคัลเจอร์ ถังขนาดใหญ่ต้องการลมต่อเนื่องที่ dew point ควบคุม (มัก ≤ +3°C PDP) เพื่อไม่ให้ความชื้นรบกวนสมดุลถัง — งานนี้ blower แบบ oil-free ให้ลมต่อเนื่องเสถียรเหมาะกว่าเครื่องแรงดันสูงที่ทำงานเป็น cycle

หมายเหตุ: ตัวเลข VVM และความเร็วลมข้างต้นเป็นช่วงอ้างอิงทางวิศวกรรมทั่วไป ค่าจริงต้องคำนวณจากผังท่อและสเปกถังของโรงงานแต่ละแห่ง ทีม AERZEN ช่วยประเมินภาระลม (air audit) ได้ก่อนเลือกเครื่อง

ISO 8573-1 Class 0 vs Class 1 oil contamination threshold chart — รูปที่ 1: มาตรฐาน ISO 8573-1 Class 0 (ปลอดน้ำมันโดยการออกแบบ) และ Class 1 (กรอง) มีขีดจำกัดน้ำมันรวมแตกต่างกัน งานสัมผัสอาหารต้องการ Class 0 เพื่อให้มั่นใจในความสะอาด

CIP blow-down flow diagram with AERZEN screw blower — รูปที่ 2: ระบบ CIP blow-down ด้วยลมปลอดน้ำมัน Class 0 จาก AERZEN BVS screw blower ทำให้ท่อแห้งสะอาด และป้องกัน oil vapour ที่ทำให้นมเหม็นหืน

5. ทำไมเช่าจึงเหมาะกับงานตามฤดูกาลของโรงนม

ปริมาณน้ำนมดิบในไทยผันผวนตามฤดู (รีดได้มากช่วงปลายฝน-หนาว) ทำให้โหลดการผลิตและความต้องการลม CIP/aeration ไม่คงที่ การลงทุนซื้อเครื่องเพื่อรองรับ peak จึงเป็นการจมทุน ขณะที่การเช่าให้ความยืดหยุ่น:

Zero CAPEX — ไม่ต้องลงทุนเครื่องสำหรับช่วง peak ที่ใช้ไม่กี่เดือน
24h Mobilization — ส่งเครื่องสำรองเมื่อเครื่องหลักต้องหยุดซ่อม ลด downtime สายผลิต
All-Inclusive Service — Subscription Plan รวมอะไหล่ บริการ และ PM ตามรอบ
Scalable — เพิ่ม/ลดเครื่องตามรอบการผลิตจริง
24/7 Emergency — สายด่วนตลอด 24 ชั่วโมงสำหรับโรงงานที่หยุดไม่ได้

อ่านภาพรวมการใช้อากาศปลอดน้ำมันในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่มได้ที่ บทความหลัก: Oil-Free Blower สำหรับ Food & Beverage ตาม ISO 22000 และเจาะลึกสายพาสเจอร์ไรซ์ที่ อากาศอัด Class 0 สำหรับโรงงานนม UHT/พาสเจอร์ไรซ์

วางแผนระบบอากาศ CIP และถังหมักให้ปลอดน้ำมันตั้งแต่ต้นทาง

ขอใบเสนอราคาและประเมินภาระลม: ขอใบเสนอราคา (Request a Quote)
โทร 038-015-488 · สายด่วน 24/7 098-323-2626 · thai@aerzenrental.com

วิทยาทีมวิศวกรไทย

โรงงานนมในไทยที่ปรับใช้ Class 0 air blow-down สำหรับท่อ CIP รายงานการลดลงของ TVC contamination ประมาณ 65% ในช่วง 6 เดือน โดยใช้ AERZEN BVS blower ร่วมกับการออกแบบ CIP ใหม่ สิ่งสำคัญคือการตัดสินใจเลือกเครื่อง 100% Oil-Free ตั้งแต่ต้นเผนสายท่อที่ 0 แทนการพึ่งพา post-filter coalescing ซึ่งไม่สามารถจับ oil vapour ได้อย่างสมบูรณ์

6. คำถามที่พบบ่อย

ทำไมต้องใช้ Class 0 สำหรับ CIP blow-down ในเมื่อกรองอากาศก็ได้?

เพราะ coalescing filter ลด aerosol oil ได้ แต่ oil vapour (ไอน้ำมัน) ยังผ่านไส้กรองได้ในงานที่อากาศสัมผัสพื้นผิวสัมผัสอาหารโดยตรง การใช้เครื่อง oil-free แท้ตัดความเสี่ยงน้ำมันตั้งแต่ต้นทาง สอดคล้องกับ ISO 22000/HACCP ได้ตรงกว่า

เครื่องรุ่นไหนเหมาะกับ aeration ถังหมักโยเกิร์ต?

งาน sparging ต้องการลมต่อเนื่องแรงดันต่ำ จึงนิยม BVO oil-free blower หรือ Delta Hybrid screw blower สำหรับโหลดผันผวน ทีมวิศวกรจะคำนวณ VVM และ dew point ที่เหมาะกับชนิดคัลเจอร์ของคุณก่อนเลือกเครื่อง

เช่าระยะสั้นช่วง peak ฤดูได้ไหม?

ได้ AERZEN Rental มีทั้งระยะสั้น ระยะยาว และ Subscription Plan แบบ all-inclusive รองรับโหลดตามฤดูกาลของโรงนม พร้อม Zero CAPEX และจัดส่งภายใน 24 ชั่วโมง

Class 0 ต่างจาก Class 1 อย่างไรในทางปฏิบัติ?

Class 0 เข้มกว่า Class 1 — Class 1 ยอมให้น้ำมันรวมไม่เกิน 0.01 mg/m³ ส่วน Class 0 หมายถึงปริมาณต่ำกว่านั้นตามที่ผู้ผลิตพิสูจน์ได้ เครื่อง oil-free ของ AERZEN เป็น Class 0 by design จึงไม่มีน้ำมันที่ต้นทาง

ตรวจทานทางเทคนิคล่าสุด: 4 มิถุนายน 2026

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย

ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn