บทความโดยภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

⏱️ เวลาอ่านประมาณ 53 นาที📅 7 ต.ค. 2026

แชร์:f LINE X

ATEX Zone 1 vs Zone 2: คู่มือกำหนดสเปคการเช่าโบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์สำหรับโรงงานปิโตรเคมีไทย

TL;DR — สรุป 3 ประเด็นสำคัญ

Zone 2 เพียงพอ สำหรับพื้นที่ที่ไอระเหยสารไวไฟเกิดขึ้น “ไม่บ่อย และเป็นเวลาสั้น” — เช่น utility corridor รอบ tank farm หรือ pump area ที่มีระบบ ventilation ดี ลดต้นทุน rental skid ได้ 20–40% เทียบ Zone 1
Zone 1 บังคับ ในพื้นที่ที่ไอระเหยเกิดขึ้น “เป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ” เช่น บริเวณ vented ullage ของ flammable liquid tank, loading arm และ open-drain header — การ under-specify = ความเสี่ยงทางกฎหมายและ safety
IECEx ≡ ATEX ในไทย: กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) รับรอง IECEx เทียบเท่า ATEX Directive 2014/34/EU ตาม IEC 60079 series — ระบุ IECEx หรือ ATEX ลงใน RFQ ได้เท่ากัน

คำถามที่วิศวกรและผู้จัดซื้อโรงงานปิโตรเคมีไทยต้องตอบก่อนออก rental RFQ ทุกครั้งคือ: พื้นที่ติดตั้งโบลเวอร์หรือคอมเพรสเซอร์ตัวนี้เป็น Zone 1 หรือ Zone 2 — และการตอบผิดมีผลอะไร? การ over-specify (ระบุ Zone 1 เมื่อพื้นที่เป็น Zone 2) ทำให้ค่าเช่าสูงเกินจำเป็น lead time ยาว และ inventory pressure บนผู้ให้เช่า การ under-specify (ระบุ Zone 2 หรือไม่ระบุ เมื่อพื้นที่เป็น Zone 1) สร้างความเสี่ยงทางกฎหมาย ผิดข้อกำหนด DIW และอาจนำไปสู่อุบัติเหตุรุนแรง บทความนี้อธิบายเกณฑ์การแยกแยะ แนวทาง IECEx-to-DIW equivalence และวิธีเขียน Zone specification ลงในสัญญาเช่าอย่างถูกต้อง ตั้งแต่ขั้นตอน RFQ จนถึงการ commission skid ในพื้นที่จริง

AERZEN oil-free screw blower rental skid ติดตั้งในพื้นที่ hazardous area ของโรงงานปิโตรเคมี — ATEX/IECEx Zone 2 motor และ electrical enclosure — AERZEN oil-free rental skid ในพื้นที่ hazardous area — motor และ junction box ผ่านการรับรอง IECEx สำหรับ Zone 1 และ Zone 2 ภาพ: AERZEN Group HQ Marketing Library

Zone Classification คืออะไร และทำไมถึงสำคัญต่อ Rental RFQ

ในโรงงานปิโตรเคมี สารไวไฟ (flammable gas, vapour และ liquid) มีอยู่ในกระบวนการผลิตทุกขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็น crude oil fractionation, gas separation, polymer synthesis หรือ bulk chemical storage ความเสี่ยงของการจุดระเบิด (ignition) จากอุปกรณ์ไฟฟ้าและเครื่องจักรที่ทำงานอยู่ในบรรยากาศเหล่านี้ถูกจัดการด้วยระบบ Hazardous Area Classification ซึ่งเป็นการแบ่งพื้นที่ตามความน่าจะเป็น (probability) ที่บรรยากาศระเบิดได้ (explosive atmosphere) จะปรากฏขึ้น

มาตรฐานสากลที่ใช้ในการจำแนก Zone คือ IEC 60079-10-1 (สำหรับ flammable gas และ vapour) ซึ่ง ATEX Directive 2014/34/EU ของสหภาพยุโรปและระบบ IECEx ต่างก็อ้างอิงมาตรฐานชุดเดียวกันนี้ ในบริบทของการเช่าโบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์ Zone classification มีผลต่อ:

Certification category ของ motor และ electrical component บน rental skid (Category 2G สำหรับ Zone 1 / Category 3G สำหรับ Zone 2)
Protection concept ที่ยอมรับ (Ex d, Ex e, Ex p, Ex nA — แต่ละแบบมีข้อกำหนดการออกแบบต่างกัน)
ราคาและ lead time ของ rental package (Zone 1 สูงกว่าและนานกว่า Zone 2 อย่างมีนัยสำคัญ)
ข้อกำหนดการ inspection และ commissioning ก่อนเปิดเครื่องในพื้นที่จริง

ข้อควรระวัง: หลายองค์กรในไทยยังคงเขียน “ATEX Zone 2” ลงใน RFQ โดยอัตโนมัติโดยไม่ได้ตรวจสอบ Hazardous Area Classification Document (HACD) ของพื้นที่จริง — หากพื้นที่จริงเป็น Zone 1 การ under-specify นี้สร้างความเสี่ยงทั้งทางกฎหมาย (DIW) และทางความปลอดภัย

Zone 1 vs Zone 2: เกณฑ์การจำแนกตาม IEC 60079-10-1

IEC 60079-10-1 Edition 3.0 (2020) กำหนด Zone สำหรับ flammable gas/vapour ดังนี้:

Zone	คำนิยาม	ความน่าจะเป็นของ Explosive Atmosphere	ตัวอย่างพื้นที่ในโรงงานปิโตรเคมี
Zone 0	บรรยากาศระเบิดได้อยู่ ตลอดเวลาหรือบ่อยมาก	ต่อเนื่อง / เป็นประจำ	ภายใน storage tank (vapor space), ภายใน pipeline ที่มี flammable gas ไหลอยู่ตลอด
Zone 1	บรรยากาศระเบิดได้เกิดขึ้น เป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ	ต่ำกว่า Zone 0 แต่เกิดขึ้นในการดำเนินงานปกติ	บริเวณเปิดปากถัง (vented ullage), loading arm, open drain หัว pump, flanged joint ที่มีการ release ปกติ
Zone 2	บรรยากาศระเบิดได้ ไม่น่าจะเกิดขึ้น ในการทำงานปกติ และถ้าเกิดก็เป็นเวลาสั้นมาก	ต่ำมาก / เฉพาะกรณี abnormal เท่านั้น	บริเวณรอบ Zone 1 (buffer zone), closed process area ที่มี ventilation ดี, dike area รอบ tank farm (ขึ้นกับ flash point)
Non-Hazardous	ไม่มีความเสี่ยงของ explosive atmosphere ในสภาวะปกติ	N/A	Control room, utility building, maintenance workshop ที่แยกจากกระบวนการผลิต

Flash Point และ Vapour Release Probability — ตัวกำหนด Zone ที่แท้จริง

Zone classification ไม่ใช่แค่การอ่านจาก Zone map เท่านั้น — มันถูกกำหนดโดยลักษณะทางกายภาพของสารและกระบวนการ 2 ปัจจัยหลัก:

Flash Point ของสาร: สารที่มี flash point ต่ำกว่าอุณหภูมิโดยรอบ (ambient temperature) มีแนวโน้มก่อ Zone 1 มากกว่า เช่น LPG (flash point < −60 °C), naphtha (flash point ≈ −40 °C ถึง −20 °C) และ methanol (flash point ≈ 11 °C) ในขณะที่ heavy fuel oil ที่มี flash point สูงกว่า 60 °C อาจสร้างเพียง Zone 2 หรือ non-hazardous ขึ้นอยู่กับ process temperature
Vapour Release Probability และ Ventilation: ระบบที่มี positive pressure (closed system) และ ventilation ที่ดีลดความน่าจะเป็นของ explosive atmosphere — พื้นที่เดิมที่เป็น Zone 1 อาจถูกลด Zone ลงเป็น Zone 2 ได้ด้วยการออกแบบ engineering control ที่เหมาะสม ตาม IEC 60079-10-1 Annex B

Insight สำหรับทีม Procurement: Hazardous Area Classification ไม่ตายตัว — มันเป็น “living document” ที่ต้องอัปเดตเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง process, layout หรือ ventilation เมื่อโรงงานทำ modification ทีม safety engineer ต้องทบทวน HACD ใหม่ และ RFQ ที่ออกหลังการ modification ต้องใช้ Zone ใหม่ ไม่ใช่ Zone เดิมจาก document ที่ล้าสมัย

IECEx-to-Thai DIW Equivalence Pathway

สำหรับโรงงานในประเทศไทย หนึ่งในคำถามที่ทีม procurement ถามบ่อยที่สุดคือ: “จะเลือก ATEX (EU) หรือ IECEx สำหรับ equipment ใน RFQ ดี?”

คำตอบสั้น: ทั้งสองเส้นทางใช้ได้ในบริบทของไทย เนื่องจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) ยอมรับมาตรฐาน IECEx เทียบเท่า ATEX Directive โดยอุปกรณ์ที่มี IECEx Certificate of Conformity (CoC) ซึ่งออกโดย IECEx Certification Body ที่ได้รับการรับรองสามารถนำมาใช้งานในโรงงานที่ DIW กำหนด hazardous area ตาม IEC 60079-10 ได้

ด้าน	ATEX (EU Directive 2014/34/EU)	IECEx (IEC 60079 series)	ผลในบริบทไทย / DIW
ขอบเขตทางกฎหมาย	บังคับในสหภาพยุโรป 27 ประเทศ — CE marking required	ระบบสมัครใจระหว่างประเทศ — ยอมรับใน 50+ ประเทศ	ไทยไม่ใช่สมาชิก EU — ATEX CE ไม่ได้ถูกกฎหมายบังคับ แต่ DIW ยอมรับเทียบเท่า IECEx
มาตรฐานอ้างอิง	EN 60079 series (= IEC 60079 harmonised)	IEC 60079 series (source standard)	เทคนิคเหมือนกัน — ต่างกันที่ certification body และ marking
Marking บนอุปกรณ์	⚠️ (ATEX Ex symbol) + CE + category (e.g., II 2G Ex d IIB T4 Gb)	IECEx + certification number + marking (e.g., Ex d IIB T4 Gb)	DIW ตรวจสอบ marking ที่ face plate — ทั้งสองรูปแบบยอมรับได้
Certification Body	EU Notified Body (TÜV Rheinland, Bureau Veritas, SGS ฯลฯ)	IECEx Certification Body (overlapping กับ EU Notified Bodies หลายแห่ง)	TÜV Rheinland, Bureau Veritas ออก ทั้ง ATEX และ IECEx CoC ได้พร้อมกัน
เอกสารสำหรับ DIW	EU Declaration of Conformity + EC-type Examination Certificate	IECEx Certificate of Conformity (CoC) + Test Report	ต้องแนบพร้อมขอ อนุญาตใช้งาน อุปกรณ์ไฟฟ้าในพื้นที่อันตรายกับ DIW

เส้นทาง DIW Approval สำหรับ Rental Equipment ในพื้นที่อันตราย

ขั้นตอน IECEx/ATEX → DIW Approval (สำหรับ rental skid ที่ติดตั้งในพื้นที่ hazardous area)

ตรวจสอบ HACD (Hazardous Area Classification Document) ของพื้นที่ติดตั้ง
ขอจาก Safety/Process Engineer ของโรงงาน — ระบุ Zone, Gas Group, Temperature Class และขอบเขตพื้นที่ชัดเจน

ระบุ Equipment Category และ Protection Concept ที่ต้องการ
Zone 1 → Category 2G (Ex d / Ex e / Ex p) | Zone 2 → Category 3G (Ex n / Ex ec / Ex p ขนาดเล็ก)

แนบข้อกำหนดลงใน RFQ Technical Scope
ระบุ: Zone, Gas Group, T-Class, Certification standard (IECEx หรือ ATEX), และ acceptable protection concept

รับ CoC/Declaration + Test Report จากผู้ให้เช่า
ผู้ให้เช่าต้องส่ง IECEx CoC หรือ ATEX EU Declaration ของ motor, junction box, instrumentation ทุกชิ้น

ยื่นขออนุญาต DIW พร้อมเอกสารครบ
ตาม กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) กฎกระทรวงการขออนุญาตใช้งานเครื่องจักรในพื้นที่อันตราย

Commissioning inspection โดย DIW-approved inspector
ก่อน start-up ใน hazardous area ต้องผ่านการตรวจจาก DIW-approved inspector หรือ Competent Person ที่ DIW รับรอง

เคล็ดลับ: ผู้ให้เช่าที่มีประสบการณ์ด้าน hazardous area เช่น AERZEN Rental Thailand สามารถจัดเตรียมเอกสาร IECEx CoC และ ATEX Declaration พร้อมกับ skid delivery — ช่วยลดเวลาในการเตรียมเอกสารสำหรับ DIW approval ได้อย่างมีนัยสำคัญ

แผนผัง Zone ของนิคมอุตสาหกรรม Map Ta Phut และ Eastern Seaboard

นิคมอุตสาหกรรม Map Ta Phut ใน Rayong เป็น hub ปิโตรเคมีขนาดใหญ่ที่สุดของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ — มีโรงงานกว่า 170 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่ผลิต olefins, aromatics, polymers, chlor-alkali, สารเคมีพื้นฐานและ specialty chemicals เนื่องจากความหลากหลายของสารที่ใช้ Zone classification จึงแตกต่างกันมากระหว่างโรงงาน

170+

โรงงาน

ใน Map Ta Phut Industrial Estate

~60

กม.

จาก Sattahip ถึง Map Ta Phut (ฐาน AERZEN)

<2h

mobilization

Emergency rental deployment ถึง Map Ta Phut

IEC
60079

standard

DIW ใช้อ้างอิง Zone classification

Zone ที่มักพบในโรงงานปิโตรเคมี Map Ta Phut

พื้นที่ / Area	Zone ที่มักพบ	เหตุผล	หมายเหตุสำหรับ Equipment
ภายใน floating-roof tank (vapor space)	Zone 0	Flammable vapor อยู่ตลอดเวลา	อุปกรณ์ไม่ควรติดตั้งในพื้นที่นี้
Loading/unloading bay สำหรับ LPG, naphtha	Zone 1	Vapor release เกิดขึ้นระหว่าง operation ปกติ	Category 2G (Ex d/Ex e) required — ใช้ Zone 1 motor
Open drain/sump, pump seal area	Zone 1	Release ที่ seal/flange เป็นส่วนหนึ่งของ normal operation	Verify: ถ้า pump seal เป็น double mechanical seal อาจลด Zone ได้
Dike area รอบ tank farm (flash point < 55 °C)	Zone 2	Spill/release เป็น abnormal event	Category 3G (Ex nA / Ex ec) — cost-effective option
Compressor house / blower skid area (closed building, ventilated)	Zone 2	Enclosed + ventilated → explosive atmosphere เกิดเฉพาะ abnormal	Zone 2 certified skid เพียงพอ หากระบบ ventilation ตาม IEC 60079-13
Utility corridor, electrical substation ที่แยกจากกระบวนการ	Non-Hazardous	ไม่มี flammable process material	Standard (non-Ex) equipment ใช้ได้
LNG terminal / BOG recovery area	Zone 1	Methane (LNG boil-off) มี flash point ต่ำมาก — release เกิดเป็นครั้งคราวในงาน normal	Zone 1, Gas Group IIA (methane) — T-Class ≥ T1 required

สำคัญ: ตารางด้านบนเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น Zone ที่แท้จริงของแต่ละพื้นที่กำหนดโดย Safety Engineer ของโรงงานตาม HACD ที่ผ่านการอนุมัติจาก DIW — อ่าน HACD ก่อนออก RFQ เสมอ ห้ามใช้ตาราง “industry typical” แทน site-specific document

เมื่อใด Zone 2 เพียงพอ — เมื่อใดต้องยืนยัน Zone 1

การตัดสินใจว่า Zone 2 หรือ Zone 1 เป็นประเด็นที่ต้องอาศัยทั้งข้อมูล HACD ที่แม่นยำและความเข้าใจใน business impact หากระบุ Zone สูงเกินความจำเป็น procurement จะแบกรับต้นทุนที่ไม่จำเป็น แต่หากระบุต่ำกว่าความเป็นจริงก็สร้างความเสี่ยงที่ไม่อาจยอมรับได้

เงื่อนไขที่ Zone 2 เพียงพอ

HACD ของพื้นที่ติดตั้งระบุ Zone 2 ชัดเจน และ HACD ได้รับการทบทวนล่าสุดภายใน 2 ปี
ไม่มี primary grade release source (เช่น open flange, pump seal, valve packing) ที่ release เป็น “normal operating condition” อยู่ภายใน equipment location
ระบบ ventilation ของพื้นที่ติดตั้งตาม IEC 60079-10-1 (dilution ventilation สูงพอ)
สารไวไฟที่เกี่ยวข้องมี flash point สูงกว่าอุณหภูมิโดยรอบ และ process temperature ต่ำกว่า auto-ignition temperature อย่างชัดเจน
พื้นที่เป็น “secondary” buffer ของ Zone 1 (เช่น boundary ห่างจาก zone 1 source ≥ 3 เมตรตาม IEC 60079-10-1 Annex A)

เงื่อนไขที่ต้องยืนยัน Zone 1

HACD ระบุ Zone 1 หรือ Zone map แสดงว่าพื้นที่ติดตั้งอยู่ใน Zone 1 radius
มี primary grade release source อยู่ใกล้ตำแหน่งติดตั้ง (pump seal ที่เป็น single mechanical seal, open flange connection, pressure relief valve outlet)
กระบวนการใช้สารที่มี flash point ต่ำกว่าอุณหภูมิโดยรอบ (LPG, light naphtha, methanol, acetone) — vapor cloud สร้างได้ง่ายในอุณหภูมิปกติ
Process pressure สูง — แม้การรั่วไหลเล็กน้อยก็สร้าง vapor cloud ปริมาณมาก
บริเวณ loading/unloading ที่มีการเปิดปิดท่อเป็นส่วนหนึ่งของ routine operation

กรณีศึกษา — Anonymised, Map Ta Phut Region

การแก้ไข Zone specification ใน rental RFQ: จาก Zone 2 เป็น Zone 1 ก่อน PO

ภาคอุตสาหกรรม: โรงแยกก๊าซธรรมชาติ — Map Ta Phut Industrial Estate
สถานการณ์: ทีม procurement ออก RFQ ระบุ Zone 2 blower rental สำหรับ pneumatic conveying ของ pellet product ในบริเวณ product loading bay
ปัญหาที่พบ: หลังจาก AERZEN application engineer เยี่ยมชมสถานที่และขอดู HACD พบว่าบริเวณ loading bay อยู่ภายใน Zone 1 radius (2.5 เมตรจาก loading arm) เนื่องจากมีการ purge ด้วย LPG vapor เป็นส่วนหนึ่งของ operation ปกติ
การดำเนินการ: AERZEN แนะนำให้ปรับ specification เป็น Zone 1, Gas Group IIA, Temperature Class T3 ก่อนออก PO — ทีม safety ของโรงงานยืนยันการปรับนี้

ผลลัพธ์: การปรับ Zone ก่อน PO (ไม่ใช่หลัง delivery) ทำให้หลีกเลี่ยงการ reject rental skid ณ จุดติดตั้งได้ และรักษา project schedule ของ turnaround ไว้ได้ — cost impact ของการแก้ไขก่อน PO น้อยกว่าหลัง delivery อย่างมาก

ต้นทุน Premium ของ Zone 1 ATEX เทียบ Zone 2

ความแตกต่างของต้นทุนระหว่าง Zone 1 และ Zone 2 rental package ไม่ได้อยู่ที่ตัว compressor หรือ blower เอง — เนื่องจาก mechanical compression element (rotor, casing, gearbox) เป็น oil-free design เดียวกันทั้งคู่ ความแตกต่างอยู่ที่ electrical และ instrumentation component บน skid:

Component	Zone 2 (Category 3G)	Zone 1 (Category 2G)	Cost Premium (Zone 1 เทียบ Zone 2)
Main Motor	Ex nA (non-sparking) หรือ Ex ec (increased safety) — standard winding, simplified enclosure	Ex d (flameproof) หรือ Ex e (increased safety — enhanced) — เสริม flame path, thicker enclosure	+25–40%
Junction Box / Terminal Box	IP65 + Ex ec หรือ GRP weatherproof	Ex d flameproof cast iron หรือ Ex e heavy-duty GRP	+20–35%
Pressure / Temperature Instrumentation	Ex ia (intrinsically safe) — standard transmitter	Ex ia + enhanced isolation หรือ Ex d transmitter — wider cert	+15–30%
Flexible Cable Entry (gland)	Ex e cable gland	Ex d กรณี flameproof enclosure — tighter specification	+10–25%
Lead Time (component procurement)	2–4 สัปดาห์	4–8 สัปดาห์ (special order สำหรับบางขนาด motor)	+2–4 สัปดาห์

Procurement insight: สำหรับ rental ระยะสั้น (14–30 วัน) ใน turnaround ต้นทุน premium ของ Zone 1 skid มักอยู่ในระดับที่ยอมรับได้เมื่อเทียบกับ business risk ของการ under-specify อย่างไรก็ตาม สำหรับ long-term rental หรือ Subscription Plan ที่ 12–36 เดือน ความแตกต่างของ rental rate ระหว่าง Zone 1 และ Zone 2 package สะสมเป็นตัวเลขที่มีนัยสำคัญ — ทำให้การยืนยัน Zone ที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นมีมูลค่าทางการเงินที่ชัดเจน

วิดีโอ: หลักการทำงานของ AERZEN oil-free compressor technology — oil-free design ที่ทำให้ตอบโจทย์ทั้ง Zone 1 และ Zone 2 ได้ด้วย mechanical design เดียวกัน (แหล่ง: AERZEN Group YouTube channel)

การเขียน Zone Classification ลง Rental Contract Scope

ขั้นตอนที่พลาดบ่อยที่สุดในกระบวนการ rental procurement ของโรงงานปิโตรเคมีไทยคือการไม่เขียน Zone specification ลงในสัญญาเช่าอย่างชัดเจน ทำให้เกิดข้อพิพาทระหว่างผู้เช่าและผู้ให้เช่าเมื่อ inspector ไม่ผ่าน certification หรือเมื่อมีการตรวจสอบจาก DIW ในภายหลัง

ข้อกำหนดขั้นต่ำที่ต้องระบุใน Rental Contract Technical Annex

หัวข้อ	ตัวอย่างการเขียน (Zone 2)	ตัวอย่างการเขียน (Zone 1)	เหตุผล
Zone Classification	“Equipment shall be suitable for installation in Zone 2 Hazardous Area as defined per IEC 60079-10-1”	“Equipment shall be suitable for installation in Zone 1 Hazardous Area as defined per IEC 60079-10-1”	กำหนด legal basis ของ requirement
Equipment Group	“Group II (surface installation)”	“Group II (surface installation)”	Group I = mining; Group II = surface industry
Gas Group	“IIA / IIB / IIC — confirm based on site HACD”	“IIB (ระบุ Gas Group จาก HACD)”	IIC (hydrogen) มีข้อกำหนดสูงกว่า IIA/IIB
Temperature Class	“T3 (≤ 200 °C surface temp)”	“T3 minimum — verify against auto-ignition temperature of gas”	Surface temp ของ equipment ต้องต่ำกว่า AIT ของ gas
Certification Standard	“IECEx Certificate of Conformity หรือ ATEX EU Declaration of Conformity”	“IECEx CoC หรือ ATEX EU DoC — ออกโดย Notified/Certification Body ที่ได้รับการรับรอง”	ระบุให้ผู้เช่าต้องส่งเอกสาร
Documentation Delivery	“ผู้ให้เช่าต้องส่ง: (1) IECEx CoC หรือ ATEX DoC, (2) Test Report, (3) Installation / Maintenance Manual”	เช่นเดียวกัน + “(4) Zone 1 area drawing แสดงตำแหน่งติดตั้ง”	เอกสารครบ = DIW approval รวดเร็ว
Responsibility for DIW Approval	“ผู้เช่ารับผิดชอบ DIW approval — ผู้ให้เช่าจัดเตรียมเอกสารสนับสนุน”	เช่นเดียวกัน	ชัดเจนว่าใครรับผิดชอบ regulatory step

ตัวอย่าง Clause สำหรับ Rental Contract Technical Annex

ตัวอย่าง Clause (Zone 2 — IECEx):
“All electrical and instrumentation components of the rental compressor skid, including but not limited to main drive motor, junction boxes, pressure transmitters, and cable glands, shall carry valid IECEx Certificates of Conformity or ATEX EU Declarations of Conformity for installation in Zone 2 Hazardous Area, Equipment Group II, Gas Group IIB, Temperature Class T3 or better, as defined in IEC 60079-10-1. The Lessor shall provide all relevant certification documents no later than 3 working days prior to delivery of the rental skid. The Lessee assumes full responsibility for obtaining DIW installation approval based on the documentation provided.”

สำหรับโรงงานที่มีหลายพื้นที่ใน site เดียวซึ่งมี Zone ต่างกัน (Zone 1 ในบางพื้นที่ Zone 2 ในพื้นที่อื่น) แนะนำให้ระบุ installation location ที่ชัดเจนในสัญญา (เช่น “Compressor Building A — Zone 2” และ “Loading Bay Area — Zone 1”) เพื่อให้ผู้ให้เช่าสามารถกำหนด configuration ที่ถูกต้องสำหรับแต่ละ deployment point

อ่านเพิ่มเติม: สำหรับภาพรวมการเลือกโบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์ oil-free สำหรับโรงงานปิโตรเคมีและเคมีภัณฑ์ทั้งระบบ รวมถึง BOG recovery, instrument air specification และ turnaround rental strategy ดูที่ คู่มือฉบับสมบูรณ์: โบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์ Oil-Free สำหรับโรงงานปิโตรเคมีและเคมีภัณฑ์ไทย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ความแตกต่างระหว่าง ATEX Zone 1 กับ Zone 2 คืออะไร และส่งผลต่อการเช่าโบลเวอร์อย่างไร?

Zone 1 คือพื้นที่ที่บรรยากาศระเบิดได้เกิดขึ้น “เป็นครั้งคราวในการทำงานปกติ” ขณะที่ Zone 2 คือพื้นที่ที่บรรยากาศระเบิดได้ “ไม่น่าจะเกิดขึ้นในการทำงานปกติ และเกิดเพียงช่วงสั้น” อุปกรณ์ Zone 1 (Category 2G) ต้องผ่านการรับรองที่เข้มงวดกว่า (เช่น Ex d flameproof motor) ทำให้ต้นทุน rental skid สูงกว่า Zone 2 (Category 3G) ประมาณ 20–40% และ lead time นานกว่า 2–4 สัปดาห์ การระบุ Zone ที่ถูกต้องใน RFQ จึงส่งผลโดยตรงต่องบประมาณ timeline และ compliance

IECEx certification แตกต่างจาก ATEX อย่างไร และ DIW ไทยยอมรับ IECEx หรือไม่?

ATEX คือกรอบกฎหมายของสหภาพยุโรป (EU Directive 2014/34/EU) ที่บังคับในตลาด EU ขณะที่ IECEx คือระบบการรับรองระหว่างประเทศตาม IEC 60079 series ซึ่งยอมรับใน 50+ ประเทศ ในประเทศไทย กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) ยอมรับ IECEx Certificate of Conformity เทียบเท่า ATEX Declaration — อุปกรณ์ที่มี IECEx CoC สามารถนำมาใช้ในพื้นที่ hazardous area ที่ DIW กำหนดได้โดยไม่ต้องขอ ATEX CE marking เพิ่มเติม

ควรระบุ Zone classification ลงใน rental RFQ อย่างไร?

ระบุข้อมูลอย่างน้อย 4 รายการใน Technical Scope ของ RFQ: (1) Zone classification (Zone 1 หรือ Zone 2), (2) Gas Group (IIA/IIB/IIC ตามสารไวไฟที่มีอยู่), (3) Temperature Class (T1–T6 ให้ครอบคลุม auto-ignition temperature ของ gas), (4) Protection concept ที่ยอมรับ (Ex d, Ex e, Ex nA ฯลฯ) และแนบ HACD extract ที่เกี่ยวข้อง พร้อมระบุว่าผู้ให้เช่าต้องส่ง IECEx CoC หรือ ATEX DoC ก่อน delivery

โรงงานที่ไม่มี HACD ล่าสุด ควรทำอย่างไรก่อนออก RFQ?

หากโรงงานไม่มี Hazardous Area Classification Document (HACD) ที่ทันสมัย (ควรทบทวนทุก 3–5 ปีหรือเมื่อมี process/layout modification) แนะนำให้: (1) ว่าจ้าง Safety Consultant หรือ EPC Engineer ที่มี competency ใน IEC 60079-10-1 จัดทำ HACD ใหม่ก่อน, (2) ระหว่างรอ HACD ให้ระบุ Zone ที่ conservative กว่าใน RFQ (Zone 1) เพื่อ safety margin และ (3) เมื่อ HACD ใหม่เสร็จ ทบทวน rental specification ตามผล Zone ที่ได้

AERZEN Rental สามารถจัดหา rental skid สำหรับ Zone 1 และ Zone 2 ได้ทั้งคู่หรือไม่?

AERZEN Rental Thailand จัดหา oil-free blower (DVO/BVO/BVS series) และ oil-free screw compressor (TVO series) rental skid ที่มี IECEx/ATEX certified motor และ electrical component สำหรับทั้ง Zone 1 และ Zone 2 ลูกค้าระบุ Zone, Gas Group และ T-Class ลงใน RFQ และ AERZEN application engineer จะออกแบบ skid configuration พร้อมจัดส่งเอกสาร IECEx CoC หรือ ATEX Declaration ที่ต้องการ สำหรับ turnaround ที่วางแผนล่วงหน้า แนะนำแจ้ง 2–4 สัปดาห์ก่อนวัน delivery เพื่อให้เตรียม Zone 1 component ได้ครบถ้วน

Subscription Plan ของ AERZEN รองรับ hazardous area rental ระยะยาวได้หรือไม่?

ได้ — Subscription Plan ของ AERZEN Rental Thailand รองรับ long-term rental ในพื้นที่ hazardous area (Zone 1 และ Zone 2) โดยรวม equipment, การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (PM), อะไหล่ที่ผ่านการรับรอง IECEx/ATEX, และ engineer support 24/7 ไว้ในค่าใช้จ่ายรายเดือนเดียว สำหรับโรงงานปิโตรเคมีที่ต้องการ oil-free compressed air อย่างต่อเนื่อง Subscription Plan ช่วยให้มั่นใจได้ว่า replacement component และ PM parts ทุกชิ้นผ่านการรับรอง Zone ที่ถูกต้องโดยไม่ต้องบริหาร compliance เอง

อ้างอิงและแหล่งข้อมูลหลัก

IEC 60079-10-1:2020 — Explosive atmospheres: Classification of areas — Explosive gas atmospheres, International Electrotechnical Commission (IEC)
EU Directive 2014/34/EU — ATEX Equipment and Protective Systems in Potentially Explosive Atmospheres, European Parliament and Council
IECEx Scheme Overview, IECEx — International Electrotechnical Commission System for Certification to Standards for Equipment for Use in Explosive Atmospheres
กรมโรงงานอุตสาหกรรม (DIW) — กระทรวงอุตสาหกรรม ประเทศไทย: กฎกระทรวงว่าด้วยการใช้งานเครื่องจักรในพื้นที่อันตราย
AERZEN Group — Chemical & Process Industries Application Overview, Aerzener Maschinenfabrik GmbH (HQ)

บทความที่เกี่ยวข้อง: สำหรับข้อมูลการให้บริการเช่าโบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์ครอบคลุมพื้นที่ Rayong และนิคมอุตสาหกรรม Map Ta Phut โดยตรง ดูที่ เช่าโบลเวอร์และคอมเพรสเซอร์ Oil-Free ระยอง–มาบตาพุด

✍️ เกี่ยวกับผู้เขียน

ภราดร วรรณสังข์ (Paradorn Wannasung)

Marketing Communication Specialist · นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์)

ภราดร (Paradorn) เป็นผู้ดูแลด้านการสื่อสารการตลาดของ AERZEN Rental Thailand จบนิเทศศาสตรมหาบัณฑิต (การสื่อสารการตลาดและแบรนด์) เชี่ยวชาญด้านอุตสาหกรรม B2B ในประเทศไทย มีประสบการณ์การสร้างแบรนด์และคอนเทนต์ในกลุ่มอุตสาหกรรมของไทย

ติดต่อ: pwa@aerzenrental.com · LinkedIn