ISO 8573-9 การสอบเทียบความชื้นในอากาศอัด — วิธีวัดและมาตรฐานสากล

เขียนโดย Paradorn Wannasung · Master’s in Marketing Communication and Branding · AERZEN Rental Thailand

ตามที่ AERZEN ออกแบบระบบอากาศอัดมาตั้งแต่ปี 1864 ความชื้นในอากาศอัดถือเป็นตัวแปรที่ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพผลิตภัณฑ์ ความน่าเชื่อถือของกระบวนการ และอายุการใช้งานของอุปกรณ์ — โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมอาหาร ยา และอิเล็กทรอนิกส์ที่มีข้อกำหนดเข้มงวด

บทนำ — ความชื้นในอากาศอัดคือความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่

oil-free blower fleet wide shot at outdoor depot — AERZEN Rental Thailand 24h mobilization" loading="lazy" decoding="async" />

วิศวกรโรงงานหลายรายมักให้ความสำคัญกับแรงดัน (pressure) และอัตราการไหล (flow rate) ของอากาศอัด แต่มองข้ามตัวแปรสำคัญอีกตัวหนึ่ง: ความชื้น

ความชื้นในอากาศอัดที่ไม่ได้รับการควบคุมอย่างเหมาะสมทำให้เกิด:

• การกัดกร่อน ในท่อและวาล์ว
• การปนเปื้อน ในผลิตภัณฑ์อาหารและยา
• ความเสียหาย ต่ออุปกรณ์ปลายทาง เช่น Pneumatic tools และ actuators
• ความล้มเหลว ของกระบวนการที่ต้องการอากาศแห้ง เช่น การพ่นสี การบรรจุ และการทดสอบอิเล็กทรอนิกส์

มาตรฐาน ISO 8573-9 กำหนดวิธีการวัดความชื้นในอากาศอัดอย่างเป็นระบบ เพื่อให้วิศวกรสามารถตรวจสอบว่าระบบของตนอยู่ในขอบเขตที่กำหนดไว้ตาม ISO 8573-1 หรือไม่

ISO 8573 Series — ภาพรวมของมาตรฐานชุด

ก่อนเข้าสู่รายละเอียด ISO 8573-9 จำเป็นต้องเข้าใจว่ามาตรฐานนี้อยู่ในชุดใหญ่ที่ประกอบด้วยหลายส่วน:

ISO 8573-9:2004 (ปัจจุบัน) เป็นมาตรฐานที่กำหนดวิธีการวัดน้ำในสถานะของเหลว (liquid water) ที่อาจปนอยู่ในอากาศอัด ซึ่งแตกต่างจาก ISO 8573-3 ที่วัดความชื้นในรูปของไอน้ำ (water vapor)

อ้างอิง: ISO 8573-1:2010 — Compressed air — Part 1: Contaminants and purity classes — https://www.iso.org/standard/46591.html — verified 2026-05-08

ความแตกต่างระหว่าง ISO 8573-3 และ ISO 8573-9

วิศวกรมักสับสนระหว่างสองมาตรฐานนี้ ซึ่งวัดความชื้นคนละรูปแบบ:

ISO 8573-3 — Water Vapor (Humidity)

วัด ความชื้นสัมพัทธ์ หรือ Pressure Dewpoint (PDP) ซึ่งบ่งบอกว่าอากาศอัดมีไอน้ำมากน้อยเพียงใด เปรียบเทียบกับจุดอิ่มตัว

• เครื่องมือที่ใช้: Chilled mirror hygrometer, Capacitive sensor, Optical hygrometer
• หน่วยวัด: Pressure Dewpoint (°C PDP) หรือ Water Vapor Content (g/m³)
• ใช้กับ: การตรวจสอบ Dryer performance ทั้ง refrigerant dryer และ desiccant dryer

ISO 8573-9 — Liquid Water Content

วัด น้ำในสถานะของเหลว ที่อาจสะสมอยู่ในระบบท่อหรือถูกพาไปกับอากาศอัด

• เครื่องมือที่ใช้: Gravimetric sampling, Liquid trap + weighing
• หน่วยวัด: mg/m³ หรือ mg/kg
• ใช้กับ: การตรวจสอบ Separator และ Drain valve efficiency

วิธีการวัดตาม ISO 8573-9

มาตรฐาน ISO 8573-9 กำหนด กระบวนการสุ่มตัวอย่างและการวัด ดังนี้:

หลักการพื้นฐาน

ISO 8573-9 ใช้วิธี Gravimetric method คือการแยกน้ำของเหลวออกจากอากาศอัดโดยใช้กับดักพิเศษ (Liquid trap) แล้วชั่งน้ำหนักของน้ำที่ถูกแยกออกมา

ขั้นตอนการวัด

1. ติดตั้ง Sampling point — เลือกจุดวัดที่เป็นตัวแทนของระบบ โดยทั่วไปคือหลัง After-cooler และหลัง Separator
2. ติดตั้ง Liquid trap — อุปกรณ์รวบรวมน้ำของเหลวที่ผ่านมากับอากาศอัด
3. กำหนด Sampling duration — ระยะเวลาการสุ่มตัวอย่างต้องนานพอที่จะรวบรวมน้ำได้ในปริมาณที่วัดได้ (ขึ้นกับ Load และสภาพอากาศ)
4. วัดอุณหภูมิและแรงดัน — บันทึกค่า Temperature และ Pressure ณ จุดวัด
5. ชั่งน้ำหนัก Trap — ก่อนและหลัง Sampling เพื่อหาน้ำหนักสุทธิของน้ำที่รวบรวมได้
6. คำนวณ — แปลงน้ำหนักน้ำเป็น mg/m³ โดยอ้างอิงกับปริมาตรอากาศที่ไหลผ่าน

ข้อกำหนดของอุปกรณ์การวัด

• Balance (เครื่องชั่ง): ความละเอียดไม่น้อยกว่า 0.1 mg
• Flow meter: ความถูกต้องไม่น้อยกว่า ±2% ของค่าอ่าน
• Pressure gauge: ความถูกต้องไม่น้อยกว่า ±1% ของ Full scale
• Thermometer: ความถูกต้องไม่น้อยกว่า ±0.5°C

การสอบเทียบ (Calibration) เครื่องมือวัดความชื้น

การสอบเทียบเป็นขั้นตอนที่สำคัญไม่แพ้การวัดเอง เพราะข้อมูลที่ไม่ถูกต้องอาจนำไปสู่การตัดสินใจที่ผิดพลาด

เครื่องมือที่ต้องสอบเทียบ

1. Chilled Mirror Hygrometer

• วิธีสอบเทียบ: เปรียบเทียบกับ Reference hygrometer (Primary standard) ที่สอบเทียบโดย National Metrology Institute
• ความถี่: ทุก 12 เดือน หรือหลังการซ่อมแซม
• ห้องปฏิบัติการ: ต้องได้รับการรับรองตาม ISO/IEC 17025

2. Capacitive Moisture Sensor

• วิธีสอบเทียบ: ใช้ Gas mixture ที่ทราบค่า Dewpoint แน่ชัด (เรียกว่า Certified Reference Gas)
• ความถี่: ทุก 6-12 เดือน ตาม Manufacturer recommendation
• หมายเหตุ: Capacitive sensor มีแนวโน้มเกิด Drift ในสภาพแวดล้อมที่มีน้ำมัน

3. Flow Meter (สำหรับ ISO 8573-9)

• วิธีสอบเทียบ: Calibration ด้วย Traceable Primary flow standard
• ความถี่: ทุก 12 เดือน

อ้างอิง: ISO/IEC 17025:2017 — General requirements for the competence of testing and calibration laboratories — https://www.iso.org/standard/66912.html — verified 2026-05-08

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความถูกต้องของการวัด

แม้ใช้วิธีการที่ถูกต้องตาม ISO 8573-9 แต่มีปัจจัยหลายอย่างที่อาจทำให้ผลวัดคลาดเคลื่อน:

อุณหภูมิและแรงดัน

ค่าที่วัดได้ต้องถูกแปลงเป็น Reference conditions ก่อนเปรียบเทียบกับ ISO 8573-1 Class โดย ISO กำหนด Reference conditions ไว้ที่:

• อุณหภูมิ: 20°C
• แรงดัน: 1 bar (a) — Atmospheric pressure
• ความชื้นสัมพัทธ์: 0%

ตำแหน่งจุดวัด

การวัดที่จุดต่างกันในระบบให้ค่าต่างกัน:

• หลัง Compressor (ก่อน Dryer): ความชื้นสูง
• หลัง Dryer: ความชื้นต่ำ
• Point of Use: อาจสูงขึ้นใหม่หากท่อมีการรั่วซึม

วิศวกรต้องระบุว่าวัด “ที่จุดใด” ให้ชัดเจน เพื่อให้ผลการวัดสามารถตีความได้ถูกต้อง

Condensation ในอุปกรณ์วัด

หากอากาศอัดมีความชื้นสูงและอุณหภูมิลดลงในระหว่าง Sampling การควบแน่นในอุปกรณ์วัดอาจทำให้ผลคลาดเคลื่อน — ต้อง Insulate หรือ Heat trace สาย Sampling

กรณีศึกษา — โรงงานอุตสาหกรรมอาหาร (ปกปิดชื่อ)

โรงงานผลิตอาหารแปรรูปแห่งหนึ่งในพื้นที่ EEC พบปัญหาการปนเปื้อนในสายการผลิต โดยกระบวนการตรวจสอบเบื้องต้นไม่พบสาเหตุจากวัตถุดิบหรือกระบวนการล้าง

หลังจากทีมวิศวกรรมของ AERZEN เข้าตรวจสอบ พบว่าระบบ Compressed air มี Liquid water content เกิน threshold ที่กำหนดในสเปค เนื่องจาก:

1. Refrigerant Dryer ทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพเพราะ Refrigerant charge ลดลง
2. Automatic Drain valve บนถัง Receiver ติดขัด ไม่ระบายน้ำออก
3. ไม่มีการวัดและสอบเทียบ Moisture sensor ตาม ISO 8573-9 มาเป็นเวลาหลายปี

หลังแก้ไขและจัดทำโปรแกรม Calibration ตาม ISO 8573-9 ปัญหาการปนเปื้อนไม่พบซ้ำอีกในรอบ 12 เดือนที่ติดตาม

_หมายเหตุ: ข้อมูลกรณีศึกษาเป็น TEACHING_SAMPLE — ปกปิดชื่อโรงงานและรายละเอียดเฉพาะเจาะจง_

ความสัมพันธ์กับ ISO 8573-1 Class 0

ISO 8573-1 กำหนด Purity classes สำหรับอากาศอัด โดย Class 0 เป็น Class ที่ผู้ผลิตกำหนดเองให้เข้มกว่า Class 1 ทุกพารามิเตอร์ ซึ่งรวมถึง Water content ด้วย

ข้อสำคัญ: Class 0 ไม่ได้หมายความว่า “ไม่มีน้ำ 0%” — หมายความว่าผู้ผลิตต้องระบุค่า Specification ของตนเองที่เข้มกว่า Class 1 และต้องแสดงหลักฐานการทดสอบ

ดังนั้น การวัดตาม ISO 8573-9 จึงเป็นส่วนหนึ่งของหลักฐานที่ต้องมีสำหรับการอ้างสิทธิ์ Class 0

แนวปฏิบัติที่แนะนำสำหรับวิศวกรโรงงาน

1. จัดทำแผน Calibration ประจำปี — ระบุเครื่องมือทุกชิ้น ความถี่ และห้องปฏิบัติการที่รับผิดชอบ
2. ใช้ห้องปฏิบัติการที่รับรองตาม ISO/IEC 17025 — เพื่อให้ผล Calibration สามารถ Traceable ได้
3. วัดทั้ง Vapor และ Liquid — อย่าวัดเพียง Dewpoint อย่างเดียว เพราะอาจพลาด Liquid water ที่เกิดจาก Condensation ในท่อ
4. บันทึกและเก็บ Calibration records — อย่างน้อย 3 ปี เพื่อการตรวจสอบ (Audit) และ Trend analysis
5. ทำ Verification ก่อนและหลังการบำรุงรักษา Dryer — เพื่อยืนยันว่า Dryer ยังทำงานในขอบเขตที่กำหนด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: ISO 8573-9 แตกต่างจาก ISO 8573-3 อย่างไร?

ISO 8573-3 วัดความชื้นในรูปไอน้ำ (Water vapor) โดยรายงานเป็น Pressure Dewpoint ส่วน ISO 8573-9 วัดน้ำในสถานะของเหลว (Liquid water) ที่มีอยู่ในอากาศอัด ทั้งสองมาตรฐานวัดคนละสิ่งและต้องใช้เครื่องมือต่างกัน

Q2: ต้องวัดความชื้นบ่อยแค่ไหน?

ขึ้นกับ Risk level ของกระบวนการ สำหรับอุตสาหกรรมยาและอาหาร แนะนำให้วัดทุกไตรมาส หรือทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนแปลงระบบ เช่น การเปลี่ยน Dryer หรือการขยายระบบท่อ

Q3: Chilled Mirror Hygrometer หรือ Capacitive Sensor แบบไหนดีกว่า?

Chilled mirror มีความแม่นยำสูงกว่าและเป็น Primary reference method แต่ราคาสูงและต้องการการดูแลมากกว่า Capacitive sensor ราคาเข้าถึงได้ง่ายกว่าแต่ต้องสอบเทียบบ่อยกว่า โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่มีน้ำมัน

Q4: ถ้าผลวัดเกิน Class ที่กำหนด ควรทำอย่างไร?

ให้ตรวจสอบ Dryer performance ก่อน โดยเฉพาะ Refrigerant charge (สำหรับ Refrigerant dryer) หรือ Desiccant saturation level (สำหรับ Desiccant dryer) พร้อมกันนั้นให้ตรวจสอบ Drain valve ทุกจุดและ Separator efficiency

Q5: บริษัทจำเป็นต้องมีอุปกรณ์วัดเองหรือสามารถจ้างบริการภายนอก?

ไม่จำเป็นต้องมีอุปกรณ์เอง — การจ้างห้องปฏิบัติการที่รับรองตาม ISO/IEC 17025 มักคุ้มค่ากว่า เพราะอุปกรณ์ Calibration มีราคาสูงและต้องการผู้เชี่ยวชาญในการใช้งาน

Q6: AERZEN Rental Thailand สามารถช่วยอะไรได้บ้างในเรื่องนี้?

ทีมวิศวกรรมของ AERZEN พร้อมให้คำปรึกษาเรื่องการตรวจสอบคุณภาพอากาศอัด รวมถึงการประเมิน Dryer performance และการเลือกระบบที่สอดคล้องกับ ISO 8573-1 Class ที่ต้องการ

บทสรุป

ISO 8573-9 เป็นมาตรฐานสำคัญที่วิศวกรโรงงานต้องเข้าใจ โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่คุณภาพอากาศอัดส่งผลโดยตรงต่อผลิตภัณฑ์และความปลอดภัย การวัดและสอบเทียบที่ถูกต้องตามมาตรฐานไม่เพียงช่วยป้องกันความเสียหาย แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญสำหรับการขอ Certification และการตรวจสอบจากลูกค้าหรือหน่วยงานกำกับ

AERZEN มีประสบการณ์ในการออกแบบระบบอากาศอัดที่สอดคล้องกับมาตรฐาน ISO 8573 มาตั้งแต่ปี 1864 ทีมวิศวกรรมพร้อมให้คำแนะนำเฉพาะสำหรับสภาพการใช้งานของโรงงาน

ติดต่อทีมวิศวกรรม AERZEN Rental Thailand

สำหรับคำปรึกษาเรื่องระบบอากาศอัด การเลือก Dryer ที่เหมาะสม หรือการวางแผน Calibration ตาม ISO 8573-9:

• โทร (Office): 038-015-488
• Hotline 24/7: 098-323-2626
• อีเมล: thai@aerzenrental.com
• เว็บไซต์: www.aerzenrentalth.com

ราคาและเงื่อนไขขึ้นอยู่กับ Specification และระยะเวลาเช่า — ติดต่อทีมงานเพื่อรับใบเสนอราคาที่เหมาะสมกับโรงงาน

“Rent a solution. Expect performance.”

เกี่ยวกับผู้เขียน

เขียนโดย Paradorn Wannasung · Master’s in Marketing Communication and Branding · AERZEN Rental Thailand

Paradorn Wannasung เป็น Marketing Communication Specialist ที่ AERZEN Rental Thailand โดยเชี่ยวชาญด้านการสื่อสารเนื้อหาทางเทคนิคเกี่ยวกับระบบอากาศอัดและมาตรฐานสากล ISO 8573 สำหรับอุตสาหกรรมในประเทศไทยและภูมิภาค EEC

บทความที่เกี่ยวข้อง

Wafer fab particle control + air rental playbook — engineering reference

Wafer fab particle c...

อ่านต่อ →

เช่า Blower ฟาร์มกุ้ง บ่อปลา — Oil-Free Aeration สำหรับฟาร์มน้ำ

AERZEN Rental Thaila...

อ่านต่อ →

Oil-Free Turbo Blower vs Screw Blower — วิศวกรเลือกแบบไหน

ตามที่ AERZEN สะสมคว...

อ่านต่อ →

คำนวณ air flow blower สำหรับโรงงานไทย — สูตรและตัวอย่าง engineering

ตามที่ AERZEN สะสมปร...

อ่านต่อ →

ดูบทความทั้งหมดดูบริการให้เช่า